You are currently browsing the category archive for the ‘διαβάσματα’ category.

«“Αν οι καρχαρίες ήταν άνθρωποι”, ρώτησε τον κύριο Κ., η κόρη της σπιτονοικοκυράς του, “θα φερόντουσαν τότε καλύτερα στα μικρά ψαράκια;”.

“Βέβαια”, απάντησε αυτός, “αν οι καρχαρίες ήταν άνθρωποι, θα έκτιζαν στη θάλασσα γερά κουτιά για τα μικρά ψαράκια. Εκεί μέσα θα έβαζαν όλων των ειδών τις τροφές, φυτά και μικρά ζωάκια. Θα πρόσεχαν ώστε τα κουτιά να έχουν πάντα φρέσκο νερό, και θα έπαιρναν κάθε απαραίτητο μέτρο υγιεινής. Όταν, για παράδειγμα, κανένα ψαράκι θα πληγωνόταν στα πτερύγιά του, θα του τα έδεναν αμέσως, ώστε να μην πεθάνει μέσα στους καρχαρίες προτού να έρθει η ώρα του.

Για να μην είναι τα ψαράκια ποτέ λυπημένα, θα γίνονταν μεγάλα πάρτι στο νερό. Γιατί τα ευτυχισμένα ψαράκια είναι πιο νόστιμα από τα λυπημένα.

Και, φυσικά, θα υπήρχαν και σχολεία στα μεγάλα κουτιά. Εκεί τα μικρά ψαράκια θα μάθαιναν πώς να μπαίνουν κολυμπώντας στο στόμα των καρχαριών. Θα χρειάζονταν, για παράδειγμα, γεωγραφία για να μπορούν να βρουν τους καρχαρίες που θα τεμπέλιαζαν κάπου εκεί. Το κύριο μάθημα θα ήταν, φυσικά, η ηθική μόρφωση των μικρών ψαριών. Θα διδάσκονταν πως το σπουδαιότερο και το ωραιότερο πράγμα για ένα μικρό ψαράκι είναι να προσφέρει τον εαυτό του χαρούμενα, και πως όλα πρέπει να πιστεύουν στους καρχαρίες, και πάνω απ’ όλα όταν λένε πως θα φτιάξουν ένα ωραίο μέλλον. Θα τα μάθαιναν ότι το μέλλον τους είναι σίγουρο, μόνο εφόσον μάθουν να υπακούουν. Και πως όλα πρέπει να αποφεύγουν όλες τις ταπεινές, υλιστικές και μαρξιστικές τάσεις και να πληροφορούν αμέσως τους καρχαρίες, αν κάποιο απ’ αυτά θα είχε τέτοιες τάσεις. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

IMG_3522

Για να φτάσω στον τόπο αυτό – το νέο μου σπίτι – διέσχισα 6 ποτάμια. Την πρώτη φορά, κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού ανίχνευσης, τα νερά τους δανείζονταν το γαλάζιο τ’ ουρανού και τ’ ασημί του σύννεφου. Τη δεύτερη φορά, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού εγκατάστασης, τα νερά τους ήταν θολά και κουβαλούσαν λάσπη. Είχε βρέξει πρόσφατα. Όπως και να ‘χει, τα καλωσόρισα και με καλωσόρισαν.

Κι έπειτα ήταν η θάλασσα. Πράγμα περίεργο: το χρώμα της μεριές-μεριές βαφόταν στα χρώματα του θυμαριού, καθώς ανθούσε άφθονο στις γύρω πλαγιές.

Και τέλος η ανηφόρα. Από τους επίπεδους κάμπους στα ψηλά βουνά. Και τα σπίτια. Άλλοτε σεμνά, αναπόσπαστο τμήμα θαρρείς της γης και του τοπίου, άλλοτε φανταχτερά, φορτωμένα με τα σύμβολα της ανθρώπινης ματαιοδοξίας.

Είπα ν’ αναρωτηθώ προς τα που θα με πάει η ζωή και ποιό το νόημά της σ’ αυτόν το νέο τόπο. Όμως αφέθηκα στην ομορφιά του τοπίου.

IMG_3544

IMG_3481

 

[…] Στη μαχαγιανική φιλοσοφία το φως του ουρανού κατά την αυγή, όταν έχει πλέον χαθεί η λάμψη της σελήνης, κατέληξε να συμβολίζει το «Καθαρό Φως, επονομαζόμενο και Συμπαντικό Κενό». […] Αυτό το Φως περιγράφεται ως «καθαρό», «διαυγές», δηλαδή όχι μόνο άσπιλο και ασκίαστο αλλά και άχρωμο, όπως επίσης και απροσδιόριστο. Ονομάστηκε λοιπόν «το Συμπαντικό Κενό», γιατί ο όρος «κενό» (σούγια) δηλώνει ακριβώς αυτό που είναι απαλλαγμένο από κάθε χαρακτηριστικό, από κάθε ορισμό. Αποτελεί το Αρχαίτιο (Urgrund), την έσχατη πραγματικότητα. Η κατανόηση του Συμπαντικού Κενού – ακριβώς όπως στις Ουπανισάδες η συνειδητοποίηση της ταυτότητος βράχμαν-άτμαν – αποτελεί στιγμιαίο ενέργημα, συγκρινόμενο μόνο με την αστραπή. Γιατί όπως ακριβώς τίποτε δεν προετοιμάζει την εκθαμβωτική λάμψη που διαπερνά ξαφνικά τη σκοτεινή μάζα, κατά τον ίδιο τρόπο τίποτε δεν φαίνεται να προετοιμάζει την εμπειρία της ελλάμψεως: αυτή ανήκει σε ένα άλλο επίπεδο, καθώς δεν υπάρχει συνέχεια ανάμεσα στο χρόνο που προηγείται της ελλάμψεως και στην απροσδιόριστη στιγμή, κατά την οποία αυτή πραγματοποιείται.

[…] Η μορφολογία της υποκειμενικής εμπειρίας του Φωτός είναι εξαιρετικά εκτεταμένη. Μπορούμε εντούτοις να απομονώσουμε ορισμένες πιο συχνές μορφές της. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

chichester emma_pinocchio

«Πινόκιο» σε εικονογράφηση της Emma Chichester

Μπορεί ένας άνθρωπος να μην είναι τίποτα άλλο παρά λογοτεχνία; Μπορεί κάποιος να πραγματικά να «γίνει» τα βιβλία που γράφει ή διαβάζει; Μπορεί να κατασκευαστεί στ’ αλήθεια ένας ολόκληρος κόσμος ικανός να αντικαταστήσει τον κόσμο τον πραγματικό ενός δημιουργού ή κάποιου αναγνώστη; Και ποια είναι αυτή η δύναμη η τόσο ισχυρή –ή η αδυναμία η τόσο κραυγαλέα– που είναι ικανή, όχι μονάχα να παραμορφώσει ή να μεταμορφώσει την πραγματικότητα, αλλά και να την θέσει σε δεύτερο πλάνο, προκρίνοντας αντί αυτής την παραδοξότητα της έντεχνης μυθοπλασίας;

Αντικαθιστώντας τη μοναδικότητα της Ιστορίας με την πολυπλοκότητα του ιστοριών. Αποκαλύπτοντας, μέσω των μύθων και της δημιουργικής ανάπλασης και διασκευής των γεγονότων, την πολυφωνία και το πολυδιάστατο της ίδιας της αλήθειας.

Το ανθρώπινο είδος και η μυθοπλαστική αφήγηση έχουν περίπου την ίδια ηλικία. Ενδεχομένως, αν θέλουμε να κάνουμε λόγο για επινόηση, να έχουμε να κάνουμε με μία αρχαιότερη ακόμα και εκείνης της φωτιάς ή του τροχού και σίγουρα της οργανωμένης κοινωνίας. Άλλωστε, η πόλη-κοινότητα θα θεμελιωθεί πάνω σε ήδη εμπεδωμένες γενεσιουργές μυθολογίες, με τον ίδιο τρόπο που πολλούς αιώνες αργότερα το έθνος-κράτος θα δομηθεί πάνω στα εναρκτήριους εθνικούς μύθους.

Για την ακρίβεια ο μύθος δεν προηγείται απλώς της κάθε εφεύρεσης ή ανακάλυψης, αλλά είναι ακριβώς αυτός που οδηγεί σταδιακά τα βήματα του ανθρώπινου πολιτισμού. Προσδίδοντας σε κάθε ακατανόητο μυστήριο την εκάστοτε επισφαλή μα πάντα αναγκαία ερμηνεία.

Ο μύθος της φωτιάς και της ανώτερης δύναμης που την ελέγχει οδήγησε στον μύθο του ήρωα- ευεργέτη των ανθρώπων, ο οποίος θυσιάζεται για αυτούς και για την πρόοδό τους. Η ανακάλυψη-εξημέρωση του στοιχείου της φωτιάς συνετέλεσε στην απομάγευση της δύναμης-τυράννου, αλλά όχι στην απομυθοποίηση των παρελκόμενων με την εξέλιξη συμβόλων. Ο ήρωας νικιέται από το δυνάστη, αλλά ο μύθος του επιβιώνει για να γεννήσει με τη σειρά του άλλους καινούριους μύθους.

Η μυθοπλαστική ερμηνεία προηγείται ακριβώς για να καταρριφθεί σε κάθε περίπτωση από την μετέπειτα επισταμένη έρευνα και την μεθοδική αποκάλυψη των μυστικών της ύπαρξης, του σύμπαντος και των διασταυρώσεών τους. Πάνω στο δίπολο της κατασκευής και της κατάρριψης των μύθων, της σύνθεσης και της αποδόμησής τους, ισορροπεί, αλλά καμιά φορά γλιστράει και γκρεμίζεται, η Ιστορία της απελευθέρωσης του ανθρώπινου πνεύματος.

Και αυτή η Ιστορία για να μπορέσει να υπάρξει, πρέπει με κάποιον τρόπο να αφηγηθεί. Πρέπει τα άτομα να γίνουν πρόσωπα. Να μοιραστούν οι ρόλοι. Πρέπει να αναδειχθούν σε ήρωες οι πρωταγωνιστές της.

Η αφήγηση, είτε με την ακατέργαστη λαϊκή της μορφή είτε με την μετέπειτα οργανωμένη έντεχνη απόδοσή της, ξεκινάει, έστω και αναδρομικά, με την ίδια τη δημιουργία του κόσμου και της ζωής. Με την διερεύνηση των ακατανόητων αιτιών αυτής της δημιουργίας. Οι θεογονίες προηγούνται των ηρωικών επών. Η θεολογία υπεξαιρεί ιστορίες από το παγκόσμιο μυθοπλαστικό υποσυνείδητο. Η δημιουργία-κοσμογονία αναπόφευκτα αποτελεί το πρώτο της θέμα της τέχνης της αφήγησης. Πρέπει να προηγηθούν οι ήρωες- δημιουργοί για να υπάρξουν στη συνέχεια οι ήρωες- δημιουργήματα.

Οι πρώτοι θα κληροδοτήσουν τις ιστορίες τους στους δεύτερους. Η αποδοχή ή η αποποίηση αυτής της κληρονομιάς θα κρίνει και την εξέλιξη της Ιστορίας της αφήγησης.

Η «Δημιουργία», όρος καταρχάς θεολογικός, θα προσκολλήσει στη μυθοπλασία την αγωνιώδη αναζήτηση της ανωτέρας δύναμης και τις απόπειρες ερμηνείας των πράξεων και των παραλείψεων αυτής. Για να οδηγήσει στη συνέχεια στη γέννηση του, κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση με τη δύναμη αυτή, μυθοπλάστη-δημιουργού. Στην εγκαθίδρυση του ιερού –εκ θέσεως– θεσμού του αφηγητή. Του αφηγητή που δεν αρκείται, δηλαδή, στο να ερμηνεύει τα μυστήρια του σύμπαντος και της ψυχής, αλλά και που προχωράει στην κατασκευή των δικών του συμπάντων και στον εμπλουτισμό τους με τους απαραίτητους ήρωες- ψυχές, που στο εξής θα μας συναγωνίζονται και θα αποτελούν το μόνο εν τέλει διαχρονικό μέτρο σύγκρισης στο κυρίαρχο είδος του πλανήτη.

Η λογοτεχνία θα αποκολληθεί από τη λαϊκή μυθοπλασία και θα αρχίσει να κάνει τα πρώτα της αυτοδύναμα βήματα, όταν τα πλάσματα της οργανωμένης πλέον φαντασίας μας δε θα είναι πια τα τέρατα που αναστατώνουνε τις νύχτες μας και οι ανεξερεύνητοι κύριοι των τρομερών δυνάμεων της φύσης, αλλά τα πρόσωπα που φοβόμαστε πως μπορεί κάποτε να γίνουμε σαν και αυτά ή που μας κάνουν να απελπιζόμαστε επειδή ποτέ δε θα καταφέρουμε να τους μοιάσουμε.

Οι ήρωες θα είναι κάποιοι από εμάς, ακόμα και όταν οι δημιουργοί τους προτιμούν να ισχυρίζονται πως δεν είναι του κόσμου ετούτου. Θα δρουν και θα αντιδρούν στο όνομα και πάντα για λογαριασμό μας, ακόμα και όταν μας περιφρονούν. Ακόμα και όταν αποστρέφονται την ίδια τους τη φύση. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Κατά τη διάρκεια των τελευταίων τεσσάρων δεκαετιών, πολλοί άνθρωποι από το Ιράκ φεύγουν ως πρόσφυγες. Το 1991, το Βόρειο Ιράκ (Κουρδιστάν) διαχωρίστηκε από το υπόλοιπο Ιράκ. Τα Ηνωμένα Έθνη θεωρούν πλέον το Κουρδιστάν ασφαλή ζώνη. Ως πρόσφυγας πρέπει να προέρχεται κανείς από μια μη ασφαλή περιοχή ή τουλάχιστον να μπορεί να αποδείξει παρόμοια προέλευση, αν θέλει να εμπίπτει στην κατηγορία του πρόσφυγα.

Κατά τη διάρκεια της συνέντευξης για την απονομή ή μη του καθεστώτος πρόσφυγα, ένας αξιωματούχος ελέγχει να δει κατά πόσο έρχεσαι πραγματικά από μια περιοχή που θεωρείται επικίνδυνη. Σε ρωτά μικρολεπτομέρειες για την πόλη από την οποία ισχυρίζεσαι ότι κατάγεσαι και συγκρίνει τις απαντήσεις σου με ένα χάρτη, προκειμένου να επιβεβαιώσει ότι ανταποκρίνονται σε αυτό που βλέπει. Εάν δεν μπορέσεις να αποδείξεις ότι έχεις έρθει από μια μη ασφαλή ζώνη, σε στέλνουν πίσω στην πατρίδα σου.

Πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να αποδείξουν ότι πραγματικά κινδυνεύουν εκεί που ζούσαν, ακόμα κι αυτό είναι η αλήθεια.

Ακολουθεί λοιπόν η ιστορία κάποιου, τον οποίο μπορούμε να ονομάσουμε M.

Ο M προσπάθησε να καταθέσει τα χαρτιά του για άσυλο σε μία από τις χώρες του Σένγκεν – ας ονομάσουμε τη χώρα αυτή «X». Δε γνώριζε ότι η πόλη από την οποία κατάγονταν θεωρούνταν ότι ανήκει στην ασφαλή ζώνη σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη. Περίμενε πέντε ολόκληρα χρόνια για μια θετική απάντηση, αλλά δυστυχώς έπαιρνε τη μία αρνητική απάντηση μετά την άλλη, μέχρι που έλαβε και την τελική απόρριψη από αυτή τη χώρα «X» και επρόκειτο να απελαθεί πίσω στη χώρα καταγωγής του. Εκείνη την εποχή, η χώρα του εξακολουθούσε να κυβερνάται από ένα δικτάτορα. Ως λιποτάκτης, ο επαναπατρισμός του θα σήμαινε τη χειρότερη δυνατή κατάληξη που μπορούσε να φανταστεί. Λίγο καιρό αργότερα, κατάφερε να διασχίσει τα σύνορα της χώρας «X», δίχως νομιμοποιητικά έγγραφα και να περάσει σε άλλη χώρα – ας την ονομάσουμε «XX» – έτσι ώστε να καταθέσει ξανά αίτηση για άσυλο. Από τη στιγμή εκείνη και μετά μεταμορφώθηκε σε έναν άλλο άνθρωπο.

Πριν πάει στην πρώτη συνέντευξη, πέρασε εβδομάδες ολόκληρες με ανθρώπους που προέρχονται από μια μη ασφαλή ζώνη. Ας ονομάσουμε την πόλη αυτή «Ξ». Κατά τη διάρκεια αυτού του διαστήματος, ξεκίνησε να σχεδιάζει ένα χάρτη της πόλης «Ξ», αν και δεν την είχε επισκεφτεί ποτέ του. Ήθελε να γνωρίζει κάθε γωνιά της: τα ονόματα των δρόμων, τα σχολεία, τα πιο σημαντικά κτίρια, ακόμα και τα πιο ασήμαντα. Οι άνθρωποι της πόλης «Ξ» τον δίδαξαν ό,τι γνώριζαν για τον τόπο τους, ενώ παράλληλα του έθεταν ερωτήσεις, ώστε να είναι σίγουροι ότι είχε μάθει τα πάντα για την πόλη τους.

Όταν τελικά ο M πήγε στη συνέντευξη για το άσυλο, ο αξιωματούχος εξεπλάγει ιδιαίτερα, για την ακρίβεια εντυπωσιάστηκε. Ρώτησε διάφορα τον M για τη γεωγραφία της πόλης και συνέκρινε τις απαντήσεις του με ένα χάρτη. Όλες του οι απαντήσεις αποδείκνυαν τέτοια της πόλης «Ξ», λες και την παρατηρούσε κανείς από ψηλά.

