Είχα αναφερθεί πριν λίγες μέρες σε ένα μύθο των Τσερόκι – τους Δύο Λύκους. Σε κάποιες εκδοχές, ο ένας λύκος συμβολίζει τη μέρα και ο άλλος τη νύχτα, όπου δίνεται έμφαση στο προβάδισμα του φωτός έναντι του σκότους. Καταλήγουμε λοιπόν σε έναν δυϊσμό του «είτε-είτε». Όμως, δεν είναι το σκοτάδι προς αποφυγή, ούτε το φως ένα μόνιμο «σημείο αναφοράς» στη μέρα. Διότι “εκεί που υπάρχει φως, γεννιέται και η σκιά.” Η παρακάτω εκδοχή του μύθου είναι λίγο πιο ‘ανοιχτή’, καθώς αναγνωρίζει σε κάθε λύκο μια αναγκαία ποιότητα για την ανθρώπινη ψυχή. Η τελευταία δεν αποτελεί σταθερή κατάσταση – μεταβάλλεται μέσα στον τόπο και το χρόνο, λεπτό το λεπτό, μέρα τη μέρα…

…Κάποτε, εκεί που οι εκβολές του ποταμού συναντούσαν τη θάλασσα, κατέβαινε να μαζέψει ξύλα μια γριά με τον εγγονό της. Μερικά ξύλα ήταν τόσο όμορφα -σμιλεμένα από το νερό και τον αέρα και τις κάθε λογής πέτρες που είχαν συναντήσει στο διάβα τους- που στέκονταν ώρα να τα θαυμάσουν και δεν μπορούσαν ν’ αποφασίσουν ποιό θα κρατήσουν και ποιό θ’ αφήσουν πίσω τους, να στολίζει με την παρουσία του τον τόπο.

Καμμιά φορά τους έπιανε η νύχτα. Άναβαν λοιπόν μια φωτιά, δίπλα στην άκρη της ακτής και κάτω από τον έναστρο ουρανό, έλεγαν ιστορίες. Και είπε ένα βράδυ η γριά στον εγγονό: “Στην καρδιά κάθε ανθρώπου ζουν δυο λύκοι. Ο ένας είναι φωτεινός, ολοφώτεινος, σαν την πιο ηλιόλιουστη μέρα. Ο άλλος είναι σκοτεινός, θεοσκότεινος, σαν μια νύχτα δίχως φεγγάρι. Και μόλις ξεκινήσει να σκαρφαλώνει ο ήλιος στον ουρανό, αρχίζουν κι αυτοί να παλεύουν. Ορθώνονται οι τρίχες στο σβέρκο τους, γυμνώνουν τους κυνόδοντές τους, τρέχει το αίμα ποτάμι. Και η πάλη συνεχίζεται μέχρι να δύσει ο ήλιος. Και την επόμενη αυγή τα ίδια ξανά και μέρα μπαίνει-μέρα βγαίνει η ίδια ιστορία.” Και ρώτησε ο εγγονός, αν τελειώνει η πάλη τους. “Ποτέ! Από τότε που πάτησε το πόδι του ο πρώτος άνθρωπος στη γη μέχρι και σήμερα, πάντοτε τα ίδια.” Και ρώτησε ξανά ο εγγονός, ποιός κερδίζει. “Εσύ το πρωί όταν ξυπνάς, ποιό λύκο επιλέγεις να ταίσεις;”…

Το παραπάνω παραμύθι βασίζεται σε μια παραλλαγή τους πως άκουσα τη Λίλη Λαμπρέλλη να το αφηγείται ή μάλλον στο πως θυμάμαι να την άκουσα να αφηγείται… Προχώρα ένα βήμα τώρα – αν θέλεις – συναντώντας το λύκο μέσα σου: Μπορείς να πάρεις χρώματα (τέμπερες, ακρυλικά, δαχτυλομπογιές), δημιουργώντας ένα χρώμα που να αντιστοιχεί στη διάθεσή σου αυτό το διάστημα. Παρατήρησε το χρώμα αυτό προσεχτικά. Σε ποιόν λύκο αντιστοιχεί; Του φωτός ή του σκοταδιού; Τι είδους δεξιότητες φέρει κάθε λύκος στη ζωή σου;

