Έχει ειπωθεί ότι η προφορική ιστορία επιτρέπει την ανάδυση της φωνής των «αφανών» στην ευρύτερη κοινωνική συνείδηση, σχηματίζοντας έτσι μια εναλλακτική αντίληψη του κόσμου και της πορείας του. Με την έννοια αυτή αποτελεί μια ριζοσπαστική προσέγγιση της ιστορικότητας.

Η έμφαση στις προφορικές αφηγήσεις δεν αποτελεί καινό υπό τον ήλιο αυτό. Χιλιετηρίδες ολόκληρες η ανθρωπότητα στηρίχθηκε στη μεταβίβαση της γνώσης από στόμα σε στόμα: θεραπευτικές προσεγγίσεις, έπη και μύθοι, μικρές και μεγάλες εξιστορήσεις, τεχνικές εφαρμογές κι ανακαλύψεις – ο κατάλογος είναι μακρύς.

Και κατά μία έννοια έρχεται [η προφορικότητα] τις τελευταίες δεκαετίες να επαναδιεκδικήσει το χώρο που της αναλογεί. Η πλειοψηφία του κόσμου θα αναφωνούσε ίσως εδώ scripta manem («τα γραπτά μένουν» στα λατινικά), υποστηρίζοντας έτσι τη σημασία της γραπτής καταγραφής. Οφείλει όμως να θέσει κανείς το ερώτημα: ποιός καταγράφει; Τί είδους ηγεμονία ορίζει τί αξίζει να καταγραφεί και τι όχι; (Για να είμαστε ακριβείς βέβαια, ένα παρόμοιο ερώτημα οφείλει να θέσει κανείς και ως προς τις προφορικές καταγραφές – ευτυχώς/δυστυχώς δεν υπάρχουν ‘εύκολες’ λύσεις.) Εάν στραφούμε άλλωστε προς τις υπάρχουσες ιστορικές γραπτές καταγραφές, σύντομα θα διαπιστώσουμε ότι η ιστορία – όπως έχει ειπωθεί άλλωστε – γράφεται από τους εκάστοτε νικητές. Οι καταγραφές αυτές ουδέποτε είναι αθώες.

Με εντυπωσίασε πριν χρόνια η ιστορική αφήγηση μιας φίλης Ιρανής ως προς την ιστορία της αρχαίας Ελλάδας έτσι όπως την είχε διδαχθεί η ίδια (βλ. τις μάχες με τους Πέρσες). Τόσο η δική μου αντίληψη, όσο και η δική της ήταν εξίσου δόκιμες και – θα έλεγα – συμπληρωματικές, αλλά κάθε μία εξ αυτών διεκδικούσε την αποκλειστικότητα της ματιάς της. Τίποτε δεν είναι δεδομένο λοιπόν.

Δύσκολα ενσωματώνουμε τις αφηγήσεις (διότι δεν είναι μόνο μία, αλλά πολλαπλές) του Άλλου. Δεν διδασκόμαστε την ομορφιά της σχετικότητας και παράλληλα της μοναδικότητας του βιώματός μας. Κι επειδή τα συμφέροντα πίσω από τη δημιουργία μίας αφηγηματικής «γραμμής» είναι πολλαπλά, κάθε απόπειρα έκφρασης που διαφοροποιείται συνειδητά και με επίγνωση του ρόλου της είναι σημαντική.

Το κίνημα Occupy Wall Street από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, «γέννησε» μεταξύ άλλων κι ένα κίνημα προφορικής καταγραφής: το Occupy Oral History (διότι δύσκολα αποικιοκρατείται ο εκφερόμενος προφορικός λόγος). Μέσα από τις καταγραφές ατομικών βιωμάτων, επιχειρείται να δοθεί χώρος στις φωνές όσων δεν ακούγονται/ ακούστηκαν. Ένας από τους στόχους του εγχειρήματος, είναι η ανάκληση βιωμάτων αντίστασης και διαμαρτυρίας, προκειμένου να μπορέσουν να καταγραφούν οι ανάγκες των ανθρώπων σε συλλογικό επίπεδο και πέρα από τα «φίλτρα» των οργανωμένων θεσμών. Σε τι είδους αφηγήσεις θα μας οδηγήσει η προσπάθεια αυτή μένει να φανεί…

Advertisements