Ο αξιωματούχος δε χρειάστηκε πάνω από είκοσι λεπτά για να αποφασίσει θετικά υπέρ της χορήγησης προσφυγικού καθεστώτος προστασίας στον M. Εν τω μεταξύ, χιλιάδες από τους πραγματικούς κατοίκους της πόλης «Ξ», καθώς και άλλων πόλεων εντός της ίδιας μη ασφαλούς ζώνης χρειάστηκαν δέκα με δεκαπέντε χρόνια για να καταφέρουν το ίδιο πράγμα. Επειδή οι απαντήσεις τους αποδείκνυαν γνώση των πόλεών τους από το έδαφος.

Πηγή: http://hiwak.net/anecdotes/a-view-from-above/

Μεγάλωσα σε διαφορετικές γειτονιές, αραβικές και κουρδικές. Μέχρι τα εννιά έζησα σε μια αραβική γειτονιά. Οι άνθρωποι που ζούσαν εκεί, είχαν μετακινηθεί από τα νότια στα βόρεια του Ιράκ, εξαιτίας της στρατιωτικής τους υπηρεσίας.

Στην περιοχή αποτελούσα πάντοτε το μαύρο πρόβατο – συνήθιζαν να με αποκαλούνε Κούρδο υπό τη μορφή προσβολής. Και μπορούσαν να καταλάβουν την κουρδική μου καταγωγή λόγω της προφοράς μου.

Όταν έγινα δέκα, μετακομίσαμε σε μια κουρδική γειτονιά.

Ήμουν ο μοναδικός στη γειτονιά που δε φορούσε τα κουρδικά shirwal (τα παραδοσιακά φαρδιά παντελόνια). Ο μεγαλύτερος φόβος μου πλέον ήταν μήπως αρχίσουν να με αποκαλούν Άραβα, εξαιτίας της αραβικής προφοράς μου κάθε φορά που μιλούσα κουρδικά. Δεν άργησαν να καταλάβουν τι φοβόμουν και σύντομα άρχισαν να με αποκαλούν Άραβα υπό τη μορφή προσβολής. Ήμουν για άλλη μια φορά περιθωριοποιημένος κι αποκλεισμένος. Για ένα παιδί, αυτή η κατάσταση ήταν ιδιαίτερα σκληρή.

Τα παιδιά παίζουν παιχνίδια ανάλογα με τις εποχές. Για παράδειγμα το φθινόπωρο συνηθίζαμε να πετάμε αετούς, γιατί είχαμε αέρα. Αργότερα, όταν ερχόταν το καλοκαίρι, παίζαμε με βόλους. Οι βόλοι και οι συλλογές από κάρτες με καουμπόυδες που βρίσκαμε σε πακέτα από τσίχλες, ήταν πολύ δημοφιλή παιχνίδια μεταξύ των παιδιών. Υπήρχαν κάποια που διέθεταν πολλές κάρτες και ήταν ιδιαίτερα γνωστά ακόμα και πέρα από τα όρια της γειτονιάς τους. Υπήρχαν κι άλλα που ερχόντουσαν να παίξουν και να βάλουν στοιχήματα από πολύ μακρυά και καμμιά φορά έχαναν χιλιάδες κάρτες. Το ίδιο συνέβαινε και με τους βόλους. Υπήρχαν παιδιά που διέθεταν δεκάδες κάλτσες γεμάτες βόλους – όταν γέμιζες την πρώτη σου κάλτσα, ένιωθες σα να είχες γίνει εκατομμυριούχος!

Ήταν εκείνη την περίοδο περίπου που άρχισα να αξιοποιώ όσα είχα διδαχθεί με τον αραβικό τρόπο παιξίματος με βόλους. Τα κουρδόπουλα της γειτονιάς έπαιζαν με τον κουρδικό τρόπο, τοποθετώντας το χέρι τους σε οριζόντια θέση, πράγμα που σε δυσκόλευε να χτυπήσεις το στόχο, όταν υπήρχαν πέτρες ή μικροί λόφοι στο ενδιάμεσο. Έπαιζαν μια κουρδική εκδοχή του παιχνιδιού με βόλους που ονομαζόταν mushien. Το παιχνίδι αυτό ήταν ιδιαίτερα σύνθετο και με πολλούς κανόνες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, για παράδειγμα, δεν επιτρεπόταν να χτυπήσεις τον τελευταίο βόλο, τον οποίο ονομάζαμε “Hajj” (όπως τους προσκυνητές στη Μέκκα). Υπήρχαν και πολλοί άλλοι κανόνες, οι οποίοι δεν σου επέτρεπαν να νιώσεις ελεύθερος και που στην πραγματικότητα επέτρεπαν να κερδίσεις ή να χάσεις μόνο λίγους βόλους κάθε φορά. Επιπλέον, ο πιο σημαντικός βόλος κατασκευαζόταν από πέτρα από τα ίδια τα παιδιά. Μερικές φορές τους έπαιρνε μήνες μέχρι να τον ολοκληρώσουν, χρησιμοποιώντας ένα μικρό σφυρί και ένα κομμάτι χαρτί για να χαρίσουν στο βόλο το τέλειο κυκλικό σχήμα του.

Τους είπα ότι υπήρχε ένα νέο παιχνίδι που το έλεγαν tannab. Το tannab ήταν πολύ ευκολότερο και δεν υπήρχαν σχεδόν καθόλου περιορισμοί, το ρίσκο όμως ήταν πολύ μεγαλύτερο: μπορούσες για παράδειγμα να χάσεις μέχρι πέντε βόλους και να κερδίσεις μέχρι εικοσιπέντε. Τα άλλα αγόρια είχαν γοητευτεί ιδιαίτερα με τις ελευθερίες του παιχνιδιού και τις δυνατότητες κέρδους επίσης. Έτσι αρχίσαμε να παίζουμε. Αξιοποιώντας την κάθετη θέση τοποθέτησης του χεριού, την οποία είχα διδαχθεί στην αραβική γειτονιά, κατάφερα να ξετινάξω ολόκληρο το δρόμο. Στη συνέχεια, τους πούλησα τους βόλους τους. Βρισκόμασταν στην αρχή της δεκαετίας του ’80. Θυμάμαι ότι είχα κερδίσει ένα δηνάριο, το οποίο έδωσα στη μητέρα μου για να μου αγοράσει ένα ζευγάρι κουρδικά shirwal.

Από τότε και στο εξής με αποδέχτηκαν και ουδέποτε με αποκάλεσαν άραβα ξανά.

Πηγή: http://supercommunity.e-flux.com/authors/hiwa-k/

Το ανέκδοτο αυτό αφορά την κατάσταση της οικογένειάς μου κατά τα τέλη του ’70 και μέχρι τις αρχές του ’80. Η μητέρα μου, αλλά και μια άλλη γυναίκα από τη γειτονιά μας, συνήθιζαν να ελέγχουν συστηματικά τις τιμές του χρυσού σε διαφορετικές χώρες. Μόλις ανακάλυπταν ότι κάπου οι τιμές είχαν πέσει – για παράδειγμα στη Βουλγαρία – πετούσαν μέχρι τον τόπο αυτό, αγοράζαν λίγο χρυσό και τον έφερναν λαθραία στο Ιράκ, όπου η τιμή του χρυσού ήταν υψηλότερη. Αυτός ήταν ο μόνος τρόπος που είχε βρει η μητέρα μου για να κερδίζει χρήματα και να φροντίζει την οικογένειά της με τα οκτώ παιδιά.

Εν τω μεταξύ ο πατέρας μου, ένας καλλιγράφος, για τον οποίο οι απολαύσεις δεν αποτελούσαν άγνωστη λέξη, έπαιρνε μαζί με τους φίλους του ένα λεωφορείο που πηγαινοερχόταν τακτικά από και προς τη Σόφια, για να χαρεί τις διακοπές του και να ξοδέψει το μεγαλύτερο μέρος των χρημάτων που είχε κερδίσει [το προηγούμενο διάστημα]. Όταν τα αδέρφια μου κι εγώ τον ρωτήσαμε μια μέρα πονηρά: «Μα, δεν είναι βαρετό να κάθεσαι για δύο ολόκληρες μέρες σε ένα λεωφορείο μέχρι να φτάσεις εκεί; Γιατί δεν πετάς με αεροπλάνο όπως η μαμά;» – Μου απάντησε «θα ήταν ντροπή να προσπεράσω με τέτοια ταχύτητα όλη αυτή την εκθαμβωτική φύση, δίχως να μπορέσω ν’ αντικρύσω με τα μάτια μου τόση ομορφιά».

Κάθε φορά που η μητέρα μου επέστρεφε από το εξωτερικό, έφερνε στ’ αδέρφια μου κι εμένα κασσέτες. Αυτή ήταν και η μοναδική πρόσβαση που διαθέταμε προς τη δυτική μουσική. Μία από αυτές τις κασσέτες ήταν από το άλμπουμ «Dance Little Lady, Dance» της Tina Charles. Κατά τη διάρκεια των κυρώσεων των Ηνωμένων Εθνών προς το Ιράκ τη δεκαετία του ’90, είχαμε συνήθως ρεύμα μόνο για μια ώρα τη μέρα. Για τις αδερφές μου κι εμένα, αυτή η ώρα ισοδυναμούσε με 3600 δευτερόλεπτα. Από το δωμάτιό μας, με το κασσετόφωνό μας, καπνίζοντας στα κρυφά τσιγάρα, μετρούσαμε τα λεπτά αντίστροφα, ενώ η Αναστασία μας τα άρθροιζε. Ήταν κάτι που επαναλαμβάναμε κάθε μέρα κι αναπτύξαμε τέτοια αίσθηση διάρκειας των κασσετών, μια τόσο απτή αίσθηση των τραγουδιών, που τις περισσότερες φορές καταφέρναμε να τις γυρίζουμε ακριβώς πίσω στην αρχή των τραγουδιών που θέλαμε ν’ ακούσουμε.

Πηγή: http://hiwak.net/anecdotes/let-there-be-darkness/

retro_television_set1353717881Πρόλογος

Το άρθρο αυτό αποτελεί ένα αντίδοτο στις ειδήσεις. Είναι μακρύ και πιθανότατα δεν θα μπορέσετε να το διατρέξετε στα γρήγορα. Λόγω της αυξημένης κατανάλωσης ειδήσεων, πολλοί άνθρωποι έχουν χάσει τη συνήθεια της ανάγνωσης και δυσκολεύονται να αφομοιώσουν περισσότερες από τέσσερις συνεχόμενες σελίδες. Το άρθρο αυτό θα σας υποδείξει τρόπους ώστε μπορείτε να ξεφύγετε από την παγίδα αυτή – αν δεν έχετε ήδη παγιδευτεί βαθιά μέσα της.

Οι ειδήσεις είναι για το νου ότι η ζάχαρη για το σώμα. Είμαστε τόσο καλά πληροφορημένοι κι όμως γνωρίζουμε τόσα λίγα. Γιατί;

Βρισκόμαστε σε αυτή τη θλιβερή κατάσταση επειδή πριν 200 χρόνια επινοήσαμε μία τοξική μορφή γνώσης που ονομάζεται «ειδήσεις». Έχει έρθει ο καιρός να αναγνωρίσουμε τις επιζήμιες επιπτώσεις των ειδήσεων στα άτομα και τις κοινωνίες, λαμβάνοντας τα απαραίτητα μέτρα προκειμένου να προστατέψουμε τους εαυτούς μας από τους κινδύνους που αυτές εγκυμονούν. Στον πυρήνα τους, τα ανθρώπινα όντα παραμένουν άνθρωποι των σπηλαίων που φορούν κοστούμια και φορέματα. Οι εγκέφαλοί μας έχουν τελειοποιηθεί προκειμένου να ανταποκρίνονται στο περιβάλλον των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, όταν ζούσαμε σε μικρές ομάδες των 25 έως 100 ατόμων με περιορισμένες πηγές τροφής και πληροφορίας. Οι εγκέφαλοί μας (και τα σώματά μας) ζουν πλέον σε έναν κόσμο εντελώς διαφορετικό από αυτόν για τον οποίον σχεδιάστηκαν να αντιμετωπίζουν. Η κατάσταση αυτή οδηγεί σε μεγάλους κινδύνους και ανάρμοστες, πέρα για πέρα επικίνδυνες συμπεριφορές.

Κατά τις τελευταίες δεκαετίες, όσοι ανάμεσά μας ήταν αρκετά τυχεροί, μπόρεσαν ν’ αναγνωρίσουν την απειλή που συνιστά η υπερπληθώρα τροφής (π.χ. την παχυσαρκία, το διαβήτη) κι άρχισαν ν’ αλλάζουν τη διατροφή τους. Οι περισσότεροι από εμάς όμως, δεν κατανοούν ακόμα ότι οι ειδήσεις επιδρούν στο νου με τον ίδιο τρόπο που η ζάχαρη επιδρά στο σώμα. Οι ειδήσεις αφομοιώνονται εύκολα. Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης μας ταΐζουν μικρές μπουκιές ασήμαντης ύλης, ψίχουλα πληροφοριών που δεν αφορούν πραγματικά τις ζωές μας και δεν θέτουν ως προαπαιτούμενο τη δυνατότητα σκέψης. Και για το λόγο αυτό δε χορταίνουμε ποτέ. Σε αντίθεση με τα βιβλία και τα εκτεταμένα άρθρα στον περιοδικό τύπο (τα οποία προϋποθέτουν τη σκέψη), καταφέρνουμε και καταπίνουμε απεριόριστο αριθμό σύντομων δελτίων ειδήσεων, σα να επρόκειτο για πολύχρωμες καραμέλες του νου.

Σήμερα πλέον, σε ό,τι αφορά το φόρτο πληροφορίας βρισκόμαστε στο ίδιο σημείο που βρισκόμασταν ως προς την υπερκατανάλωση τροφής πριν 20 χρόνια. Έχουμε αρχίσει να αναγνωρίζουμε πόσο τοξικές μπορούν να είναι οι ειδήσεις και μαθαίνουμε να παίρνουμε τα πρώτα μέτρα για μια πληροφοριακή δίαιτα.

[Το άρθρο αυτό] αποτελεί την απόπειρά μου να καταστήσω σαφείς τους τοξικούς κινδύνους των ειδήσεων – και να σας προτείνω τρόπους αντιμετώπισής τους. Διανύω ήδη μια περίοδο ενός έτους δίχως την κατανάλωση ειδήσεων κι έτσι μπορώ να δω, να βιώσω και να αναφερθώ στις επιπτώσεις αυτής της μορφής ελευθερίας από πρώτο χέρι: βιώνω λιγότερη αποδιοργάνωση, έχω περισσότερο χρόνο και λιγότερο άγχος, σκέφτομαι βαθύτερα και η διαίσθησή μου είναι εντονότερη. Δεν είναι εύκολη διαδικασία, αλλά αξίζει.

Ο καλός μου φίλος Nassim Nicholas Taleb, συγγραφέας του βιβλίου The Black Swan (ο Μαύρος Κύκνος), υπήρξε ένας από τους πρώτους που αναγνώρισε ότι η κατανάλωση ειδήσεων αποτελεί σοβαρό πρόβλημα. Πολλά απ’ όσα αναφέρω παρακάτω τα συνειδητοποίησα χάρη σ’ αυτόν.

No 1 – Οι ειδήσεις μας παραπλανούν συστηματικά

Οι ειδήσεις δεν εκπροσωπούν τον πραγματικό κόσμο.

Οι εγκέφαλοί μας είναι προγραμματισμένοι ώστε να δίνουν προσοχή στη γραφική αναπαράσταση μίας πληθώρας ορατών, εκτεταμένων, σκανδαλωδών, εντυπωσιακών, σοκαριστικών, ισχυρών ερεθισμάτων που περιστρέφονται γύρω από ανθρώπους, έχουν τη δομή ιστορίας και μεταλλάσσονται με ταχύτητα. Οι εγκέφαλοί μας αφιερώνουν περιορισμένη προσοχή σε λιγότερο σύνθετα νοήματα, με μικρή διάρκεια και αργή πλοκή, τα οποία χαρακτηρίζονται από ανεικονικότητα, είναι αμφιλεγόμενα και σύμπλοκα. Οι οργανισμοί αναπαραγωγής ειδήσεων εκμεταλλεύονται την τάση αυτή συστηματικά.

Οι ειδήσεις των μέσων μαζικής ενημέρωσης γενικά εστιάζουν σε ό,τι γίνεται εντονότερα αντιληπτό. Παρουσιάζουν όποια πληροφορία είναι σε θέση να μεταφερθεί, συνοδεύοντάς την με συγκλονιστικές αφηγήσεις και έντονες εικόνες, αγνοώντας συστηματικά οτιδήποτε παρουσιάζει λεπτές διαφοροποιήσεις ή θα μπορούσε να ανατρέψει την κεντρική αφήγηση με έμμεσο τρόπο, ακόμα και αν το υλικό αυτό είναι σημαντικότερο. Οι ειδήσεις τραβούν την προσοχή μας και κάπως έτσι λειτουργούν τα πράγματα. Ακόμα και αν δεν υπήρχε η έννοια της διαφήμισης, θα επιλέγαμε παρόλ’ αυτά να βυθιστούμε στις διάσπαρτες ειδήσεις, διότι είναι περισσότερο αφομοιώσιμες και σε ένα επιφανειακό επίπεδο πιο εύγευστες.

Το εμφανώς ορατό μας παραπλανά.

