[…] Και οι θρησκείες των αυτοχθόνων Αμερικανών επίσης, χαρακτηρίζονται από την ύπαρξη μίας ιερής ομάδας γελωτοποιών, παλιάτσων. Στη φυλή των Uglala για παράδειγμα, υπήρχαν οι heyoka, για τους οποίους όλοι αφηγούνταν άσεμνες, αστείες ιστορίες. Κατά τη διάρκεια των τελετουργιών, προκειμένου να προκαλέσουν το γέλιο, έπρατταν ακριβώς το αντίθετο από το αναμενόμενο: όταν όλοι έκλαιγαν εκείνοι γελούσαν κι όταν όλοι γελούσαν εκείνοι έκλαιγαν. Αποτελούσαν ένα είδος ιερέων, κάτι σαν αντι-παπάδες με ιερή αποστολή, που τιμούσαν τους πεθαμένους κι έσπαγαν κάθε γνωστό κανόνα, φροντίζοντας να αντιτίθενται σε κάθε είδος τελετουργίας.

Στο βιβλίο των Οραμάτων του Κουτσού Ελαφιού, διαβάζουμε για έναν ενδιαφέροντα θεσμό της φυλής του, ο οποίος αφορούσε αυτούς που αποκαλούσαν παλιάτσους ή heyoka. Εάν κάποιος κατά τη μύησή του ονειρευόταν το πουλί του κεραυνού, τότε έπρεπε ν’ ακολουθήσει το δρόμο του heyoka. Και στην περίπτωση αυτή ήταν υποχρεωμένος να αναπαραριστά ακριβώς ότι ονειρευόταν! Εάν είχε ονειρευτεί ότι περπατούσε γυμνός στο δημόσιο χώρο, αυτό ακριβώς έπρεπε να κάνει την επόμενη μέρα. Εάν ονειρευόταν πως χτύπησε κάποιον στο κεφάλι, αυτό ήταν που έπρεπε να πράξει. Οι άλλοι άνθρωποι θεωρούσαν τη μοίρα ενός heyoka φρικτή και δεν ήθελαν να έχουν καμμία σχέση μαζί του. Φανταστείτε αν έπρεπε κι εσείς να αναπαραστήσετε όσα ονειρεύεστε μπροστά σε άλλους, σε τι είδους δύσκολες καταστάσεις θα μπλέκατε! Υπήρχε επίσης μια τελετουργία, μέσω της οποίας μπορούσε κανείς ν’ απελευθερωθεί από τη μοίρα αυτή. Η συγκεκριμένη διαδικασία απελευθέρωσης ενείχε μεγάλες θυσίες, αλλά αποτελούσε μία δυνατότητα ακόμη κι αν είχες ονειρευτεί το πουλί του κεραυνού.

Διότι και στις κοινωνίες αυτές, βλέπετε, οι τελετουργίες και οι συμβάσεις έτιναν να γίνονται τόσο καταπιεστικές, που έπρεπε από καιρό σε καιρό να χαλαρώνουν και να καθίστανται ορατές μέσα στο σύνολο της γελοίας σχετικότητάς τους. Αυτός ήταν και ο ρόλος ενός heyoka. Ο Jung τους αποκαλούσε «κατεργάρηδες παλιάτσους». Εκπροσωπούσαν τη σκιά, φροντίζοντας να διατηρούν ζωντανή τη σύνδεση μαζί της, έτσι ώστε να μην απωθείται.

Πρέπει πάντα να λαμβάνουμε υπ’ όψη μας την ύπαρξη των αντιθέτων απ’ όσα πιστεύουμε, απ’ όσα βρίσκονται στον αντίποδα των υψηλότερων ιδανικών μας, ακόμη κι αν πρόκειται για τις πιο σημαντικές και ιερές πεποιθήσεις μας – γιατί κάθε ιδέα έχει δυό πλευρές. Πρέπει πάντοτε να είμαστε σε θέση να αντιλαμβανόμαστε τη ζωή από τη σκοπιά των παραδόξων και των αντιθέσεων, υπό την έννοια αυτού που είναι και δεν είναι. Αυτή ήταν η λειτουργία των παλιάτσων: καθιστούσαν στους άλλους ανθρώπους ορατή την ύπαρξη των αντιθέτων. […]

Πηγή: απόσπασμα από το έργο της Marie-Louise von Franz (1997:178) ARCHETYPAL PATTERNS IN FAIRY TALES, Inner City Books, Toronto Ca

Advertisements