«Συγχώρεση» Catherine Earle

Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί απόσπασμα από το βιβλίο Women Who Run With The Wolves – Contacting the Power of the Wild Woman της Clarissa Pinkola Estes (1992:368-373). Αφορά τη διεργασία της συγχώρεσης, όταν κάποιος ή κάποια (το βιβλίο αναφέρεται ειδικότερα στις γυναίκες, η διεργασία που ακολουθεί όμως δεν αφορά συγκεκριμένο φύλο ή κατάσταση ζωής) έχει συσσωρεύσει χρόνια οργή για γεγονότα που σημάδευσαν τη ζωή του/της. Η διαδικασία της συγχώρεσης δε μπορεί να λάβει χώρα ανά πάσα στιγμή, ούτε αποτελεί «υποχρέωση». Αναδύεται τη στιγμή που κάποιος/κάποια συνειδητοποιεί ότι η συσσωρευμένη οργή αποτελεί πλέον ένα εμπόδιο σε κάθε δημιουργική σκέψη και πράξη, καθιστώντας την καθημερινή πραγματικότητα ένα τοπίο νεκρικής σιγής. Συγχωρώ σημαίνει ότι επιλέγω να συνδιαλλαγώ με παλιά τραύματα, δίχως να τους επιτρέπου να καθορίζουν το ποιός ή ποιά είμαι, το πως ζω τη ζωή μου… Μια ανάλογη διαδρομή έχει ακολουθήσει ο παλαιστίνιος Sami Awad, ο οποίος αξιοποιεί το θυμό ως αφορμή για έμπνευση, ως κινητήρια δύναμη για δράση. Χρειάζεται όμως να έχει κανείς επίγνωση, ότι αυτό που συγχωρείται δεν είναι η πράξη, αλλά ο άνθρωπος…

 

ΤΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΣΤΑΔΙΑ ΤΗΣ ΣΥΓΧΩΡΕΣΗΣ

  • απομακρυνόμαστε – παύουμε να ασχολούμαστε με το ζήτημα
  • απέχουμε – δεν επιδιώκουμε πλέον την τιμωρία του άλλου
  • λησμονούμε – απέχουμε της μνήμης, αρνούμαστε να ζούμε τη ζωή μας με την ανάμνηση των γεγονότων
  • συγχωρούμε – εγκαταλείπουμε το χρέος

Απομάκρυνση

Προκειμένου να συγχωρέσουμε κάποιον ή κάτι, θα ήταν καλό για ένα διάστημα να πάψουμε να ασχολούμαστε με το σχετικό ζήτημα. Το οποίο σημαίνει, να σταματήσουμε να σκεφτόμαστε το άτομο ή το γεγονός για λίγο. Όχι σαν να αφήσαμε κάτι μισοτελειωμένο, αλλά σα να δώσαμε άδεια στον εαυτό μας. Η διαδικασία αυτή μας προστατεύει από την εξάντληση, μας επιτρέπει να δυναμώσουμε με εναλλακτικούς τρόπους, να αναζητήσουμε άλλες πηγές ευτυχίας στη ζωή μας.

Πρόκειται για μια διαδικασία εκπαίδευσης, η οποία μας επιτρέπει κάποια στιγμή να καταφέρουμε να κατακτήσουμε αυτή την αίσθηση εσωτερικής απελευθέρωσης, στην οποία μας οδηγεί η συγχώρεση. Χρειάζεται να πάψεις ν’ ασχολείσαι με την κατάσταση, την ανάμνησή της, ό,τι συνέβη, ακόμα κι αν χρειαστεί να προσπαθήσεις ξανά και ξανά. Δεν προτείνω να παραβλέψεις κάτι, αλλά να αναπτύξεις την ευελιξία και τη δύναμη που χαρίζει η αποστασιοποίηση από το θέμα. Αφήνω κάτι πίσω μου, σημαίνει ότι αρχίζω πάλι να υφαίνω, να γράφω, να κατεβαίνω μέχρι τη θάλασσα για περπάτημα ή μια βουτιά, να μαθαίνω κάτι καινούργιο, να μαθαίνω ν’ αγαπώ ό,τι μου χαρίζει δύναμη επιτρέποντας στον εαυτό μου να κάνει ένα διάλειμμα. Ό,τι με θεραπεύει είναι σωστό και ωφέλιμο. Οι τραυματικές καταστάσεις του παρελθόντος παύουν να στοιχειώνουν τόσο έντονα τη ζωή μιας γυναίκας, όταν είναι σε θέση να διαβεβαιώσει την πληγωμένη ψυχή ότι προς το παρόν επιλέγει να της προσφέρει βάλσαμο, ώστε να μπορέσει ν’ αντιμετωπίσει το τραυματικό γεγονός και αυτόν που το προκάλεσε κάποια στιγμή αργότερα.