Πάρτε ως παράδειγμα το γεγονός που ακολουθεί. Καθώς ένα αυτοκίνητο διασχίζει μια γέφυρα, η γέφυρα καταρρέει. Σε ποιό γεγονός θα εστιάσουν τα ειδησεογραφικά δελτία; Στο αυτοκίνητο. Στον άνθρωπο που βρισκόταν μέσα στο αυτοκίνητο. Από που ερχόταν. Που κατευθυνόταν. Πώς βίωσε την κατάρρευση (αν επιβίωσε). Τί είδους άνθρωπος είναι (ήταν). Αλλά: όλα τα παραπάνω είναι τελείως άσχετα. Τί θα ήταν σχετικό; Η δομική σταθερότητα της γέφυρας. Αυτός είναι ο υποβόσκων κίνδυνος που θα μπορούσε να αφορά κι άλλες γέφυρες. Αυτό είναι το μάθημα που θα οφείλαμε να διδαχθούμε από το γεγονός αυτό.

Το αυτοκίνητο αυτό καθ’ αυτό δεν παίζει κανένα ρόλο. Οποιοδήποτε αυτοκίνητο θα μπορούσε να οδηγήσει σε κατάρρευση της γέφυρας, η οποία θα μπορούσε επίσης να οφείλεται σε ένα δυνατό άνεμο ή ένα σκύλο που διαβαίνει τη γέφυρα. Γιατί λοιπόν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης εστιάζουν στο αυτοκίνητο; Επειδή πρόκειται για ένα κραυγαλέο, δραματικό περιστατικό, στο οποίο εμπλέκεται κι ένας άνθρωπος (άρα πρόκειται για μία μη αφηρημένη έννοια), ενώ η παραγωγή της συγκεκριμένης είδησης δεν κοστίζει.

Ως αποτέλεσμα των ειδήσεων, περιδιαβαίνουμε [τη ζωή] με μία εντελώς λανθασμένη χαρτογράφηση των κινδύνων στο κεφάλι μας.

  • Η τρομοκρατία είναι υπερεκτιμημένη. Το χρόνιο στρες είναι υποτιμημένο.

  • Η κατάρρευση της εταιρείας Lehman Brothers είναι υπερεκτιμημένη. Η δημοσιονομική ανευθυνότητα είναι υποτιμημένη.

  • Οι αστροναύτες είναι υπερεκτιμημένοι. Οι νοσοκόμες είναι υποτιμημένες.

  • Η Britney Spears είναι υπερεκτιμημένη. Οι αναφορές της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Αλλαγή του Κλίματος υποτιμημένες.

  • Οι πτώσεις αεροπλάνων είναι υπερεκτιμημένες. Η αντίσταση στα αντιβιοτικά υποτιμημένη.

Μία από τις πτήσεις του Percy Pilcher, 1897

Δεν είμαστε επαρκώς ορθολογικά όντα ώστε να μπορούμε να αντέχουμε την έκθεση σε αυτό το εμπόριο ειδήσεων. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα επικίνδυνη κατάσταση, καθώς αυτή η χαρτογράφηση πιθανοτήτων που καταρτίζουμε μέσω της κατανάλωσης ειδήσεων διαφέρει σημαντικά από τους πραγματικούς κινδύνους που αντιμετωπίζουμε. Η παρακολούθηση των ειδήσεων για την πτώση ενός αεροπλάνου στην τηλεόραση, πρόκειται να επιδράσει στη στάση μας προς τον κίνδυνο αυτό, ανεξάρτητα από το πόσο ρεαλιστική είναι η πιθανότητα να μας συμβεί κάτι τέτοιο και πέραν της προσωπικής μας νοητικής επιτήδευσης. Εάν πιστεύετε ότι μπορείτε να ανταπεξέλθετε στην κατάσταση αυτή, αξιοποιώντας την εσωτερική σας δυνατότητα για περισυλλογή, κάνετε λάθος. Οι τραπεζίτες και οι οικονομολόγοι – οι οποίοι μας παρέχουν ισχυρά κίνητρα ώστε να πιστεύουμε ότι θα αποζημιωθούμε για ό,τι απειλητικό ακούμε στις ειδήσεις – αποδεικνύουν ότι δεν είμαστε σε θέση να αντισταθούμε. Η μόνη λύση είναι η εξής: αποκοπείτε πλήρως από την κατανάλωση ειδήσεων.

 

Από το έργο «Micrographia» του Robert Hooke, 1665 – ανατομία ενός ψύλλου

No 2 – Οι ειδήσεις αναπαράγουν ασυνάφειες

Ανάμεσα στις 10.000 περίπου ιστορίες που πληροφορηθήκατε μέσω των ειδήσεων κατά τη διάρκεια των τελευταίων 12 μηνών, μπορείτε να αναφερθείτε έστω σε μία, την οποία καταναλώσατε καταφέρνοντας έτσι να λάβετε τις σωστές αποφάσεις για τα σοβαρά ζητήματα που αφορούν τη ζωή σας, την καριέρα σας, την επιχείρησή σας – συγκρίνετε τώρα τις αποφάσεις αυτές με όσα θα είχατε πράξει εάν δεν είχατε καταπιεί αυτές τις μικροειδήσεις.

Το ζήτημα είναι ένα: η κατανάλωση ειδήσεων δεν έχει καμμία σχέση με τις δυνάμεις εκείνες που διαδραματίζουν πραγματικό ρόλο στη ζωή σας. Στην καλύτερη περίπτωση, οι ειδήσεις μπορεί να μας ψυχαγωγούν, όμως παραμένουν ούτως ή άλλως αποσπασματικές.

Υποθέστε ότι – ενάντια σε κάθε προσδοκία – ανακαλύψατε μία είδηση, η οποία βελτίωσε σημαντικά την ποιότητα της ζωής σας, σε σύγκριση με το πως θα είχε ξεδιπλωθεί αν δεν είχατε ακούσει ή δει τη συγκεκριμένη είδηση. Πόση κοινοτοπία είναι σε θέση να αφομοιώσει ο εγκεφάλος σας, μέχρι να καταλήξει σε αυτή τη σχετική δημοσίευση; Ακόμα και το ίδιο το ερώτημα αφορά μια εκ των υστέρων ανάλυση. Κοιτώντας προς το μέλλον, δεν έχουμε πραγματικά τη δυνατότητα να αναγνωρίσουμε την αξία μίας είδησης προτού τη βιώσουμε, έτσι εξαναγκαζόμαστε να αφομοιώνουμε όλα όσα παράγει ο μπουφές της γραμμής παραγωγής ειδήσεων. Αξίζει αυτό; Πιθανότατα όχι.

Το 1914, η ιστορία για τη δολοφονία στο Σεράγιεβο επισκίασε σε παγκόσμιο επίπεδο κάθε άλλη είδηση από άποψη σημασίας. Όμως ο φόνος στο Σεράγιεβο δεν ήταν παρά μία από τις πολλές χιλιάδες ιστορίες που κυκλοφορούσαν εκείνη τη μέρα. Κανένας δημοσιογραφικός οργανισμός δεν αντιμετώπισε αυτή τη ζωτικής σημασίας ιστορική δολοφονία ως οτιδήποτε περισσότερο από άλλη μία δολοφονία πολιτικής φύσης.

Το πρώτο πρόγραμμα περιήγησης του διαδικτύου έκανε την εμφάνισή του το 1995. Η δημόσια γέννηση αυτού του τεράστιου σε επιρροή λογισμικού, μόλις που καταγράφηκε από τον τύπο, παρά το μελλοντικό του αντίκτυπο .

Οι άνθρωποι δυσκολεύονται να καταλήξουν σε ό,τι είναι σχετικό με τη ζωή τους. Είναι πολύ ευκολότερο να αναγνωρίσουν ό,τι είναι νέο. Δε διαθέτουμε τα αισθητήρια όργανα που θα μας επέτρεπαν να κατανοήσουμε διασυνδέσεις. Η σύνδεση μεταξύ γεγονότων δεν αποτελεί μια εκ γενετής δεξιότητα. Οι ειδήσεις αποτελούν. Για το λόγο αυτό, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης εστιάζουν στο καινό. (Εάν ο νους μας ήταν δομημένος με τον αντίθετο τρόπο, τότε είναι σίγουρο ότι τα μέσα μαζικής ενημέρωσης θα εστίαζαν στη συνάφεια.) Το συναφές έναντι του καινού αποτελεί έναν θεμελιώδη ζήτημα που αντιμετωπίζει ο σύγχρονος άνθρωπος.

Οι ειδήσεις σας κατακλύζουν με μία άσχετη ως προς τη ζωή σας οπτική του κόσμου. Τί εννοούμε όταν αναφερόμαστε στη συνάφεια; Εννοούμε: οτιδήποτε είναι σημαντικό για εσάς προσωπικά. Η συνάφεια αφορά μια προσωπική επιλογή. Μην υιοθετήσετε την άποψη των μέσων μαζικής ενημέρωσης για το τι θεωρείται συναφές. Σύμφωνα με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, οποιοδήποτε παραμύθι πουλά σε περισσότερα αντίτυπα, είναι σημαντικό – το Νταρφούρ, η Paris Hilton, η σύγκρουση ενός τραίνου στην Κίνα, κάποιο ηλίθιο ρεκόρ σε παγκόσμιο επίπεδο (όπως κάποιος που έφαγε 78 τσιζμπέργκερ σε μία ώρα). Αυτή η εξαπάτησε αποτελεί τον πυρήνα του επιχειρηματικού μοντέλου της βιομηχανίας παραγωγής ειδήσεων. Μας πουλά συνάφεια, ενώ προμηθεύει ό,τι θεωρείται νέο.

Οι οργανισμοί των μέσων μαζικής ενημέρωσης θέλουν να πιστέψετε ότι οι ειδήσεις παρέχουν στα άτομα ένα είδος ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος. Πολλοί την πατάνε έτσι. Αγχωνόμαστε μήπως κι αποκοπούμε από τη ροή ειδήσεων. Φοβόμαστε ότι θα χάσουμε κάτι σημαντικό. Στην πραγματικότητα, η κατανάλωση ειδήσεων αποτελεί ένα ανταγωνιστικό μειονέκτημα. Όσο λιγότερες ειδήσεις καταναλώνουμε, τόσο μεγαλύτερο το πλεονέκτημα.

Ανησυχείτε μήπως χάσετε «κάτι σημαντικό»; Από την εμπειρία μου, αν συνέβαινε κάτι πραγματικά σημαντικό, θα το ακούγατε – ακόμα και αν ζούσατε σε ένα κουκούλι που σας προστατεύει από τις ειδήσεις. Οι φίλοι και οι συνάδελφοί σας θα σας ενημέρωναν για τα σχετικά γεγονότα με πολύ πιο αξιόπιστο τρόπο από κάθε οργανισμό ειδήσεων. Θα σας παρείχαν τις απαραίτητες πληροφορίες με το παράλληλο όφελος της σχετικής μετα-γνώσης, καθώς έχουν επίγνωση των προτεραιοτήτων σας κι εσείς με τη σειρά σας ξέρετε πως σκέφτονται. Θα μάθετε πολύ περισσότερα για τα πραγματικά σημαντικά γεγονότα και τις κοινωνικές μεταβολές διαβάζοντας γι’ αυτές στον εξειδικευμένο τύπο, σε εις βάθος αναλύσεις ή σε καλά βιβλία, καθώς επίσης και κουβεντιάζοντας με τους ανθρώπους που γνωρίζετε. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Η γειτονιά της Πλάκας (Αθήνα) το 1920

Ο όρος Προφορική Ιστορία μπορεί να θεωρείται «νέος», και γιατί συνδέεται με την τεχνολογία του μαγνητόφωνου, αλλά στην πραγματικότητα είναι τόσο παλιός όσο και η ανάγκη των ανθρώπων να γνωρίζουν το παρελθόν τους. Είναι το πρώτο είδος Ιστορίας, πριν ακόμα την εφεύρεση και τη διάδοση της γραφής. Στις προφορικές κοινωνίες η αφήγηση ενός γεγονότος αποκτούσε μια μοναδική σημασία, όπως πολύ καλά ξέρουμε από τα oμηρικά έπη. Με την επέκταση της γραφής, οι δημηγορίες του Θουκυδίδη αποτελούν ένα εξαίρετο δείγμα χρήσης της προφορικής μαρτυρίας.
Ωστόσο, η Ιστορία κατοχυρώθηκε ως επιστήμη τον 19ο αιώνα με το ρεύμα του θετικισμού και βασιζόταν στα γραπτά τεκμήρια, τα αρχεία. Από τότε έχει κυλήσει πολύ νερό στο αυλάκι. Μια καίρια τομή, στα μέσα του 20ού αιώνα, μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, αφορούσε τα αντιαποικιακά κινήματα. Μια Ιστορία βασισμένη μόνο στα αρχεία θα ήταν μια ιστορία των αποικιοκρατών, ενώ για τους αγώνες και τις αγωνίες των αποικιοκρατούμενων για την ανεξαρτησία τους θα υπήρχε σκοτάδι. Και το σκοτάδι δεν μπορεί να αποτελέσει υποκείμενο της ιστορίας.
Η Προφορική Ιστορία ως κλάδος της Ιστορίας έχει ως στόχο να φέρει στο ιστορικό προσκήνιο στους «αφανείς», εκείνες τις κοινωνικές κατηγορίες οι οποίες δεν κρατούν αρχεία, δεν έχουν πρόσβαση στην εξουσία. Εάν η Ιστορία γραφόταν μόνο με βάση τα αρχεία, όπως πρεσβεύουν οι «καθαρόαιμοι» ιστορικοί, η μεγάλη πλειοψηφία των ανθρώπων θα έμενε απέξω. Η Προφορική Ιστορία όμως δεν επινοήθηκε για να αποκαλύψει κάποια διεθνή συνωμοσία των ιστορικών ενάντια στους «απλούς» ανθρώπους, αλλά σχετίζεται με την ίδια την πορεία της ανθρωπότητας και τη διαφοροποίησή της μέσα στο χρόνο, η οποία αντανακλάται και στην ιστοριογραφία. Η Προφορική Ιστορία αναπτύχθηκε, γιατί η ανθρώπινη κοινωνία έχει γίνει πιο δημοκρατική, παρόλο που όλοι έχουμε πολλά να πούμε για τα ελλείμματα της δημοκρατίας μας.

Για την Ελλάδα

Στην Ελλάδα η Προφορική Ιστορία χρησιμοποιήθηκε κυρίως για τη μελέτη της δεκαετίας του 1940 και του Eλληνικού Eμφυλίου ειδικότερα, λόγω έλλειψης πρόσβασης των ιστορικών στα αρχεία. Η χρήση της έγινε ατομικά, διάσπαρτα, για τις ανάγκες μιας συγκεκριμένης έρευνας και ποτέ δεν δημιουργήθηκε ένα πρόγραμμα συλλογής μαρτυριών, όπως είχε γίνει για τη Μικρασιατική Καταστροφή. Η αιτία πρέπει να αποδοθεί στο γεγονός ότι ένας Eμφύλιος Πόλεμος αποτελεί ένα τραυματικό γεγονός που δύσκολα εντάσσεται στο εθνικό ηγεμονικό αφήγημα.
Από τις προσπάθειες που έχουν γίνει για την ανάπτυξη της Προφορικής Ιστορίας αξίζει να σημειώσουμε ότι πριν δεκατρία χρόνια, το 1999, ιδρύθηκε στο ΕΚΚΕ μια Ομάδα Προφορικής Ιστορίας, που οργάνωσε και ένα συνέδριο. Τα πρακτικά του μπορείτε να τα διαβάσετε στη διεύθυνση: http://www.grsr.gr/results.php?pg=0&c_authors=&c_article=&ttl=&c_keywords=&keyw=&i_volume=&i_number=107&c_category=&rpp=10&Submit=Go
Δέκα χρόνια αργότερα, το 2009, στα Χανιά, στα πλαίσια ενός προγράμματος που σχεδιάστηκε από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο σε συνεργασία με τη Νομαρχία Χανίων επιμορφώθηκαν στη μεθοδολογία της Προφορικής Ιστορίας περίπου είκοσι εθελοντές. Ο στόχος του προγράμματος ήταν η ίδρυση ενός μουσείου Προφορικής Ιστορίας και βρίσκεται σε εξέλιξη (βλ. http://cretaadulteduc.gr/blog/?p=377). Το απτό κέρδος ήταν αφενός οι συνεντεύξεις που πήραν οι εθελοντές και αφετέρου η έκδοση ενός ευσύνοπτου εγχειριδίου για την Προφορική Ιστορία. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Το σχέδιο του ναού στη Σαρτρ

[…] Δεν είναι βέβαια αν το σχήμα του λαβυρίνθου εμφανίστηκε στην προϊστορική εποχή σε όλους τους πολιτισμούς, όπως πολλά άλλα σύμβολα. Γνωρίζουμε ότι ο παλαιότερος λαβύρινθος με τους επτά διαδρόμους, ο λεγόμενος κρητομινωϊκός τύπος, εμφανίζεται σε όλες τις χώρες της Μεσογείου, γύρω στο 2000 π.Χ.

Ο κρητικός λαβύρινθος, που κανένας αρχαίος ιστορικός δεν τον είχε δει, ούτε είχε εντοπίσει σχετικά ευρήματα, απλώθηκε προς δύο κατευθύνσεις, από το 2000 π.Χ. περίπου. Η μία κατεύθυνση είναι προς τη Δύση (Δυτική, Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη) και η άλλη προς την Ανατολή (Αφγανιστάν, Ινδία, Νεπάλ, Ιάβα, Σουμάτρα) και την Αμερική (βλ. Χέρμαν Κερν, Λαβύρινθος).