Τις περισσότερες φορές, όπου παρουσιάζονται συμβολισμοί όπως ‘λευκό-μαύρο’, ‘φωτεινό-σκούρο’, ‘μέρα-νύχτα’ τίνουν να ταυτίζονται με το δίπολο ‘καλό-κακό’. Δεν πρόκειται όμως παρά για δύο καταστάσεις που έχουν να μας διδάξουν εξίσου σημαντικά πράγματα. Ποιές δεξιότητες θα απέδιδες άραγε στο λύκο της νύχτας; Ίσως να είναι ύπουλος, να στήνει καρτέρι, να παραμένει αόρατος μέσα στο σκοτάδι, να επιτίθεται στους ανύποπτους, να κυνηγά την τροφή του, να τραγουδά στο ολόγιομο φεγγάρι. Δεν έχεις παρά να προσεγγίσεις την περιγραφή αυτή συμβολικά. Δηλαδή: που ή πως χρειάζεται να μάθεις να στήνεις καρτέρι στην έλλειψη επίγνωσης (επίθεση στους ανύποπτους), τι οφείλεις να κυνηγάς περισσότερο στη ζωή σου, πότε πρέπει να εισέρχεσαι περισσότερο σε ρόλο παρατήρησης (να γίνεται αόρατος), πως μπορείς να τραγουδάς την άγρια φύση μέσα σου (για παράδειγμα τους κύκλους του φεγγαριού στο ανθρώπινο σώμα σου); Μην ξεχνάς ότι ένας βασικός συμβολισμός του σκοταδιού παραπέμπει στην έννοια της ζύμωσηςδιότι η ζύμωση πραγματοποιείται πάντα μακρυά από το φως, εκεί γεννιούνται” όλες οι νέες ιδέες, μέχρι να είναι έτοιμες να αναδυθούν στο βασίλειο της μέρας!

Και μιλώντας για την άγρια φύση μέσα μας: ο συμβολισμός του λύκου επιτρέπει την εμβάθυνση στην άγρια πλευρά του εαυτού, όπου η ανάδυση ενός αυθεντικού βιώματος της πραγματικότητας είναι εφικτή. Γράφει η Pinkola Estes (1992:2) για τη σχέση γυναικών και λύκων: “Τόσο οι υγιείς λύκοι όσο και οι υγιείς γυναίκες μοιράζονται συγκεκριμένα ψυχικά χαρακτηριστικά: οξείες αισθήσεις, ένα παιχνιδιάρικο πνεύμα και μια υψηλή ικανότητα αφοσίωσης. Οι λύκοι και οι γυναίκες από την ίδια τη φύση τους επιδιώκουν να σχετίζονται, διαθέτουν ένα ερευνητικό πνεύμα και μεγάλη αντοχή και δύναμη. Η διαίσθησή τους είναι βαθύτατη και νοιάζονται ιδιαίτερα για τα παιδιά, τους συντρόφους και την αγέλη τους. Έχουν μάθει να προσαρμόζονται στις διαρκώς εναλασσόμενες συνθήκες της ζωής, ενώ η γενναιότητα και το θάρρος τους δε γνωρίζουν όρια. Κι επιπλέον, τόσο οι γυναίκες όσο και οι λύκοι, έχουν υποστεί κατατρεγμούς και κακοποίηση, κι έχουν κατηγορηθεί ψευδώς από εκείνους που επιλέγουν να τις δυσφημούν για τη δολιότητά τους, την υπερβολική τους επιθετικότητα και την περιορισμένη τους αξία. Έχουν βρεθεί στο στόχαστρο όσων επιδιώκουν την εξαφάνιση της άγριας φύσης, αλλά και των άγριων τοπίων της ψυχής, εξαλείφοντας καθώς προχωρούν τα ίχνη της ενστικτώδους ζωής. Οι ομοιότητες που παρουσιάζονται ανάμεσα στη θήρευση των λύκων και τη ‘θήρευση’ των γυναικών, όπως διαπράττεται από αυτούς που αδυνατούν να κατανοήσουν, είναι εντυπωσιακές.” Τοποθέτησε στη θέση των λύκων τον εαυτό σου (όποιος ή όποια κι αν είσαι) και θα έχεις μια πυξίδα να δείχνει κατεύθυνση στα χέρια σου – θα μπορέσεις επίσης να κατανοήσεις βαθύτερα για ποιό λόγο έχουμε κυνηγήσει τόσο κάθε τι άγριο στη ζωή μας (στα δάση, τις θάλασσες, ακόμα και τις πόλεις)…

Ένας παρόμοιος προβληματισμός εκφράζεται στο βίντεο που ακολουθεί – η ματιά των αυτοχθόνων της Αμερικής ως προς κάθε τι άγριο σε αντιδιαστολή με τη ματιά των «λευκών»:

Πηγές για συμβολισμούς και λύκους:

Eliade Mircea (1952) IMAGES ET SYMBOLES, Gallimard, Paris.

Farley Mowat (1963) NEVER CRY WOLF, Atlantic-Little, Brown, USA (παλιότερα είχε εκδοθεί από τις εκδόσεις Χατζηνικολή με τίτλο ΛΥΚΟΙ, ΣΑΣ ΠΑΡΑΚΑΛΩ ΜΗΝ ΚΛΑΙΤΕ)

Jiang Rong (2008) WOLF TOTEM, The Penguin Press, USA

Clarissa Pinkola Estes (1992) WOMEN WHO RUN WITH THE WOLVES: MYTHS & STORIES OF THE WILD WOMAN ARCHETYPE, Rider, London, UK.

Advertisements