Αποχή

Η δεύτερη φάση αφορά μια περίοδο αποχής, ειδικότερα ως προς την έννοια της τιμωρίας – είτε μέσω της σκέψης, είτε μέσω πράξεων πραγματοποιημένων με αδιόρατους ή εμφανείς τρόπους. Αυτή η μορφή αυτοπεριορισμού είναι εξαιρετικά σημαντική, καθώς περιορίζει την επίδραση του γεγονότος δίχως να της επιτρέπει να διαχέεται στα πάντα. Με τον τρόπο αυτό μαθαίνουμε να εστιάζουμε στο βήμα που αναλογεί σε κάθε επόμενη χρονική στιγμή. Δε σημαίνει όμως ότι παριστάνουμε τον τυφλό, ούτε ότι παίζουμε τον ψόφιο κοριό, αφήνοντας στην άκρη το είδος της επαγρύπνησης που μας παρέχει αυτοπροστασία. Πρόκειται για μια απονομή χάριτος στον εαυτό μας, όπου καταγράφεται η επίδρασή της στη σχέση μας με το τραυματικό γεγονός.

Απέχω σημαίνει κάνω υπομονή, αντέχω, διοχετεύω το συναίσθημά μου σε μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Σε θεραπευτικό επίπεδο, οι παραπάνω δεξιότητες είναι ιδιαίτερα σημαντικές. Όσο περισσότερο τις αναπτύσσει κανείς, τόσο το καλύτερο. Έτσι, εισέρχεται σε μία κατάσταση εσωτερικής κάθαρσης. Δε χρειάζεται να τα καταφέρνει κανείς σε όλα, αρκεί να επιλέξει μία δεξιότητα απ’ όλες – ας πούμε την υπομονή – και να την εφαρμόσει. Προσπάθησε να αποφύγεις τα τιμωρητικά σχόλια, τις πράξεις πικρίας, την εχθρικότητα. Η αποφυγή λήψης τιμωρητικών μέτρων δίχως νόημα ενδυναμώνει την ακεραιότητα των πράξεών μας και της ψυχής μας. Απέχω σημαίνει προχωρώ σε πράξεις γενναιοδωρίας, επιτρέποντας έτσι στο μεγαλείο της συμπόνοιας που υπάρχει διάχυτη στη φύση, να διαδραματίσει το ρόλο που της αναλογεί στα θέματα εκείνα που προκάλεσαν συναισθήματα κυμαινόμενα ανάμεσα στον απλό εκνευρισμό και την οργή.

Λησμονιά

Λησμονώ κάτι σημαίνει ότι απέχω των αναμνήσεων, αρνούμαι να συνεχίσω να ζω με αναμνήσεις – με άλλα λόγια σημαίνει ότι αφήνω πίσω μου γεγονότα, παύω να αγκιστρώνομαι στις μνήμες του παρελθόντος. Ξεχνάω δε σημαίνει ότι είμαι κλινικά νεκρός. Συνειδητή λησμονιά σημαίνει ότι απομακρύνομαι από ό,τι συνέβη, δίχως να προσδοκώ πλέον το συγκεκριμένο περιστατικό να συνεχίσει να παραβρίσκεται στο προσκήνιο της ζωής μου. Έτσι παραπέμπεται κάπου στα παρασκήνια, κάτι που το καθιστά σημείο του παρελθόντος.