Εμείς γνωρίζουμε λίγα για το συμβολισμό, την ερμηνεία και τη χρήση του λαβυρίνθου στους διάφορους πολιτισμούς. Σύμφωνα με τον Χέρμαν Κερν, ο λαβύρινθος, ως σχήμα, μας παραπέμπει σε τρεις διαφορετικές κατευθύνσεις που κάθε μία από μόνη της έχει παραδοσιακά τη δική της ξεχωριστή πορεία:

  • λαβύρινθος ως λογοτεχνική πορεία (λαβύρινθος της σκέψης)
  • λαβύρινθος ως μορφή κίνησης (χορός)
  • λαβύρινθος ως υλική απεικόνιση

Από τις διάφορες μορφές λαβυρίνθου, παρουσιάζω πρώτα την εικόνα ενός από τους πιο γνωστούς. Κατασκευάστηκε γύρω στο 1260, στον καθεδρικό ναό της Σαρτρ, στη Γαλλία, και βρίσκεται στο δάπεδο της εκκλησίας. Η εξωτερική διάμετρος είναι 13 μέτρα και η διάμετρος του κέντρου 3 μέτρα. Ανοιχτόχρωμα και σκουρόχρωμα πέτρινα πλακίδια συνθέτουν την πορεία προς το κέντρο δημιουργώντας έντεκα διαδρόμους. Το κέντρο αποτελείται από λευκό μάρμαρο. Ο λαβύρινθος-μάνταλα της Σαρτρ συνδέει τα σχήματα του κύκλου και του σταυρού.

Στη γοτθική τέχνη, ο λαβύρινθος τοποθετείται στην κυρίως είσοδο του ναού, που βρίσκεται στο δυτικό μέρος του. Ο πιστός καλείται να βαδίσει τους διαδρόμους του λαβυρίνθου πριν να πλησιάσει στο βάθος του ναού.

Όπως γνωρίζουμε, οι λαβύρινθοι στις εκκλησίες προσέφεραν σημαντική βοήθεια στην πορεία της ζωής των πιστών. Οι πιστοί περπατούσαν στο λαβύρινθο, όρθιοι ή γονατιστοί, σαν να βρίσκονταν σ’ ένα ταξίδι προσκυνήματος και εξάγνισης. Στις εκκλησιαστικές γιορτές, όπως το Πάσχα, χόρευαν οι ιερείς μαζί με το λαό, με βάση μία συγκεκριμένη τελετουργία που τους οδηγούσε στο κεντρικό σημείο του λαβυρίνθου.

Ρωμαϊκό μωσαϊκό που απεικονίζει τη μάχη μεταξύ Θησέα και Μινώταυρου

[…] Όλοι γνωρίζουμε το μύθο του ήρωα Θησέα σχετικά με το Μινώταυρο, που τον σκότωσε μέσα στο λαβύρινθο. Πού βρίσκεται όμως ο λαβύρινθος που κατασκεύασε ο Δαίδαλος; Μάταια τον ψάχνουμε σε όλο το νησί. Γνωρίζουμε το σχήμα του από κρητικά ασημένια νομίσματα του 500-100 π.Χ. – ένας λαβύρινθος με επτά διαδρόμους. Οι αρχαιολόγοι του 19ου αιώνα πίστεψαν ότι βρήκαν το λαβύρινθο του Μινώταυρου στην ασαφή κάτοψη του παλατιού της Κνωσού.

Ποιό μυστικό κρύβεται όμως πίσω από την ιστορία του Θησέα; Ο Θησέας διαβαίνει τους επτά πολύπλοκους διαδρόμους του λαβυρίνθου της Κρήτης, για να φτάσει στο κέντρο του, και μετά γυρνάει πάλι πίσω, με τη βοήθεια του μίτου της Αριάδνης.

Μήπως όμως η πορεία του Θησέα στο κέντρο του λαβυρίνθου συμβολίζει την πορεία του ανθρώπου προς το κέντρο του, για να γνωρίσει τον εαυτό και να κερδίσει την ελευθερία του; Ασφαλώς, η πορεία του Θησέα είναι η πορεία προς την αυτογνωσία.

[…] Πολύ σημαντικός ήταν ο λαβύρινθος στη Θόλο της Επιδαύρου. Η πρόσβαση στο λαβύρινθο επιτρεπόταν μόνο σε όποιον θεραπευόμενο βρισκόταν στο τελευταίο από τα επτά στάδια της θεραπείας. Η είσοδός του ήταν στο κέντρο της Θόλου. Οι σκοτεινοί διάδρομοί του βρίσκονταν κάτω από τη γη και οδηγούσαν το θεραπευόμενο σε έναν αδιέξοδο τοίχο. Όταν έφτανε εκεί, αναγκαζόταν να επιστρέψει, ακολουθώντας την ίδια διαδρομή και έτσι έφτανε πάλι στη φωτεινή είσοδο που ήταν στο κέντρο του ναού της Θόλου. Διαβαίνοντας τον κάτω κόσμο του θανάτου ξαναγεννιόταν στο φως.

[…] Στην Ινδία, ο λαβύρινθος είναι ένα σύμβολο προστασίας για κάθε τι ιερό: κατοικία, σπηλιά, μήτρα, ο κόρφος της γης. Θεωρείται ότι έχει περισσότερη σχέση με τη γυναίκα, λόγω της μήτρας, και γι’ αυτό εναπόκειται στη δική της φροντίδα η χρήση του. Συχνά βρίσκουμε το σχέδιο του λαβυρίνθου στο κατώφλι των σπιτιών ως σύμβολο προστασίας του τοκετού. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Ο μίτος που το χέρι της Αριάδνης έβαλε στο χέρι του Θησέα (στο άλλο του ήταν το σπαθί) έτσι ώστε αυτός να βυθιστεί στο λαβύρινθο και να βρει το κέντρο του, τον άνθρωπο με την κεφαλή ταύρου ή, όπως το θέλει ο Δάντης, τον ταύρο με την κεφαλή ανθρώπου, και να τον θανατώσει και να μπορέσει επιτέλους, όταν θα ’χει επιτελέσει τον άθλο του, να λύσει τους πέτρινους κόμπους και να γυρίσει σ’ αυτήν την αγαπημένη του.

Έτσι έγιναν τα πράγματα. Ο Θησέας δεν μπορούσε να ξέρει πως στην άλλη άκρη του λαβύρινθου βρισκόταν ο άλλος λαβύρινθος, αυτός του χρόνου, και πως σ’ έναν προκαθορισμένο τόπο βρισκόταν η Μήδεια.
Ο μίτος χάθηκε˙ το ίδιο κι ο λαβύρινθος. Σήμερα εξακολουθούμε να μην ξέρουμε αν μας περιβάλλει ένας λαβύρινθος, ένα μυστικό σύμπαν ή ένα επικίνδυνο χάος. Το ευτυχές μας χρέος είναι να φανταζόμαστε ότι υπάρχει ένας λαβύρινθος και ένας μίτος. Αυτόν τον μίτο δεν θα τον βρούμε ποτέ˙ίσως τον συναντάμε και τον χάνουμε σε μια πράξη πίστης, σε μια αρμονία, σε ένα όνειρο, στις λέξεις που ονομάζονται φιλοσοφία, ή, πολύ απλά, στην απέριττη ευτυχία.
Jorge Luis Borges, Κνωσός 1984
Πηγή : http://www.andro.gr/empneusi/jorge-luis-borges/

«Ariadne’s Thread» του Andre Masson, 1938

Η συμβολική διάσταση του λαβυρίνθου, μεγεθυσμένη μέσα από το πρίσμα του φιλοσοφικού της υπόβαθρου, αναδεικνύει στην τέχνη την πραγματική της δύναμη: όσο και αν οι μύθοι συνδέονται με τα πεδία του φαντασιακού, ο πυρήνας τους παραμένει δεμένος με την πραγματικότητα, μια πραγματικότητα όχι απαραιτήτως ιστορική αλλά φτιαγμένη από βιωμένες ψυχικές φόρμες που αρχειοθετούνται ως κοινή γνώση μέσα στον χρόνο: ο λαβύρινθος είναι μία από τις μορφές της κρυμμένης πραγματικότητας που η τέχνη αναπαράγει και διαιωνίζει, επιδιώκοντας να διερευνήσει το σκοτεινό, πρωταρχικό νόημα των πραγμάτων.

 

Ο κρητικός λαβύρινθος σχηματοποιείται αρχικά μέσα από τους μύθους για τη γέννηση του σύμπαντος: ο Άρης-Διόνυσος, ένας από τους πιο ισχυρούς θεούς του αρχαίου κόσμου, κατέβηκε στη γη όταν ακόμη τίποτε δεν είχε δημιουργηθεί και το πρώτο υλικό της ζωής δεν ήταν παρά μια νεφελώδης μάζα. Στα χέρια του όμως είχε ένα παντοδύναμο όπλο: ο λάβρυς, ένας διπλός πέλεκυς, είναι το εργαλείο που δόθηκε στον Διόνυσο για να σμιλεύσει τον κόσμο. Μέσα στο σκοτάδι, ο θεός άρχισε να περπατά κυκλικά –η επιστήμη σήμερα έχει αποδείξει πως έχουμε πάντα την τάση να περπατάμε σε κύκλους όταν δεν βλέπουμε ή όταν έχουμε χαθεί– και να ανοίγει δρόμο γύρω του με τον πέλεκυ. Ο κυκλικός αυτός δρόμος ονομάστηκε λαβύρινθος, δηλαδή «ο δρόμος που άνοιξε ο λάβρυς». Καθώς προχωρούσε, ο Διόνυσος διαπίστωσε πως στα χέρια του δεν κρατούσε πια τον διπλό πέλεκυ, αλλά έναν αναμμένο πυρσό που κάλυπτε τα πάντα με φως. Έτσι, νίκησε το σκοτάδι στη διττή του υπόσταση: το φως τύλιξε τον κόσμο αλλά και την ψυχή του. Στο κέντρο του λαβυρίνθου ο Διόνυσος φύλαξε για πάντα την άσβεστη φωτιά της αγρύπνιας, ταυτίζοντας το περιβάλλον φως με την εσωτερική φώτιση.

Η δοκιμασία του λαβυρίνθου ανάγει τη διαδρομή της πνευματικής αφύπνισης σε διαδικασία επίλυσης ενός αινίγματος. Ο Θησέας δεν μπαίνει στον λαβύρινθο με άδεια χέρια: κρατά τον πέλεκυ, που θα σκοτώσει τον Μινώταυρο, και τον μίτο της Αριάδνης, που θα εξασφαλίσει την επιστροφή του σε περίπτωση νίκης. Ο μίτος ως γραμμικό σχεδίασμα του γυρισμού παραπέμπει στη συμβολική λειτουργικότητα της μνήμης, της μόνης που μπορεί να εγγυηθεί ασφαλείς ελιγμούς στα μονοπάτια του άγνωστου. Μ’ αυτήν την έννοια, η Αριάδνη ενσαρκώνει ιδεατά τη μνήμη του Θησέα, που βγαίνοντας νικητής από τον λαβύρινθο ενώνεται με την ίδια του την ψυχή. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

«Tanz des trauernden Kindes II», Paul Klee

Το 1978 η Joan Fassler, διδάκτωρ ψυχολογίας του Κέντρου Μελέτης του Παιδιού στο Πανεπιστήμιο του Yale, έγραψε ένα πρωτοποριακό βιβλίο με τίτλο Helping children Cope: Mastering Stress through Books and Stories[1]. Εκεί σκιαγράφησε ορισμένους τρόπους με τους οποίους οι ιστορίες των ηρώων και ηρωίδων των παιδικών λογοτεχνικών βιβλίων μπορούν: α) να βοηθήσουν τους μικρούς αναγνώστες να αντιμετωπίσουν αγχογόνες καταστάσεις (στο βιβλίο της ασχολείται κυρίως με τις ηλικίες 4-8), και β) να βοηθήσουν την ανοιχτή επικοινωνία μεταξύ παιδιών και ενήλικων-επαγγελματιών (ψυχολόγων, ψυχοθεραπευτών, δασκάλων, βιβλιοθηκάριων, κ.λπ.) αλλά και γονέων. Στο βιβλίο της η Fassler προτείνει επομένως τη βιβλιοθεραπευτική χρήση των παιδικών λογοτεχνικών βιβλίων και υποστηρίζει τη θέση της παρουσιάζοντας παραδείγματα από συγκεκριμένα βιβλία. Η βιβλιοθεραπευτική χρήση, όπως τονίζει και η συγγραφέας, δεν αναιρεί την ευχαρίστηση που αντλούν τα παιδιά από τα βιβλία ούτε υποβαθμίζει την αισθητική τους αξία. Οι ιστορίες δεν χρησιμοποιούνται ως διδακτικά, αλλά ως βοηθητικά μέσα της συμβουλευτικής/θεραπευτικής διαδικασίας, ή απλά της επικοινωνίας ενός ενήλικου με το παιδί.

Το βιβλίο της Fassler αποτελείται από πέντε κεφάλαια τα οποία αντιστοιχούν στα εξής θέματα: Ι. Θάνατος, ΙΙ. Εμπειρίες αποχωρισμού, ΙΙΙ. Νοσηλεία και ασθένεια, ΙV. Αλλαγές στον τρόπο ζωής (π.χ. γέννηση μωρού, υιοθεσία, διαζύγιο, μετακόμιση), V. Άλλες αγχογόνες καταστάσεις (π.χ. οικονομικές δυσκολίες οικογένειας, αλλαγές στη σύνθεση της οικογένειας, συνέπειες φυσικής καταστροφής, κ.λπ.).

Σε κάθε κεφάλαιο παρουσιάζονται αρχικά ορισμένες θεωρητικές απόψεις γύρω από το κάθε θέμα. Κατόπιν προτείνονται και συζητούνται επιλεγμένα παιδικά λογοτεχνικά βιβλία ως παραδείγματα του πώς τα παιδιά μπορούν να βοηθηθούν μέσω της καθοδηγούμενης ανάγνωσης των βιβλίων αυτών. Περιγράφονται επίσης συγκεκριμένες τεχνικές (π.χ. χρήση ανοιχτών ερωτήσεων), ενώ στο τέλος κάθε κεφαλαίου δίνονται δύο λίστες σχετικές με το αντίστοιχο θέμα: η πρώτη είναι μια λίστα με επιστημονικές βιβλιογραφικές αναφορές και η δεύτερη μια λίστα με παιδικά λογοτεχνικά βιβλία. Ως ενδεικτικό απόσπασμα της όλης εργασίας της Fassler, θα αναλύσουμε και θα αξιολογήσουμε στη συνέχεια ένα από τα κεφάλαια του βιβλίου της, εκείνο που ασχολείται με την αντιμετώπιση του ζητήματος του θανάτου, μια από τις πιο αγχογόνες καταστάσεις που είναι πιθανόν να αντιμετωπίσει, άμεσα ή έμμεσα, ένα παιδί. Δεν θα αναφέρουμε τους τίτλους και τους συγγραφείς των συγκεκριμένων βιβλίων που προτείνει η Fassler, αλλά μόνο τη θεματολογία τους.

Η συγγραφέας αναφέρει αρχικά πως έχουν διεξαχθεί πολλές έρευνες γύρω από το θέμα του τρόπου με τον οποίο τα παιδιά αντιδρούν στο θάνατο ενός οικείου και αγαπημένου προσώπου, αλλά και στην προοπτική του δικού τους θανάτου. Ο τρόπος αυτός δεν φαίνεται να διαφέρει και πολύ –θα προσθέταμε– από τον τρόπο που και οι ενήλικοι αντιμετωπίζουν το ίδιο θέμα (βλ. Kubler-Ross, 1982). Άρνηση, θυμός αλλά και ενοχές, θλίψη, βαθμιαία αποδοχή και δημιουργία νέων σχέσεων, αποτελούν τις πιο συνηθισμένες «υγιείς» αντιδράσεις που μπορεί να έχει ένα παιδί. Τη διαδικασία του πένθους τη βοηθά σημαντικά η στήριξη ενός ενήλικου, ο οποίος ενθαρρύνει την ανοιχτή συζήτηση και την έκφραση συναισθημάτων.

Παιδικά βιβλία –κατάλληλα για την ηλικία του κάθε παιδιού– είναι μέσα πολύ βοηθητικά για μια τέτοιου είδους επικοινωνία. Σύμφωνα με τη Fassler, η χρήση τέτοιων βιβλίων και οι συζητήσεις που προκαλούν είναι ευεργετικές για τα παιδιά, εφ’ όσον τα εξοικειώνει με την ιδέα του θανάτου. Τέτοιες έμμεσες εμπειρίες, αλλά και πιο άμεσες, όπως η απώλεια ενός αγαπημένου αντικειμένου ή ζώου, φαίνεται να επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο που τα παιδιά θα χειριστούν στο μέλλον το θάνατο οικείων προσώπων˙ κατά πόσο δηλαδή θα έχουν «υγιείς αντιδράσεις» ή κατά πόσο θα αποφεύγουν το πένθος ή θα το βιώνουν ως χρόνιο, με δυσάρεστες για την ψυχοσωματική τους υγεία επιπτώσεις (βλ. Leick & Davidsen-Nielsen, 1991). Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

bird-black-and-white-boy-chick-girl-little-Favim.com-42790Πρόκειται για μία από τις μικρές εκείνες ιστορίες – πραγματικά απειροελάχιστες σε κλίμακα αν τις συγκρίνεις με τις απερίγραπτες τραγωδίες που «ξεδιπλώνονται» στη Γη σήμερα – η οποία με άγγιξε βαθιά. Μια οικογένεια που ζούσε στην άγρια φύση κάπου στο Όρεγκον, κατοικώντας σε ένα τίπι, έχοντας και μία κόρη, απειλείται πλέον με έξωση καθώς οι ιδιοκτήτες, έχουν υποχρεωθεί να πουλήσουν τη γη τους. Με τη μεταφορά της γης σε νέα χέρια, η οικογένεια που την κατοικεί καθίσταται αυτομάτως παράνομη. Και με βάση την τρέχουσα αποδοχή της καθεστηκυίας κουλτούρας, δε θεωρούνται πλέον ευπρόσδεκτοι στον τόπο.
Η γη όμως έχει δική της άποψη; Αν λάβουμε υπ’ όψη μας μια αντίληψη ζωής που βλέπει τη γη ως αντικείμενο, ως μια μορφή ιδιοκτησίας που μπορεί ν’ αγοραστεί και να πουληθεί, να κοπεί σε αμέτρητα κομμάτια ξανά και ξανά, τότε φυσικά και όχι. Ένα «πράγμα» δεν μπορεί να σε καλωσορίσει ή να αρνηθεί να σε δεχθεί.
Το τρίχρονο κορίτσι της οικογένειας τα αντιλαμβάνεται όλα αυτά με λίγο διαφορετικό τρόπο. Παρατηρεί τους πασσάλους που τοποθετήθηκαν για να φτιαχτεί ένας φράχτης που θα τους απαγορέψει την πρόσβαση στη γη και λέει: «Είναι θλιμμένα τα πουλιά με τις τρύπες που έσκαψαν οι άνθρωποι, τα πουλιά θέλουν να ζήσουμε εδώ.»
«Χμφφφ!» θα ξεφυσούσε ένας κυνικός, «σιγά μη δώσουμε τώρα αξία στη φαντασία ενός μικρού κοριτσιού, το οποίο είναι εμφανές ότι προβάλλει τις προσωπικές του επιθυμίες στα πουλιά!»
Πιστεύω ότι ο πολιτισμός μας δεν θα επιβιώσει αν δεν αρχίσουμε να αποδίδουμε αξία σε όλα αυτά, αν δεν αναπτύξουμε την ικανότητα να ακούμε τη φωνή της γης όσο προσεχτικά την ακούει κι ένα τρίχρονο παιδί.
Μια τέτοια στάση θα σήμαινε πραγματικά μια τεράστια μεταβολή [συνείδησης]· θα σήμαινε ότι αποποιούμαστε έναν ανθρωποκεντρισμό, ο οποίος οικειοποιείται τη δυνατότητα ανάπτυξης ενός εαυτού ως αποκλειστικότητα, διεκδικώντας καταστάσεις όπως η φωνή, η θλίψη, το καλωσόρισμα. Πρόκειται για μια ανθρωποκεντρική αντίληψη της σύγχρονης εποχής μοναδική στο είδος της. Οι άλλες κουλτούρες αναγνωρίζουνε πλήρως την υπόσταση του μη ανθρώπινου κόσμου. Για πολύ καιρό τις απορρίπταμε ως πρωτόγονες· εξάλλου θεωρούσαμε ότι η οπτική μας για τον κόσμο θα πρέπει να είναι ανώτερη, γιατί κοιτάξτε πόσα έχει καταφέρει ο πολιτισμός μας. Σήμερα όμως, καθώς η επιδείνωση της οικολογικής κρίσης υποσκάπτει τη σημασία αυτών των κατορθωμάτων, αρχίζουμε να αμφιβάλλουμε για το κατά πόσο ο τρόπος που έχουμε για να αντιλαμβανόμαστε τα πράγματα όντως υπερέχει. Καθώς νιώθουμε όλο και πιο αβοήθητοι, αρχίζουμε να στρεφόμαστε σε άλλους τρόπους.
Η οικογένεια που ανέφερα αναζητεί συμμάχους – επίσημους και μη – στην περιοχή του Ashland/Medford.

Πηγή: http://www.thenewandancientstory.net/home/the-new-and-ancient-story-9

«Shadow play», Sousan Seddon Boulet

[…] Στις πιο πρώιμες περιόδους της τέχνης η ανθρωπότητα δημιούργησε θαυμάσιες απεικονίσεις πουλιών, όπως και ανθρώπινες φιγούρες σαμανικής φύσης που φέρουν κεφάλια πουλιών – ένα παράδειγμα της τέχνης αυτής αποτελεί η παλαιολιθική σπηλιά με τις ζωγραφιές στο Lascaux. Οι μανδύες από φτερά που παραδοσιακά φορούσαν οι σαμάνοι, δε συναντώνται μόνο στην Αμερική, αλλά και την Αφρική, τη Σιβηρία και μεταξύ των πρώτων φυλών που έζησαν στην Ευρώπη. [Λέει ο μύθος ότι] οι Tuatha De Danaan, η φυλή των ξωτικών της αρχαίας Ιρλανδίας, εμφανιζόταν καμμιά φορά παίρνοντας τη μορφή πουλιών, με τους λαιμούς στολισμένους με χρυσές κι ασημένιες αλυσίδες, ενώ άλλες φορές έπαιρναν τη μορφή ανθρώπων που έφεραν μαγικούς μανδύες με φτερά. Τα κέλτικα Νησιά της Αθανασίας, λέγεται πως ήταν γεμάτα με οπωρώνες φορτωμένους πουλιά και μέλισσες, όπου όμορφες ξωτικές ζούσαν στα σπίτια και οι σκεπές τους δεν ήταν φτιαγμένες από άχυρο, αλλά πολύχρωμα φτερά πουλιών.

Σύμφωνα με μύθους απ’ όλον τον κόσμο, τα πουλιά είναι οι αγγελιοφόροι των θεών: φέρουν την ευλογία των ουρανών στην ανθρωπότητα και επιστρέφουν με τις προσευχές των ανθρώπων στους ουρανούς. Καθοδηγούν τους μάγους στον Κόσμο των Πνευμάτων και τις ψυχές των πεθαμένων στο Κάτω Βασίλειο, ακολουθούν τους ήρωες στις αναζητήσεις τους, αποκαλύπτουν καλά φυλαγμένα μυστικά, προειδοποιούν για επερχόμενες συμφορές και και δείχνουν διορατικότητα σαν μας συμβουλεύουν. Οι κινήσεις, τα καλέσματα και τα μεταναστευτικά μοτίβα των πουλιών μελετούνταν ως χρησμοί. Στην κέλτικη γη, οι κόρακες εξημερώθηκαν προκειμένου να αξιοποιηθούν οι προφητικές τους ικανότητες, παρόλο που οι αετοί, οι χήνες, αλλά και οι ταπεινοί τρυποφράχτες θεωρούνταν πως διέθεταν εξίσου προφητικές δυνάμεις. Σύμφωνα με τη νορβηγική μυθολογία, οι δύο κόρακες του Όντιν πετούσαν κάθε αυγή από τη μία άκρη του κόσμου μέχρι την άλλη, για να επιστρέψουν αργότερα, να κουρνιάσουν στον ώμο του θεού και να του ψιθυρίσουν τα νέα στ’ αυτί του. Ένα περιστέρι που διέθετε το χάρισμα του ανθρώπινου λόγου καθόταν στα κλαδιά των βελανιδιών που σχηματίζαν το ιερό άλσος του Δία στη Δωδώνη, ενώ οι τρυποκάρυδοι θεωρούνταν επίσης πουλιά με προφητικές δυνάμεις που κατοικούσαν σε άλση αφιερωμένα στο θεό Άρη.

Σύμφωνα με διάφορες φυλές της Σιβηρίας, ο αετός υπήρξε ο πρώτος σαμάνος και στάλθηκε στην ανθρωπότητα από τους θεούς για να θεραπεύσει τις ασθένειες και τα βάσανά του. Απογοητευμένους από τους ανθρώπους που δεν μπορούσαν να καταλάβουν τα λόγια του ή τους τρόπους του, το πουλί ζευγάρωσε με μία γυναίκα, η οποία σύντομα έφερε στον κόσμο ένα παιδί, από το οποίο κατάγονται πλέον όλοι οι σαμάνοι. Ο σαμάνος, ενδεδυμένος έναν μανδύα από φτερά πουλιών μυστικιστής υφής, ψέλνει, χτυπά ένα τύμπανο και προσεύχεται μέχρι να φτάσει σε υπερβατική κατάσταση. Η ψυχή απογειώνεται, αιωρούμενη στον κόσμο των πνευμάτων πέρα από κάθε συνηθισμένη αντίληψη της καθημερινότητας. (Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας, πρέπει να είναι κανείς πολύ προσεχτικός, ώστε η ψυχή που πετά να μη χάσει το δρόμο της επιστροφής.) Παρομοίως, οι σαμάνοι της Φιλανδίας επικαλούνται τους αετούς προγόνους τους για να τους καθοδηγήσουν στο βασίλειο των πνευμάτων και να τους βοηθήσουν να επιστρέψουν με ασφάλεια.

Οι σαμάνοι, όπως οι αετοί, δέχονται ευχές (ή κατάρες) έχοντας την ικανότητα να διασχίζουν τον ανθρώπινο κόσμο και να φτάνουν μέχρι τον κόσμο των θεών, να προχωρούν από τους τόπους των ζωντανών μέχρι τους τόπους των νεκρών. Παρά τις θεραπευτικές δυνάμεις τους (ανάλογα με το είδος της δύναμης που αποκόμιζαν από το πουλί-πρόγονό τους), οι άντρες και οι γυναίκες σαμάνοι θεωρούνταν από πολλούς τρομακτικοί και με βάση τη συμβατική αντίληψη της πραγματικότητας μισότρελοι, διατηρώντας ωστόσο τη γαλήνη τους καθώς στέκονταν στο διάστημα που μεσολαβεί ανάμεσα στους διαφορετικούς κόσμους, αλλά δίχως να θεωρούνται ολοκληρωτικά παρόντες σε κανέναν από τους δύο. Οι Buriat της Σιβηρίας, οι οποίοι πιστεύουν ότι οι πρόγονοί τους ήταν ένας αετός κι ένας κύκνος, φροντίζουν να τιμούν τη μητέρα-κύκνο με τελετουργίες μετανάστευσης κάθε φθινόπωρο και άνοιξη. Το να βλάψεις έναν κύκνο ή ακόμα και το να κακοποιήσεις τα φτερά του, μπορεί να προκαλέσει ασθένεια ή θάνατο. Παρομοίως, αν ένας άντρας έβλαπτε μια γυναίκα, η πράξη του θα μπορούσε να επιφέρει την οργή των κύκνων επί όλων των αντρών.

«Swans», Walter Crane

Μία παρθένα-κύκνος υπήρξε μητέρα του Cuchulain, ενός ήρωα του Έπους του Ulster στην Ιρλανδία κι έτσι ο ήρωας θεωρούσε το φόνο των ιερών αυτών πουλιών μεγάλο ταμπού (geas). Γυναίκες-κύκνοι (όπως και γυναίκες-χήνες ή κίσσες-παρθένες) συναντά κανείς σε όλες τις παραδοσιακές ιστορίες της Ευρώπης. Σε ένα τυπικό παραμύθι αυτού του είδους, ένας άντρας κατασκοπεύει μία παρέα γυναικών που κάνει το μπάνιο της στη λίμνη. Όταν τον ανακαλύπτουν οι γυναίκες πετούν μακρυά από το νερό, φορώντας μανδύες φτερών. Καθώς μεταμορφώνονται σε ολόλευκους κύκνους, εξαφανίζονται στον ουρανό. Ο άντρας καταφέρνει ν’ αρπάξει έναν από τους μανδύες, εξαναγκάζοντας τη γυναίκα-κύκνο να διατηρήσει την ανθρώπινη μορφή της. Την παντρεύεται και σύντομα αποκτούν γιούς – όμως αυτή μαραζώνει λίγο λίγο νοσταλγώντας την αληθινή της μορφή. Τελικά, ανακαλύπτει τον κρυμμένο μανδύα της, τον φορά αμέσως, μεταμορφώνεται και φεύγει, δίχως να δείξει την παραμικρή μεταμέλεια για όσους άφησε πίσω της. Σύμφωνα με μία όμορφη ιαπωνική παραλλαγή (επαναφηγημένη από την Grace James στο έργο της Green Willow and Other Japanese Fairy Tales) στα νερά του Mio Strand συναντά κανείς τους δυσθεώρητους «Παράξενους Ανθρώπους». Ένας ψαράς επιστρέφοντας στην ακτή τη νύχτα, βρίσκει ένα πανωφόρι από φτερά που κρέμεται από ένα κλαδί πεύκου. «Αχ, τι όμορφο, θεσπέσιο νεραϊδόρουχο!», αναφωνεί. «Θα το φυλάξω στο σπίτι μου ως θησαυρό.» Μία κόρη των Παράξενων, ντυμένη μόνο με τα μακρυά μαύρα μαλλιά της, τρέχει ξοπίσω του, διότι δίχως το πανωφόρι της δεν θα μπορέσει να ξαναπετάξει. Ο ψαράς παζαρεύει πονηρά μαζί της κι εκείνη συμφωνεί να χορέψει γι’ αυτόν. Κι έτσι, καθίσταται μάρτυρας ενός μυστικιστικού χορού, που προκαλεί την περιστροφή του φεγγαριού τις νύχτες. Όταν ο χορός της ολοκληρώνεται, απλώνει τα φτερά της, που έχουν τα χρώματα του ουράνιου τόξου και εξαφανίζεται στην αυγή, αφήνοντας πίσω της στην αμμουδιά ένα και μοναδικό γκρίζο φτερό περιστεριού. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

retro_television_set1353717881[…] Όλοι μας, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, έχουμε υποστεί πλύση εγκεφάλου από την κοινωνία στην οποία ζούμε. Την κατάσταση αυτή είμαστε σε θέση να την αναγνωρίσουμε κάθε φορά που ταξιδεύουμε σε μια άλλη χώρα και καταφέρνουμε να αποκτήσουμε μια φευγαλέα αίσθηση του τόπου μας μέσω της ματιάς του ξένου. Δεν υπάρχουν πολλά που μπορούμε να κάνουμε ως προς το γεγονός αυτό, πέραν του να θυμόμαστε ότι έτσι έχουν τα πράγματα. Κάθε ένας και κάθε μία από εμάς συμμετέχει στη σχηματοποίηση αυτών των μεγάλων καθησυχαστικών ψευδαισθήσεων, τις οποίες κάθε κοινωνία αναπτύσσει προκειμένου να νιώθει αυτοπεποίθηση. Είναι δύσκολο να τις εξετάσουμε με κριτική ματιά και το καλύτερο που μπορούμε να ελπίζουμε είναι ότι κάποιος ευγενικός φίλος από μια άλλη κουλτούρα θα μας επιτρέψει να αντικρύσουμε τον πολιτισμό μας με νηφαλιότητα.

Ενώ όμως αυτές οι μεγάλες, ημι-συνειδητές ή ασυνείδητες διεργασίες είναι δύσκολο να εξεταστούν, η πλύση εγκεφάλου και η κατήχηση σε μικρότερα πλαίσια εξακολουθούν να παραμένουν μια απλή διαδικασία, συνεχίζοντας να λαμβάνουν χώρα. Παρατηρήστε, για παράδειγμα, όλες εκείνες τις αιρέσεις και τις σέκτες που διαρκώς πολλαπλασιάζονται.

Η πλύση εγκεφάλου στηρίζεται σε τρεις πυλώνες ή διεργασίες, οι οποίοι πλέον είναι πλήρως κατανοητοί. Ο πρώτος πυλώνας αφορά την ένταση, η οποία εναλλάσσεται με τη χαλάρωση. Χρησιμοποιείται, για παράδειγμα, κατά την διάρκεια της ανάκρισης φυλακισμένων, όπου ο ανακριτής εναλλάσσει τη συμπεριφορά του ανάμεσα στη σκληρότητα και την τρυφερότητα – τη μία στιγμή είναι ένας σαδιστής και την επόμενη ένας τρυφερός φίλος. Ο δεύτερος πυλώνας αφορά την επανάληψη – το να λέει ή να τραγουδά κανείς το ίδιο πράγμα ξανά και ξανά. Ο τρίτος αφορά τη χρήση συνθημάτων – την αναγωγή σύνθετων ιδεών σε απλουστευμένα σύνολα λέξεων. Οι τρεις αυτές διεργασίες αξιοποιούνται συστηματικά από τις κυβερνήσεις, τους στρατούς, τα πολιτικά κόμματα, τις θρησκευτικές ομάδες, τις θρησκείες – και αξιοποιούνταν ανέκαθεν. Κι ενώ πρωτύτερα είπα ότι θα ήταν ενδιαφέρον να παρατηρήσει κανείς το βαθμό ασυνειδησίας ως προς την αξιοποίηση των μεθόδων αυτών, θα είχε μεγαλύτερο νόημα εδώ να θυμηθούμε ότι υπάρχει διαφορά ανάμεσα σε έναν επιλοχία που χρησιμοποιεί τις μεθόδους αυτές για να κάμψει τους νεοσύλλεκτους – επαναλαμβάνοντας κάτι που το είδος του έπραττε ανέκαθεν – και τον εκλεπτυσμένο χειριστή μιας κατάστασης που γνωρίζει ακριβώς τι κάνει και γιατί.