Εξασκούμαστε στη συνειδητή λησμονιά κάθε φορά που αρνούμαστε να ανακαλέσουμε στο νου μας τα καυτά γεγονότα, που παύουμε ν’ αναπολούμε τι συνέβη. Η λησμονιά αποτελεί ενεργή προσπάθεια και όχι παθητική. Σημαίνει ότι παύεις να κουβαλάς κάποιες ιστορίες, να τις αναμασάς ή να αναλώνεσαι σε επαναλαμβανόμενες σκέψεις, εικόνες ή συναισθήματα. Ξεχνώ κάτι με συνειδητό τρόπο σημαίνει ότι επιλέγω με δική μου θέληση να αποφύγω πρακτικές που παραπέμπουν σε μονομανίες, σημαίνει ότι παίρνω συνειδητά απόσταση από ένα γεγονός χάνοντας την οπτική επαφή μαζί του, δίχως να στρέφω πίσω το κεφάλι μου να δω τι συνέβη κι έτσι καταλήγω να ζω σε ένα νέο τόπο, να δημιουργώ νέες μορφές ζωής και νέα βιώματα αντί να αναπολώ το παρελθόν. Αυτού του είδους η λησμονιά δεν εξαλείφει τη μνήμη, αλλά ενταφιάζει τα συναισθήματα που συνόδευαν το γεγονός.

Συγχώρεση

Υπάρχουν πολλοί τρόποι να συγχωρήσεις έναν άνθρωπο, μία κοινότητα, ένα έθνος για μία παραβίαση κι επίσης υπάρχουν διαφορετικοί βαθμοί συγχώρεσης. Είναι σημαντικό να θυμάσαι ότι η «τελική» συγχώρεση δεν ισοδυναμεί με παράδοση. Αφορά τη συνειδητή απόφαση να πάψει κανείς να τρέφει πικρίες, επιλέγοντας να προχωρήσει σε απαλειφή του χρέους, αφήνοντας στην άκρη την απόφαση για αντεκδίκηση. Αυτή που αποφασίζει πότε να συγχωρήσει και ποιά τελετουργία θα συμβολίσει την απόφαση αυτή είσαι εσύ. Εσύ είσαι εκείνη που αποφασίζει ποιό τμήμα του χρέους πιστεύεις ότι δε χρειάζεται πλέον αποπληρωμή.

Ορισμένοι επιλέγουν να συγχωρέσουν μια κατάσταση στο σύνολό της, απελευθερώνοντας το εμπλεκόμενο άτομο από κάθε υποχρέωση επανόρθωσης τώρα ή στο μέλλον. Άλλοι επιλέγουν να θέσουν ένα όριο σε κάθε διαδικασία αποκατάστασης που πιθανά βρίσκεται σε εξέλιξη, εγκαταλείπουν την απαίτηση για περαιτέρω αποπληρωμή του χρέους, σχολιάζοντας πως «ό,τι έγινε, έγινε» και «ό,τι ξεπληρώθηκε πλέον αρκεί». Μία άλλη μορφή συγχώρεσης αφορά την απελευθέρωση του άλλου ατόμου, ακόμη κι αν το ίδιο δεν έχει επιχειρήσει να επανορθώσει για την πράξη του σε συναισθηματικό ή άλλο επίπεδο.

Για μερικούς, η ολοκλήρωση της διαδικασίας συγχώρεσης ισοδυναμεί με μία επιεική αντιμετώπιση του άλλου, κάτι που είναι ευκολότερο όταν η όποια παραβίαση δεν αφορά απαραίτητα κακή πρόθεση. Το να παρέχει κανείς την υποστήριξή του συμπονώντας εκείνον που τον αδίκησε, με τον έναν τρόπο ή τον άλλο, αποτελεί μία από τις ουσιαστικότερες μορφές συγχώρεσης. Αυτό δε σημαίνει ότι οφείλει κανείς να πηδήσει στο λάκκο των λεόντων, αλλά αντίθετα ν’ ανταποκριθεί στα πράγματα από μία στάση ελέους, η οποία δ παρέχει παράλληλα μια αίσθηση ασφάλειας, ενώ χαρακτηρίζεται από την ανάλογη μορφή ετοιμότητας ως προς την κατάσταση. [Ο απαιτούμενος χρόνος για συγχώρεση δεν αφορά μόνο τον προσωπικό ρυθμό κάθε ανθρώπου, αλλά και την ίδια την υφή της παραβίασης. Είναι άλλο πράγμα το συγχωρέσεις μία παρεξήγηση, απ’ ότι ένα φόνο, μία πράξη αιμομιξίας, την κακοποίηση, την άδικη μεταχείριση, την προδοσία, την κλοπή. Αναλόγως του γεγονότος, είναι ευκολότερο να συγχωρήσει κανείς κάτι που συνέβη άπαξ, απ’ ότι μια επαναλαμβανόμενη πράξη.]