Σε ένα συγκεκριμένο πανεπιστήμιο, όχι πολύ μακρυά από εδώ, όπως λένε και στα παραμύθια, υπάρχει ένας ερευνητής που ανακάλυψε ότι θα μπορούσε να πάρει έναν ειλικρινή υποστηρικτή μιας συγκεκριμένης ιδέας – ας πούμε ένα χριστιανό επιστήμονα, αν και το περιεχόμενο της ιδεολογίας δεν παίζει καμμία σημασία στην περίπτωση αυτή – ή ένα άτομο που είναι σίγουρο ότι ο κόσμος είναι επίπεδος ή ότι ο κόσμος θα καταστραφεί την Παρασκευή και 13 του επόμενου δίσεκτου έτους και χρησιμοποιώντας απλές τεχνικές πλύσης εγκεφάλου, να μετατρέψει αυτόν τον πιστό, αρχικά σε αντβεντιστή της έβδομης ημέρας, μετά σε σταλινιστή, έπειτα σε φιλελεύθερο, στη συνέχεια σε φεμινιστή και στο τέλος σε έναν αδιάλλακτο άθεο. Όταν όλες αυτές οι μεταμορφώσεις θα έχουν ολοκληρωθεί – και μπορούν να λάβουν χώρα σε διάστημα λίγων ημερών – κι ενώ το άτομο αυτό παραμένει ένας φεμινιστής, σταλινικός, βαθιά πεπεισμένος καπιταλιστής, απόλυτα και οριστικά πεπεισμένος ότι αυτό είναι, προετοιμασμένος να πεθάνει για τις ιδέες του/ της. Όταν λοιπόν έχει διαγράψει αυτή την πορεία αλλαγών, αυτός ο δύσμοιρος άνθρωπος επιστρέφει στις αρχικές πεποιθήσεις του, ας πούμε για παράδειγμα ότι ήταν σίγουρος ότι ο κόσμος θα καταστραφεί αυτή την Παρασκευή στις 13 του μηνός. Τις σύντομες περιόδους που βίωσε ως άθεος, καπιταλιστής κ.ο.κ. τις θεωρεί πλέον απλές ιδιοτροπίες του ίδιου του ερευνητή και αυτό που τυχαίνει ο ίδιος να πιστεύει κατά το συγκεκριμένο διάστημα αποτελούν τη μόνη και μοναδική αλήθεια: οποιοσδήποτε αρνείται να πιστέψει ότι ο κόσμος θα καταστραφεί την Παρασκευή στις 13, δεν είναι παρά ένας – στην καλύτερη περίπτωση – παραπλανημένος, αλλά πιθανότερα ένας ψεύτης, κακόβουλος, ηθικά αηδιαστικός, προς αποφυγή.

Η φυσική αντίδραση σχεδόν όλων όσων ακούν γι’ αυτό το συγκεκριμένο αποτέλεσμα κοινωνικής έρευνας είναι η άποψη, σιωπηρά ή φωναχτά, ότι «εγώ βέβαια, ουδέποτε θα μπορούσα να καμφθώ όπως αυτός ο ανόητος, εγώ θα παρέμενα απρόσβλητος». Και είτε μιλά κανείς φωναχτά, είτε τα λέει μέσα του, είτε εκφράζεται με οποιοδήποτε τρόπο σχετικά, όλοι μας μπορούμε να αναγνωρίσουμε αυτό που υπονοείται: «επειδή οι δικές μου αντιλήψεις είναι οι ορθές». Κι όμως όχι, αλίμονο, αλίμονο για όλους και όλες εμάς, ο καθένας και η κάθε μία από εμάς θα μπορούσε να υποκύψει, εκτός βέβαια και αν πάσχαμε από κάποιο συγκεκριμένο τύπο σχιζοφρένειας. Όσο πιο εχέφρονες είμαστε, τόσο πιο πιθανό είναι να προσηλυτιστούμε. Ας μας παρηγορήσει όμως το εξής: η πλύση εγκεφάλου συνήθως δε διαρκεί για πολύ. Ενδέχεται να έχουμε υποστεί πλύση εγκεφάλου – με συνειδητό ή ασυνείδητο τρόπο από όσους πασχίζουν να μας εκμεταλλευτούν ή ενδέχεται να επιδιώκουμε οι ίδιοι την πλύση εγκεφάλου του εαυτού μας (δεν είναι ασυνήθιστο αυτό) – όμως η επίδραση της κατάστασης αυτής κάποια στιγμή συνήθως αμβλύνεται. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

748927_tumblr_ndlk0iiWGh1s5cyzso1_1280[…] Γιατί αποδεχόμαστε το ηθικό, κοινωνικό περιβάλλον όταν γνωρίζουμε πολύ καλά πως είναι τελείως ανήθικο, γνωρίζοντάς τα αυτά – όχι απλά και μόνο συναισθηματικά ή συγκινησιακά, αλλά παρακολουθώντας τον κόσμο και τον εαυτό μας – γιατί ζούμε μ’ αυτόν τον τρόπο; Γιατί το εκπαιδευτικό μας σύστημα δεν δημιουργεί αληθινά ανθρώπινα όντα, αλλά μηχανικές οντότητες γυμνασμένες για να αποδέχονται ορισμένες δουλειές και τελικά να πεθαίνουν; Η παιδεία, η επιστήμη και η θρησκεία δεν έχουν λύσει καθόλου τα προβλήματά μας.

Κοιτάζοντας όλη αυτή τη σύγχυση, γιατί ο καθένας μας αποδέχεται και συμβιβάζεται, αντί να διαλύει όλη τη διαδικασία μέσα μας; Νομίζω πως θα ‘πρεπε να κάνουμε αυτή την ερώτηση, όχι διανοητικά, ούτε με το σκοπό να βρούμε κάποιον θεό, κάποια συνειδητοποίηση, κάποια αλλόκοτη ευτυχία που αναπόφευκτα οδηγεί σε διάφορα είδη φυγής, αλλά κοιτάζοντάς την πολύ ήσυχα, με σταθερό βλέμμα, χωρίς καμμία κρίση και αξιολόγηση. Θα ‘πρεπε να ρωτήσουμε, σαν ώριμοι άνθρωποι, γιατί ζούμε μ’ αυτόν τον τρόπο – γιατί ζούμε, αγωνιζόμαστε και πεθαίνουμε. Και όταν κάνουμε πράγματι μια τέτοια ερώτηση, σοβαρά, με απόλυτη διάθεση να την καταλάβουμε, οι φιλοσοφίες, οι θεωρίες, οι κερδοσκοπικοί ιδεασμοί δεν έχουν καμμία απολύτως θέση. Αυτό που έχει σημασία δεν είναι αυτό που θα έπρεπε να είναι ή αυτό που μπορεί να είναι ή μια αρχή που θα έπρεπε να ακολουθήσουμε ή η θρησκεία ή ο γκουρού που θα έπρεπε ν’ αναζητήσουμε. Όλες αυτές οι αποκρίσεις είναι ολοφάνερα χωρίς κανένα νόημα όταν αντιμετωπίζετε αυτή τη σύγχυση, τη μιζέρια και τη συνεχή σύγκρουση στην οποία ζούμε. Μετατρέψαμε τη ζωή σ’ ένα πεδίο μάχης, κάθε οικογένεια, κάθε ομάδα, κάθε έθνος εναντίον του άλλου. Βλέποντάς τα όλα αυτά, όχι σαν μια ιδέα, αλλά σαν κάτι που το παρατηρείτε αληθινά, που το αντιμετωπίζετε, θα ρωτήσετε τον εαυτό σας γιατί συμβαίνουν όλα αυτά. Γιατί συνεχίζουμε μ’ αυτόν τον τρόπο, χωρίς να ζούμε και χωρίς ν’ αγαπάμε, αλλά γεμάτοι φόβο και τρόμο μέχρι να πεθάνουμε;

Όταν κάνετε αυτή την ερώτηση, τί θα κάνετε; Δεν μπορούν να την κάνουν αυτοί οι άνθρωποι που είναι άνετα συμβιβασμένοι με γνωστά ιδανικά, σ’ ένα άνετο σπίτι με λίγα χρήματα και που είναι αντικείμενο μεγάλης εκτίμησης, οι αστοί. Αν κάνουν κάποτε ερωτήσεις, αυτό το είδος των ανθρώπων τις μεταφράζει σύμφωνα με τις ατομικές του απαιτήσεις για ικανοποίηση. Αλλά μια και αυτό είναι ένα πολύ ανθρώπινο, πολύ συνηθισμένο πρόβλημα, που αγγίζει τη ζωή του καθένα μας, πλούσιου και φτωχού, νέου και γέρου, γιατί ζούμε αυτή τη μονότονη, τη χωρίς νόημα ζωή; Πηγαίνοντας στο γραφείο ή δουλεύοντας σ’ ένα εργαστήριο ή σ’ ένα εργοστάσιο για σαράντα χρόνια, κάνοντας λίγα παιδιά, μορφώνοντάς τα με παράλογους τρόπους, και μετά πεθαίνοντας; Νομίζω πως θα ‘πρεπε αυτήν την ερώτηση μ’ όλο σας το είναι, για να μάθετε. Μετά μπορείτε να κάνετε την επόμενη ερώτηση: το αν τα ανθρώπινα όντα μπορούν ν’ αλλάξουν ποτέ ριζικά, βασικά, ώστε να μπορούν να κοιτάζουν τον κόσμο απ’ την αρχή με διαφορετικά μάτια, με διαφορετική καρδιά, που δεν είναι πια γεμάτη μίσος, με ανταγωνισμό, με φυλετικές προκαταλήψεις, αλλά μ’ ένα νου που είναι πολύ καθαρός, που έχει υπερβολική ενέργεια.

Βλέποντάς τα όλα αυτά – τους πολέμους, τους παράλογους διαχωρισμούς που έχουν προκαλέσει οι θρησκείες, το χωρισμό ανάμεσα στο άτομο και την κοινότητα, την οικογένεια σ’ αντίθεση με όλον τον υπόλοιπο κόσμο, το κάθε ανθρώπινο ον που αρπάζεται από κάποιο αλλόκοτο ιδανικό, χωρίζοντας τον εαυτό του σε «εμένα» και «εσένα», «εμάς» και «αυτούς» – βλέποντάς τα όλα αυτά, και αντικειμενικά και ψυχολογικά, παραμένει μόνο μια ερώτηση, ένα βασικό πρόβλημα και αυτό είναι αν ο ανθρώπινος νους, που έχει προσδιοριστεί τόσο έντονα, μπορεί ν’ αλλάξει. Όχι σε κάποια μελλοντική μετεμψύχωση, όχι στο τέλος της ζωής, αλλά ν’ αλλάξει ριζικά τώρα, ώστε να γίνει ο νους καινούργιος, φρέσκος, νέος, αθώος, ξαλαφρωμένος, ώστε να ξέρουμε τι σημαίνει ν’ αγαπάμε και να ζούμε ειρηνικά. Νομίζω πως αυτό είναι το μόνο πρόβλημα. Όταν λυθεί, κάθε άλλο πρόβλημα – οικονομικό ή κοινωνικό, όλα αυτά τα πράγματα που καταλήγουν σε πολέμους – θα τελειώσουν και θα υπάρχει μια διαφορετική δομή στην κοινωνία. Λοιπόν, η ερώτησή μας είναι, αν ο νους, το μυαλό και η καρδιά μπορούν να ζήσουν σαν να ήταν η πρώτη φορά, αμόλυντα, φρέσκα, αθώα, γνωρίζοντας τι σημαίνει να ζει κανείς ευτυχισμένα, εκστατικά, με βαθιά αγάπη. Ξέρετε, υπάρχει κίνδυνος στο ν’ ακούσετε ρητορικές ερωτήσεις. Αυτή η ερώτηση δεν είναι καθόλου ρητορική – είναι η ζωή μας. Δεν μας απασχολούν οι λέξεις ή οι ιδέες. Οι περισσότεροι από μας παγιδεύονται στις λέξεις χωρίς ν’ αντιλαμβάνονται ποτέ σε βάθος πως η λέξη δεν είναι ποτέ το πράγμα, πως η περιγραφή δεν είναι ποτέ το πράγμα που περιγράφεται. […] Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

749658_Zhu-Yiyong01

«The Realms of the Heart, #1» του Zhu Yi Yong

Ένα από τα αρχέτυπα με τις βαθύτερες ρίζες, ένα αρχέτυπο-αστερισμός εντός της ανθρώπινης ψυχής που τείνει να αναπαρίσταται συλλογικά στη θεατρική σκηνή του κόσμου αυτού, είναι το αρχέτυπο του «τραυματισμένου θεραπευτή». Για να παραθέσουμε μια φράση του Kerenyi, ενός συναδέλφου του Jung, ο οποίος αποσαφήνισε τα χαρακτηριστικά του αρχετύπου, σε ψυχολογικό επίπεδο ο τραυματισμένος θεραπευτής αναφέρεται στην ικανότητα ενός ανθρώπου «να νιώθει οικεία κάθε φορά που βυθίζεται στη σκοτεινιά που προκαλείται από τα διαφορετικά δεινά και παραμένοντας στην κατάσταση αυτή, ν’ ανακαλύπτει σπόρους φωτός κι ανάκαμψης, από τους οποίους – κατά ένα μαγικό τρόπο – γεννιέται ο Ασκληπιός, ο θεραπευτής που προσομοιάζει του ηλίου». Το αρχέτυπο του τραυματισμένου θεραπευτή μας αποκαλύπτει ότι μόνο όταν επιθυμεί κανείς να αντιμετωπίσει κατά πρόσωπο αυτό που τον έχει πληγώσει, να βιώσει συνειδητά το ανάλογο γεγονός και να προχωρήσει μέσα από αυτό, τότε μπορεί να δεχτεί την ευλογία που εμπεριέχεται σε αυτό. Το να προχωρήσουμε μέσα από το βίωμα του τραύματος, σημαίνει να το εναγκαλιστούμε, να το αποδεχτούμε και να απαντήσουμε καταφατικά στην ύπαρξη αυτού του μυστηριώδους νέου τόπου εντός του εαυτού μας, όπου μας οδηγεί το ίδιο το τραύμα. Υπομένοντάς το, μπορούμε να επιτρέψουμε στους εαυτούς μας να ανασυσταθούν μέσω αυτού. Το τραύμα μας δεν αποτελεί μια στατική κατάσταση, αλλά αντίθετα μία δυναμική διαδικασία, πτυχές της οποίας ξεδιπλώνονται διαρκώς, ώστε μέσω ημών να εκδηλωθεί, να αποκαλυφθεί και να ενσαρκωθεί ως έχει. Έτσι το τραύμα μας διδάσκει κάτι για τους εαυτούς μας. Το να υπομένουμε το τραύμα σημαίνει ότι σαν διασχίσουμε τη διαδικασία μύησης μέχρι την άλλη της πλευρά, δεν θα είμαστε πότε πλέον οι ίδιοι. Διαβαίνοντας τον τόπο του τραύματος βιώνουμε μία αυθεντική εμπειρία θανάτου, καθώς κατά τη διαδικασία αυτή ο παλιός εαυτός μας «πεθαίνει», ενώ ενδέχεται να γεννηθούν νέες, πιο διευρυμένες και ενδυναμωμένες πλευρές του εαυτού μας.

Το να υπομένουμε και να εναγκαλιζόμαστε το τραύμα μας ως [αναπόσπαστο] τμήμα του εαυτού μας είναι κάτι εντελώς διαφορετικό από το να ελισσόμαστε γύρω του ή να το αποφεύγουμε ή να παραμένουμε κολλημένοι σε αυτό για μια αιωνιότητα, αναπαράγοντας εμμονικά το τραύμα (όντας κυριαρχημένοι από αυτό). Το γεγονός που προκάλεσε το τραύμα αποτελεί ταυτοχρόνως μια καταλυτική, (δυνάμει) θεραπευτική διεργασία, η οποία προαπαιτεί την ενεργή δέσμευσή μας, «παντρεύοντάς μας» έτσι με ένα βαθύτερο επίπεδο της ύπαρξής μας. Η πλησιέστερη συνάδελφος του Jung, η Marie Louise Von Franz, έγραψε πως «ο τραυματισμένος θεραπευτής ΕΙΝΑΙ το αρχέτυπο του Εαυτού [η ολότητά μας, ο Θεός εντός μας] κι αποτελεί το υπόβαθρο κάθε γνήσιας θεραπευτικής διαδικασίας».

Μία συνάντηση με κάθε τι μεγαλύτερο του περιορισμένου εγώ μας, το οποίο ο Jung αποκαλεί Εαυτό, αποτελεί πάντοτε ένα τραυματικό βίωμα για το εγώ. Σε ένα συμβολικό επίπεδο, η κατάσταση αυτή απεικονίζεται από το μυθικό Ιακώβ, ο οποίος επιβιώνει αφού πρώτα χρειαστεί να παλέψει μέχρι το ξημέρωμα με τον άγγελο του Θεού (ο οποίος είναι ξεκάθαρα ο δυνατότερος των δύο) και έχοντας τραυματιστεί στο γοφό από το άγγιγμα του αγγέλου. Το γεγονός του τραυματισμού μας συνιστά μια διαδικασία μύησης, καθώς είναι η αιτία και δυνάμει το αποτέλεσμα «κάτι μεγαλύτερου του εαυτού μας». Την ίδια στιγμή που αυτό το κάτι μεγαλύτερο από εμάς μας τραυματίζει, υπάρχει και κάτι μεγαλύτερο από εμάς που εισέρχεται εντός μας, θέτοντας σε κίνηση μία βαθύτερη δυναμική ψυχικής αναδιοργάνωσης και πιθανού μετασχηματισμού. Στο μύθο, ο άγγελος μετονομάζει τον Ιακώβ σε «Ισραέλ», δηλαδή «αυτός που έχει παλέψει με το Θεό», γεγονός που συμβολίζει την αλλαγή της ταυτότητας του Ιακώβ κατά τη διαδικασία της συνάντησής του με το μέγα ακατανόητο (numinosum). Ο τραυματισμός μας αποτελεί ένα μεταφυσικό γεγονός, καθώς η πηγή του φέρει υπερβατική, αρχετυπικό χαρακτήρα, το οποίο σημαίνει ότι το τραύμα είναι ο τρόπος με τον οποίο ερχόμαστε σε επαφή με το θείο. Η γενεσιουργός αρχή του τραύματος, αλλά ΚΑΙ της ίασης που επισπεύδεται ως αποτέλεσμα του πρώτου, ξεκινά κάπου πέρα από τους εαυτούς μας, καθώς εναπόκειτα σε κάτι πέρα από τις προσωπικές μας δυνατότητες. Ο τραυματισμός μας ενεργοποιεί μία βαθύτερη, υπερβατική διαδικασία πιθανής ίασης και φώτισης, την οποία δεν θα μπορούσαμε να έχουμε θέση σε κίνηση από μόνοι μας.

Θα πρέπει να τονιστεί ότι ο Ιακώβ καταρχήν χρειάστηκε να παλέψει με τον άγγελο, διότι αλλιώς θα πέθαινε. Οι αρχετυπικές δυνάμεις, όντας δυνατότερες από εμάς, μας τραυματίζουν και ενεργοποιούνται εντός μας προκαλώντας στην κυριολεξία τον πυρήνα της ύπαρξής μας, αναγκάζοντάς μας να εισέρθουμε σε πιο ενδυναμωμένες πλευρές των εαυτών μας, να συνδεθούμε και εξοικειωθούμε με αυτές, ειδάλλως… Αναφερόμενος σε προσωπικές του εμπειρίες γύρω από το βίωμα αυτού του βαθέως αρχετυπικού μοτίβου, ο Jung έγραψε: «πάλευα με το σκοτεινό άγγελο μέχρι που εξάρθρωσα το γοφό μου. Γιατί αυτός είναι τόσο το φως, όσο κι ο γαλανός ουρανός που έκρυβε από μένα». […]

Μέσω του τραύματός μας συνειδητοποιύμε ότι συμμετέχουμε σε μία διαδικασία διαδραματίζοντας συγκεκριμένο ρόλο, την οποία ο Jung αποκαλεί «το θεϊκό δράμα της ενσάρκωσης», όπου σταματάμε να αναγνωρίζουμε τους εαυτούς μας ως κάτι ξεχωριστό από τους άλλους και εισερχόμαστε – με τον τρόπο που ενδύεται κανείς νέα ρούχα που έχουν προετοιμαστεί ειδικά γι’ αυτόν – σε ένα «καινούργιο» ρόλο, ο οποίος απαιτεί μία περιεκτική και ευρεία αίσθηση ταυτότητας. Συνειδητοποιούμε ότι όλοι μας μοιραζόμαστε και διαδραματίζουμε ρόλους – ο ένας για τον άλλο – στο πλαίσιο μίας βαθύτερης, μυθικής, αρχετυπικής διεργασίας, η οποία μας αποκαλύπτεται καθώς εκδηλώνεται εντός μας. […]

Ο τραυματισμένος θεραπευτής έχει την ικανότητα να θεραπεύσει και να βοηθήσεις τους άλλους (το οποίο παράλληλα του δίνει τη δυνατότητα να θεραπεύσει και να βοηθήσει τον εαυτό του, ξανά και ξανά, με δικαιολογία αυτούς τους φαινομενικούς «άλλους»), μόνο όταν παύει να αγανακτεί, να πικραίνεται ή να νιώθει θύμα του τραυματισμού του, αναγνωρίζοντας ότι το τραύμα αποτελεί ένα ιερό γεγονός, μία αρχετυπική στιγμή, η οποία επιζητά να τους καταστήσει όλους συμμετόχους ενός θεϊκού, αιώνιου συμβάντος.

φσδφσφ

Το τραύμα μας είναι ΤΟ τραύμα

warleaf2_the parents_Kaethe Kollwitz

«War Leaf #2 – The Parents» της Käthe Kollwitz

Όπως και στα όνειρα, οι καταστάσεις του εξωτερικού κόσμου καθρεφτίζουν όσα συμβαίνουν βαθιά μέσα μας. Ανάμεσα στη βία που παρατηρούμε να αναπαράγεται στον εξωτερικό κόσμο και την αίσθηση του τραύματος που βιώνουμε εντός μας υφίσταται μία αντιστοιχία η οποία υπερβαίνει το χώρο. Πρόκειται για ένα ολογραφικό σύμπαν, υπό την έννοια ενός ολογράμματος, όπου κάθε μικροσκοπικό τμήμα αυτού του σύμπαντος – όπως για παράδειγμα ο εαυτός μας – εμπεριέχει, ανακλά και εκφράζει το όλον. Ο μικρόκοσμος και ο μακρόκοσμος αποτελούν ανακλάσεις που καθρεφτίζουν η μία την άλλη, σα να επρόκειτο για διαφορετικές διαστατικές (dimensional), σχεδόν μορφοκλασματικές (fractal) προσεγγίσεις της ίδιας θεμελιώδους δυναμικής. Όλα όσα μας κάνουν να υποφέρουμε σε εσωτερικό επίπεδο, αποτελούν την είσοδο για να σχετιστούμε βαθύτερα με όσα συμβαίνουν στον εξωτερικό κόσμο, εμπλέκοντάς μας με έναν τρόπο που θα μας βοηθήσει να μετριάσουμε τον πόνο τόσο στον εξωτερικό κόσμο, όσο κι εντός μας.

Το να αναγνωρίζουμε με ποιό τρόπο οι προσωπικές μας δοκιμασίες αποτελούν μια προσωποιημένη ανάκλαση ή ενσάρκωση του συλλογικού πόνου που διαπερνά ολόκληρο το πεδίο της συνειδητότητας, επιδρά μεταμορφωτικά και θεραπευτικά. Το προσωπικό μας τραύμα αποτελεί – σε μία συμπυκνωμένη και αποκρυσταλλωμένη μορφή – το αποτύπωμα και την υπογραφή του συλλογικού τραύματος, στο οποίο εμπλεκόμαστε και συμμετέχουμε όλοι. Όταν σταματήσουμε να παθολογικοποιούμε τους εαυτούς μας, επαναπλαισιώνοντας τις προσωπικές μας συγκρούσεις, τα προβλήματα και τα τραύματά μας ως τμήμα ενός ευρύτερου διαπροσωπικού μοτίβου, το οποίο εμπεριέχει το παγκόσμιο πεδίο της ανθρώπινης εμπειρίας, θα νιώσουμε απελευθερωμένοι και θεραπευμένοι. Οι εξωτερικές, προσωποποιημένες επιφάσεις του τραύματός μας αποτελούν την καθορισμένη μορφή δια της οποίας τα υποβόσκοντα, αέναα μυθολογικά μοτίβα ενσαρκώνονται εντός του γραμμικού χρόνου και καθίστανται αισθητά στην προσωπική μας ζωή. Μοιάζουμε με ψυχικά όργανα, όπου το κάθε ένα ξεχωριστά «διεργάζεται» κάθε άλυτη, ασυνείδητη σκιά και τραύμα του συλλογικού πεδίου. Κάθε ένας και κάθε μία από εμάς καθρεφτίζει, δημιουργεί και διαμορφώνεται ταυτοχρόνως από όλα όσα συμβαίνουν σε αυτό ακριβώς το σύμπαν όπου βρισκόμαστε ενσωματωμένοι και του οποίου αποτελούμε έκφραση. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

vitruvian-man-970x450_17749

λεπτομέρεια από το έργο «Vitruvian Man» του Leonardo Da Vinci

ΜΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΑΝΔΡΙΚΩΝ ΚΙΝΗΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΖΟΝΤΑΙ

του Shepherd Bliss (αφιέρωμα στο Φύλο/ IC#16, Context Institute, Άνοιξη, 1987:21)

Ο Δρ Shepherd Bliss διδάσκει ψυχολογία στο Πανεπιστήμιο John F. Kennedy στην Orinda της Καλιφόρνια. Υπήρξε επιμελητής του Εγχειριδίου για τη Νέα Ολιστική Υγεία (The New Holistic Health Handbook), ενώ προς το παρόν συνεπιμελείται την Επιθεώρηση για τις Αντρικές Σπουδές (The Men’s Studies Review) και εργάζεται ως παραγωγός για το πρόγραμμα «Άνδρες που Αλλάζουν» στο ραδιοφωνικό σταθμό KPFA. Ο Shepherd μοιράζει το χρόνο του ανάμεσα στη Βοστώνη και το Σαν Φραντσίσκο. Το άρθρο αυτό, πρωτοδημοσιεύτηκε στο Περιοδικό για τη Γιόγκα (Yoga Journal), στο τεύχος Νοεμβρίου-Δεκεμβρίου 1986 και ανατυπώνεται εδώ με τη συγκατάθεσή του.

«Οι άνδρες είναι τόσο ενδιαφέροντα πλάσματα», άκουσα τυχαία να λέει μια γυναίκα στον οδηγό ενός λεωφορείου στην Ατλάντα, όπου βρισκόμουν για να συμμετάσχω στο 11ο Εθνικό Συνέδριο για τους ‘Ανδρες και την Αρρενωπότητα. «Είναι τόσο μυστηριώδεις.»

«Ναι», έγνεψα από μέσα μου συμφωνώντας μαζί της.

«Μπορούν να εκφράζουν τον άγριο εαυτό τους δίχως να γίνονται σκληροί, να θυμώνουν δίχως να είναι βίαιοι, να εκφράζουν τη σεξουαλικότητά τους δίχως να γίνονται πιεστικοί, να αναπτύσσουν την πνευματικότητά τους δίχως να χάνουν τον αισθησιασμό τους και είναι σε θέση να αγαπούν πραγματικά», περιγράφει το είδος των ανδρών που θα ήθελε να δει να αναδεικνύονται μια άλλη γυναίκα, η φεμινίστρια και συγγραφέας Starhawk.

«Ναι», γνέφω συμφωνώντας μαζί της.

Παθιασμένοι. Ευαίσθητοι. Απρόβλεπτοι. Σημαντικοί. Νηφάλιοι. Θαρραλέοι. Πρόθυμοι ν’ ακούσουν. Δεσμευμένοι. Επικοινωνιακοί. Η λίστα η δική σας μπορεί να διαφέρει απ’ τη δική μου. Αλλά, είτε είστε άνδρες, είτε γυναίκες, θα έχετε πιθανά σχηματίσει τη δική σας εικόνα για το πως θα θέλατε να είναι οι άνδρες. Ευτυχώς, όλο και περισσότεροι αποκτούν συνείδηση της αρρενωπότητάς τους και μαθαίνουν να την αναπτύσσουν και να τη μετασχηματίζουν, αντί απλώς να κληρονομούν τις παλιές εκδοχές αρρενωπότητας των προηγούμενων γενεών.

Στις συγκεντρώσεις που λαμβάνουν χώρα σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο συμμετέχουν όλο και περισσότεροι άνδρες, ώστε να μάθουν να αντιμετωπίζουν από κοινού τα ζητήματα που τους απασχολούν. Μόνο κατά τη διάρκεια του 1986 συμμετείχα σε παρόμοιες εκδηλώσεις στο Σαν Φραντσίσκο, τη Φλόριδα, τη Βοστώνη, τη Μινεάπολη και την κοινότητα των Δασών του Μεντοτσίνο στην Καλιφόρνια.

Κάθε μία εξ αυτών είχε τα δικά της χαρακτηριστικά: από τους 700 άνδρες στο Σαν Φραντσίσκο που ήρθαν να περάσουν μια μέρα με τον πρεσβύτερο και ποιητή Robert Bly μέχρι τους φεμινιστές της Ατλάντα, καθώς και μικρότερες ομάδες υποστήριξης, οι οποίες πολλαπλασιάζονται σε ολόκληρη τη χώρα.

Από το 1982 και μετά, κάθε χρόνο μαζεύονται 100 περίπου άνδρες στα Δάση του Μεντοτσίνο (Mendocino Woods) για να περάσουν μία εβδομάδα μαζί, παίζοντας κρουστά ή βόλλεϋ, απαγγέλοντας ποίηση, μαθαίνοντας αϊκίντο, αφηγούμενοι ιστορίες, κατασκευάζοντας μάσκες, ακούγοντας τις ομιλίες ανδρών όπως ο Robert Bly και ο ψυχολόγος James Hillman, χορεύοντας μια άγρια σάμπα αργά μέσα στη νύχτα. Στη Φλόριδα, είχα προσκληθεί να μιλήσω για τα διογκούμενα κινήματα των ανδρών σε μία ομάδα Φραγκισκανών, μία ανδρική κοινότητα, η οποία ιδρύθηκε το 13ο αιώνα προκειμένου να συνεχίσει το έργο του Αγίου Ιωάννη της Ασίζης. Οι άνδρες αυτοί, που ζουν κι εργάζονται από κοινού, άκουγαν προσεχτικά, εκπέμποντας στο δωμάτιο τη σοφία των ανδρικών κοινοτήτων διαμέσου των αιώνων.

Οι λόγοι για τους οποίους έλκονται οι άνδρες να συμμετέχουν στις συγκεντρώσεις αυτές είναι διάφοροι: για να εκφράσουν τον πόνο και τη θλίψη τους, για να περάσουν καλά, για να υποστηρίξουν τις γυναίκες (ή και να παραπονεθούν εναντίον τους), για να βελτιώσουν τη ζωή τους, για να παίξουν μουσική και να χορέψουν ή απλώς για να περάσουν το χρόνο τους. Συμμετέχουν όλοι – νεαροί, μεσήλικες και ηλικιωμένοι. Στις συναντήσεις του Μεντοτσίνο για παράδειγμα, η μέση ηλικία κυμαίνεται μεταξύ των 30-40 ετών, αλλά συναντάς και πιο ηλικιωμένους συμμετέχοντες στα εβδομήντα τους, αλλά κι εφήβους. Σε ορισμένες συναντήσεις, όπως στην Ατλάντα ή την Ετήσια Συνάντηση των Ανδρών της Καλιφόρνια, συμμετέχουν και γυναίκες, παρόλο που συνήθως αποτελούν λιγότερο από 10% των συμμετεχόντων.

«Είμαι εδώ, επειδή στον τόπο μου νιώθω κάπως απομονωμένος», εξηγεί ένας άντρας στην Ατλάντα. «Δεν ταιριάζω στο συνηθισμένο καλούπι του τι σημαίνει να είσαι άνδρας εκεί.»

«Το Μεντοτσίνο προσφέρει ένα καταφύγιο μακρυά από τη δουλειά και τις γυναίκες», παρατηρεί ένας άλλος άντρας. «Μπορώ να είμαι απλώς ο εαυτός μου. Βιώνω κάτι πολύ πρωτόγονο ζώντας στο δάσος με όλους αυτούς τους άνδρες.»

Νέες Απεικονίσεις της Αρρενωπότητας

define masculinity

Η [παλαιότερη] συναίνεση για το τι σημαίνει να είσαι ένας άνδρας στην Αμερική του σήμερα αποσαθρώνεται, μία εξέλιξη την οποία ορισμένοι επικροτούν και άλλοι επικρίνουν. Οι παράγοντες που κατά κύριο λόγο έχουν τροποποιήσει τις παραδοσιακές αντιλήψεις για τον ανδρισμό είναι δύο: το γυναικείο κίνημα και οι μεταβαλλόμενες οικονομικές και εργασιακές συνθήκες. Οι γυναίκες απαίτησαν μεγαλύτερη πρόσβαση σε παραδοσιακά ανδρικές μορφές απασχόλησης, θέτωντας έτσι σε απειλή την εικόνα του άνδρα «κουβαλητή». Επίσης οι γυναίκες απαίτησαν βοήθεια από τους άνδρες σε ό,τι αφορά τη φροντίδα των παιδιών και τις δουλειές του σπιτιού, θέτωντας έτσι σε απειλή την εικόνα του «άρχοντα». Κι έτσι, εκεί που κάποτε οι άνδρες στην Αμερική δάμαζαν την άγρια φύση, μετακινούνταν προς τη Δύση και εργάζονταν κατά κύριο λόγο χειρωνακτικά, οι περισσότεροι άνδρες σήμερα απασχολούνται σε δουλειές όπου η γνώση του φυσικού κόσμου και η δύναμη δεν θεωρούνται πλέον πρωταρχικής σημασίας.

Παρόλα αυτά, οι απεικονίσεις της παλαιότερης αρρενωπότητας εξακολουθούν να κυριαρχούν – από τον άντρα της Μάρλμπορο στις γιγαντοαφίσσες μέχρι το Sylvester Stallone στην οθόνη και τον Ronald Reagan στο Λευκό Οίκο. Υποτίθεται ότι προωθούν το είδος του σκληρού άνδρα, που κρύβει τα συναισθήματά του και δε χάνει ποτέ τον έλεγχο.

Ως αποτέλεσμα, πολλοί άνδρες βιώνουν πίεση λόγω των αντικρουόμενων συναισθημάτων τους: από τη μία πλευρά, έχουν ν’ ανταποκριθούν στα στερεότυπα αυτών των ανδρικών προτύπων και από την άλλη να συμμορφωθούν με τις πιο ρεαλιστικές προσδοκίες των συζύγων, των ερωμένων και των συναδέλφων.

Η πρώτη φορά που κάποιες ομάδες ανδρών έθεσαν σε αμφισβήτηση την παραδοσιακή αρρενωπότητα ήταν στις αρχές της δεκαετίας του ’70, όταν κάποιοι από αυτούς, επηρεασμένοι από το κίνημα των γυναικών, οργάνωσαν ομάδες ευαισθητοποίησης, ίδρυσαν κέντρα για άνδρες και φιλοξένησαν συναντήσεις ανδρών. Το Μπέρκλεϋ της Καλιφόρνια υπήρξε το επίκεντρο ορισμένων αρχικών συγκεντρώσεων υπέρ του φεμινισμού, και πολλά από τα πρώτα μέλη κινητοποίησης των ανδρών υπέρ αυτής της τάσης, όπως ο συγγραφέας και δάσκαλος Joseph Pleck, παραμένουν δραστήρια. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

κάντε 'κλικ' εδώ!