Η συγχώρεση αποτελεί το αποκορύφωμα κάθε διαδικασίας απομάκρυνσης, αποχής και λησμονιάς από ένα γεγονός και τη μνήμη του. Δε σημαίνει ότι παύουμε ν’ αναζητούμε ασφάλεια, αλλά αντίθετα ότι παύουμε να εκφράζουμε εχθρότητα. Το  να πάψουμε να αποκλείουμε τον άλλο – να τον κρατάμε σε απόσταση, να τον αγνοούμε ή να τον αντιμετωπίζουμε με ψυχρότητα – δίχως αυτό να σημαίνει ότι χρειάζεται να του φερθούμε με συγκατάβαση ή υποκριτικά, αποτελεί μία βαθύτερη μορφή συγχώρεσης. Η θέσπιση ενός περιορισμένου πλαισίου αλληλεπίδρασης, που επιτρέπουν ν’ αντιμετωπίσει κανείς τους ανθρώπους που τον δυσκολεύουν με ευστροφία, είναι πιο ουσιαστική για την ψυχή από συμπεριφορές που παραπέμπουν σε άψυχες κούκλες βιτρίνας.

Η συγχώρεση αποτελεί μια πράξη δημουργικότητας. Σε βάθος χρόνου, μπορεί να επιλέξει κανείς ανάμεσα σε μία πλειάδα τρόπων. Μπορείς να συγχωρέσεις «προς το παρόν», μέχρι «τότε», μέχρι την επόμενη φορά, να συγχωρέσεις δίχως ν’ αφήσεις περιθώρια για οποιαδήποτε άλλη αλληλεπίδραση – πως αντιδρά κανείς όποτε προκύπτει ένα νέο συμβάν είναι κάθε φορά μια άλλη ιστορία. Μπορείς να δώσεις μια ευκαιρία ακόμη, να δώσεις πολλές ευκαιρίες, να δώσεις μια ευκαιρία υπό προϋποθέσεις. Μπορείς να συγχωρέσεις μια κατάσταση στο σύνολό της ή τμήμα αυτής. Μπορείς να επινοήσεις έναν τρόπο να συχγωρείς εφ όλης της ύλης. Εσύ αποφασίζεις. [Επειδή το σώμα διαθέτει τη δική του μνήμη, θα πρέπει να το φροντίσουμε κι αυτό. Το θέμα δεν είναι να ξεφύγει κανείς απ’ την οργή του, αλλά να την εξαντλήσει, να την αποδομήσει, να επανεναρμονίσει τη βασική επιθυμία του για ζωή (libido), απελευθερώντας την με ένα τελείως διαφορετικό τρόπο απ’ ότι στο παρελθόν. Η φυσική απελευθέρωση πρέπει πάντα να συνοδεύεται από κατανόηση σε ψυχικό επίπεδο.]

Πώς μπορείς να γνωρίζεις αν πράγματι έχεις συγχωρέσει τον άλλο; Τίνεις αντί για οργή ως προς το γεγονός να νιώθεις θλίψη, τίνεις να λυπάσαι τον άλλο αντί να παραμένεις θυμωμένη μαζί του. Τίνεις να μην έχεις τι να πεις ή να μη θυμάσαι τι θα ήθελες να αναφέρεις για όλα όσα συνέβησαν. Κατανοείς πως γίνεται ο πόνος να γεννά παραβιάσεις. Προτιμάς να αποφεύγεις ανάλογα κοινωνικά περιβάλλοντα. Δεν προσδοκάς τίποτε. Δεν επιδιώκεις τίποτε. Η θηλιά που κρατούσε τα πόδια σου παγιδευμένα στο παρελθόν παύει να υφίσταται. Είσαι ελεύθερη να φύγεις. Κι αν ακόμα το αποτέλεσμα δεν παραπέμπει στο «έζησαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα», τότε σίγουρα βρίσκεσαι μπροστά σε ένα νέο «μια φορά κι έναν καιρό» να σε περιμένει από δω και στο εξής.

(Συγγνώμη για την έλλειψη υποτίτλων…)

Advertisements