«Bilder Meines Lebens, 1-w-0» της Alice Miller

Τα παραμύθια είναι ιστορίες στηριγμένες σε εκείνα ακριβώς τα θέματα που καθορίζουν την καθημερινότητά μας – το μίσος και την αγάπη, τη φτώχεια και τον πλούτο, την ασχήμια και την ομορφιά, τις δυσκολίες και την ευτυχία – μεταμφιεσμένα με το διάφανο πέπλο της μεταφοράς και της μαγείας, που τα απομακρύνουν από την αμεσότητα της ζωής, χαρίζοντάς τους μια χροιά καθολικότητας, ώστε να βρίσκουν το χώρο τους και σήμερα με τον ίδιο τρόπο που τον έβρισκαν και το 17ο αιώνα στα λογοτεχνικά σαλόνια της Γαλλίας, όταν επινοήθηκε ο όρος «παραμύθι». Τα τελευταία χρόνια, ο ίδιος όρος έχει καταλήξει ένας ευφημισμός για ένα συγκεκριμένο πλαίσιο περιγραφής της πραγματικότητας, ο οποίος, ενώ δεν εμπεριέχει απαραιτήτως όλα τα παραπάνω στοιχεία, εξακολουθεί οπωσδήποτε να εμπεριέχει τουλάχιστον κάποια στοιχεία μαγείας, στην περίπτωση αυτή επιτρέποντας κάποια ανέφικτα με τη χρήση φυσιολογικών μέσων επιτεύγματα.

Η φράση «τέλος του παραμυθιού» χαρίζει ακόμα και στους πιο ανυποψίαστους κι αντιθέτως, επίσης, και στο πιο εξοικειωμένο αυτί μιαν αίσθηση οικειότητας. Λόγω των αλλαγών που έχουν υποστεί τα παλιά παραμύθια – αρχικά από τους επιμελητές κειμένων της Βικτωριανής εποχής κι αργότερα από τους παραγωγούς ταινιών της σύγχρονης εποχής – το «τέλος του παραμυθιού» συνδυάζεται πλέον με μη ρεαλιστικές, μη ανθρώπινες καταστάσεις, στις οποίες δεν εντοπίζεται το παραμικρό ψεγάδι κι όπου όλα – όσο απίθανα κι αν φαίνονται – πάνε καλά. Μία κατάσταση, η οποία μπορεί να επιτευχθεί αποκλειστικά με τη μαγεία, καθώς η πραγματικότητα δεν εξυπηρετεί και τόσο. Παρόλα αυτά, πρόκειται για μία κατάσταση τελειότητας, μη αντιπροσωπευτική της τεχνοτροπίας των παραμυθιών στο σύνολό τους, διότι όσα παραμύθια δεν έχουν υποστεί λογοκρισία, επεξεργάζονται περιπτώσεις, οι οποίες αν εξεταστούν από κοντά είναι πολύ αληθινές: όπως η εγκατάλειψη, η αιμομιξία, η κακοποίηση.

Ενώ οι σύγχρονες αντιλήψεις των επιμελητών της Βικτωριανής εποχής και του Walt Disney υπηρετoύν βραχυπρόθεσμα τους σκοπούς της ψυχαγωγίας, καταλήγουν τελικά να δημιουργούν μία εκδοχή του «πως θα όφειλαν να είναι τα πράγματα», η οποία αν συγκριθεί με την πραγματικότητα, ενδέχεται να αποδειχθεί ιδιαίτερα επιβλαβής. Ο αρχικός σκοπός των παραδοσιακών ιστοριών δεν ήταν μόνο να ψυχαγωγήσουν, αλλά και να διδάξουν: να δείξουν στους αναγνώστες ή τους ακροατές τους πως δεν είναι μονάχοι, να επικοινωνήσουν κοινωνικές στάσεις ως προς ζητήματα εκείνα που η κοινωνία αρνείται ν’ αγγίξει και να προσφέρουν πιθανές λύσεις με την αξιοποίηση της μεταφοράς της μαγείας.

Ένα παραμύθι, το οποίο λειτούργησε ακριβώς με αυτό τον τρόπο για αναρίθμητες γενεές, είναι γνωστό ανάμεσα στους λαογράφους ως το παραμύθι τύπου 510Β κατά Aarne–Thompson (βλ. Οι Τύποι των Παραδοσιακών Παραμυθιών, Antti Aarne & Stith Thompson, 1964), εντάγμενο επίσης και υπό μία κατηγορία που τιτλοφορείται «Αθέμιτη Αγάπη». Σε όσους είναι λιγότερο εξοικειωμένοι με τεχνικούς όρους, είναι ίσως γνωστό με τον τίτλο «η Βασιλοπούλα με το Γαϊδουροτόμαρο», «η Κουρελού» ή «η Χιλιογουναρένια», για να ονομάσουμε μερικές μόνο από τις πολλές παραλλαγές ενός παραμυθιού που συναντά κανείς σε ολόκληρο τον κόσμο. Η βασική ιστορία παραμένει ίδια σε όλες τις εκδοχές της.

Ξεκινά με μια βασίλισσα που πεθαίνει, ένα βασιλιά που περιγράφεται ως ο ισχυρότερος μονάρχης του κόσμου και την κόρη τους. Στην τελευταία της κουβέντα προς τον άντρα της, η βασίλισσα τον αναγκάζει να υποσχεθεί ότι σε περίπτωση που ξαναπαντρευτεί, δεν θα επιλέξει καμμία γυναίκα που δεν πληρεί κάποια συγκεκριμένη προϋπόθεση: να είναι το ίδιο όμορφη μ’ εκείνη, να της ταιριάζει το δαχτυλίδι της, να έχει μαλλιά στο ίδιο χρυσαφένιο χρώμα με το δικό της κ.ο.κ. – οι προϋποθέσεις ποικίλουν ανάλογα με την κουλτούρα. Είναι εμφανές, ότι αυτή η αρχετυπική βασίλισσα επιδιώκει με κάθε τρόπο να μην υποκατασταθεί από καμμιά άλλη κι επιλέγει να θέσει αδιανόητους όρους στον άντρα της, καθιστώντας έτσι τη δυνατότητα ενός γάμου ανέφικτη, αντί να δηλώσει εξαρχής τις προθέσεις της – το λιγότερο που θα μπορούσαμε να την χαρακτηρίσουμε είναι ότι πρόκειται για μια παθητική-επιθετική προσωπικότητα, δίχως αυτό να σημαίνει ότι οι προθέσεις της είναι συνειδητά κακές. Ο βασιλιάς παραμένει ανύπαντρος για κάποια χρόνια, χωρίς να είναι σε θέση να εκπληρώσει τους όρους της υπόσχεσης που του έχει ζητηθεί να εκπληρώσει από τη σύζυγό του, μέχρι που ωριμάζει η μοναχοκόρη τους. Γίνεται προφανές ότι εκείνη, και μόνο εκείνη, ικανοποιεί τις απαραίτητες προϋποθέσεις κι αποφασίζει να την παντρευτεί προς μεγάλη φρίκη του βασιλείου του, αλλά και της βασιλοπούλας.

Επιδιώκοντας να ξεφύγει από τη μοίρα της, η βασιλιπούλα ακολουθεί το παράδειγμα της μητέρας της, προσπαθώντας να θέσει ανέφικτους όρους ή έστω να καθυστερήσει την επικείμενη ένωση (σε ορισμένες εκδοχές με δικά της τεχνάσματα, σε άλλες μέσω ενός υποκατάστατου μητρικής φιγούρας όπως η νονά νεράιδα ή – αν και σε μικρότερη συχνότητα απ’ ότι συνηθίζεται σε παραμύθια όπως «η Σταχτοπούτα» ή «η Χηναρού» – μέσω συμβουλών που λαμβάνει απευθείας από το πνεύμα της μητέρας της). Συνήθως, ζητά ένα φόρεμα από τον πατέρα της, που θα λάμπει σαν τον ήλιο, ένα φόρεμα φωτεινό σαν το φεγγάρι κι ένα πανωφόρι φτιαγμένο από το δέρμα ενός πολύτιμου ζώου ή από πολλά δέρματα που εκπροσωπούν όλα τα ζώα του κόσμου. Σε κάποιες εκδοχές, η βασιλοπούλα ζητά απευθείας την πηγή του πλούτου του πατέρα της, όπως το τομάρι ενός γαϊδάρου, ο οποίος αφοδεύει χρυσάφι στη γαλλική εκδοχή της «Γαϊδουρώς» ή αντικείμενα ακόμα πιο εξωφρενικά από οποιοδήποτε ρούχο περιγράφεται στο ρώσικο παραμύθι «το Χρυσό Φαναράκι».

Παρόλα αυτά, ο πατέρας είναι τόσο αποφασισμένος να ικανοποιήσει τις αιμομικτικές παρορμήσεις του, ώστε η μία μετά την άλλη εκπληρώνονται όλες οι απίθανες προϋποθέσεις. Όπως υποδεικνύει ο λαογράφος και λόγιος D. L. Ashliman (Incest in Indo–European Folktales, 1997), «το γεγονός ότι ο πατέρας καταφέρνει να αποκτήσει τόσο εύκολα τα φορέματα που απεικονίζουν ουράνια σώματα, μάλλον την κάνει να πιστέψει ότι οι ίδιοι οι ουρανοί συμμετέχουν σε μια συνωμοσία εναντίον της, μην επιτρέποντάς της καμμία εναλλακτική διέξοδο πέραν της διαφυγής».

Στη συγκεκριμένη ιστορία έχει ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε ότι ακριβώς εκείνες οι πράξεις που αρμόζουν στο καλούπι μιας σεμνής θηλυκότητας, είναι αυτές που προκαλούν προβλήματα με μία σειρά επιβλαβών αποτελεσμάτων, ενώ οι πιο δυναμικές, ανεξάρτητες πράξεις της κόρης αντιμετωπίζονται ως αναγκαίες κι επιβραβεύονται. Όταν οι προϋποθέσεις που έχει θέσει εκπληρώνονται, αντί να επιλέξει ν’ ακολουθήσει το μονοπάτι στο οποίο την υποχρεώνει να βαδίσει ο πατέρας της, συναινώντας στην ανηθικότητα της πρόθεσής του, η ηρωίδα μας επιλέγει να πάρει τη μοίρα της στα χέρια της και τρέπεται σε φυγή, μεταμφιεσμένη με το γούνινο μανδύα της, κουβαλώντας μαζί της τα πολύτιμα φορέματα που συμβολίζουν την κληρονομιά της και τη θέση της στα εγκόσμια.

Μόλις βρεθεί μακρυά από τον πολιτισμό, συνειδητοποιεί ότι βιώνει ένα είδος απώλειας. Το μόνο πλεονέκτημά της στο νέο περιβάλλον, είναι αυτό το πανωφόρι από τομάρια, το οποίο πήρε ξεγελώντας τον πατέρα της. Αυτά που υπαινίσσεται το ένδυμα αυτό έχουν μεγάλο ενδιαφέρον. Πρώτα απ’ όλα, έχουμε το γεγονός ότι στο σύνολό του αποτελεί δημιούργημα του κακού που επιχείρησε εναντίον της ο πατέρας της, αλλά και του τρόπου που επέλεξε η ίδια ν’ αποφύγει τη μοίρα της. Ως τέτοιο λοιπόν, μπορεί να περιγραφεί ως ένα προϊόν θάρρους και πανουργίας. Επίσης, δεν μπορεί να αγνοηθεί το γεγονός ότι αποτελείται από δέρματα, τα οποία προέκυψαν είτε από ένα μαγικό πλάσμα ή αποκτήθηκαν με μαγικά μέσα (όπως το πανωφόρι που αποτελείται από τη γούνα χιλίων διαφορετικών πλασμάτων): ο βασικός Νόμος της Διαμεσολαβημένης Επαφής (ή αλλιώς Law of Contagion/ Contagnation, όπου οποιοδήποτε κομμάτι ενός αντικειμένου διατηρεί τη σύνδεση με ολόκληρο το αρχικό αντικείμενο κι εξακολουθεί να αποτελεί τμήμα του φέροντας τις ιδιότητές του στο σύνολό τους), ο οποίος αποτελεί παράγωγο της μαγείας και των παραμυθιών, μας υποδεικνύει ότι ο μανδύας αυτός αποτελεί κάτι παραπάνω από μια πηγή ζεστασιάς ή ένα τρόπο παραλλαγής. Πρόκειται επίσης για ένα μέσο που της επιτρέπει την πρόσβαση σε μία βαθύτερη διάσταση της φύσης της κι έτσι εκεί που στο παρελθόν οι απόπειρές της για ευτυχία αποτύγχαναν, τώρα – με μαστοριά και πονηριά – είναι επιτυχείς.

Μετά από κάποιο διάστημα περιπλάνησης στο δάσος, έναν τόπο που συμβολίζει την αλλαγή και το μετασχηματισμό, μία ομάδα κυνηγών ανακαλύπτει την πριγκίπισσα και από περιέργεια για την εμφάνισή της την παίρνει μαζί στην ξένη αυλή. Αφού περάσει κάποιο χρόνο επιβιώνοντας χάρη στη σκληρή εργασία της στις κουζίνες του παλατιού, η πριγκίπισσα αναπτύσσει μια δική της στρατηγική. Είναι αποφασισμένη να τραβήξει την προσοχή του πρίγκιπα που κατοικεί στο παλάτι αυτό, αξιοποιώντας τα παραδοσιακά «δώρα της θηλυκότητάς της» (στα οποία αναφέρεται και η Maria Tatar στο έργο της The Classic Fairy Tales, 1999). Χρησιμοποιεί την εμφάνισή της, τις μαγειρικές της δεξιότητες και τις ικανότητές της εν γένει προκειμένου να συντηρήσει το ενδιαφέρον του και τη γοητεία που του προκαλεί. Το τριπλό της σχέδιο επιτυγχάνει: ο πρίγκιπας – στη γερμανική εκδοχή του παραμυθιού, η οποία είναι γνωστή ως η «Χιλιογουναρένια» (βλ. Best–Loved Folktales of the World της Joanna Cole, 1983) – αναφέρεται στα τρία αυτά στοιχεία λέγοντας ότι «ποτέ τους δεν ξανάδαν τα μάτια του μια κόρη τόσο όμορφη», «η σούπα αυτή [την οποία του έχει μαγειρέψει η ίδια] είναι μαγειρεμένη με τελείως διαφορετικό τρόπο κι έχει πολύ καλύτερη γεύση απ’ όποια σούπα έχει μαγειρευτεί ποτέ» και τελικά αναφέρει ότι παρόλο που δεν γνωρίζει ποιά είναι, θα γίνει παρόλα αυτά η αγαπημένη του γυναίκα και δεν πρόκειται να χωρίσουν ποτέ ο ένας από τον άλλο, για όσο καιρό θα ζουν.

Παρόλο που η πριγκίπισσα σε όλες τις εκδοχές του παραμυθιακού τύπου 510B αντιμετωπίζει την πιθανότητα της σεξουαλικής κακοποίησης, απεικονίζεται ως κάποια που είναι σε θέση να την αποφυγή χάριν ενός συνδυασμού απίστευτης τύχης (όπως στην περίπτωση που έχουμε έναν πατέρα που αποτελεί άμεση απειλή, επιθυμώντας μεν να προχωρήσει σε μια αιμομικτική σχέση με την ίδια του την κόρη, όντας δε παρόλα αυτά διατεθιμένος να περιμένει μέχρι τη νύχτα του γάμου για την εκπλήρωση της επιθυμίας του) και κατορθωμάτων που επιτυγχάνονται με απίθανους τρόπους (όπως η δυνατότητα να περπατά κανείς από την μία άκρη του βασιλείου στην άλλη στο διάστημα μιας μέρας, να τον ανακαλύπτουν και να τον βοηθούν αποκλειστικά ευγενικοί άνθρωποι, να έχει την τύχη να καταφεύγει σε ένα ξένο βασίλειο το οποίο ανήκει σε έναν άντρα άξιο της αγάπης της κ.ο.κ.). Κι ενώ η ιστορία εκπέμπει ένα θετικό μήνυμα στο κοινό της – όπου η κακοποίηση δεν αποτελεί κατά κανένα τρόπο ευθύνη του θύματος – παρουσιάζει μία σειρά προβληματικών σημείων, τα οποία θα μπορούσε κατά κύριο λόγο να αποδώσει κανείς στις ίδιες της κοινωνίες όπου δημιουργήθηκε το συγκεκριμένο παραμύθι κι ενώ το συγκεκριμένο θέμα αποτελούσε ταμπού. Κατά ειρωνεία της τύχης, το παραμύθι πρωτοεκδόθηκε σε μία περίοδο (πρόκειται για την πιο γνωστή – στη εποχή μας – μορφή του, τη «Γαϊδουρώ» και την εκδοχή του Charles Perrault το 1694), και κατά πάσα πιθανότητα αποτελούσε τη μοναδική δυνατότητα πληροφόρησης των νέων ανθρώπων που γνώριζαν να διαβάζουν για το ζήτημα της σεξουαλικής βίας (sexual predation).

Ένας από τους τρόπους με τον οποίο οι σύγχρονοι συγγραφείς επιχειρούν να αξιοποιήσουν με διδακτικό τρόπο τα παραμύθια, είναι η επανεπεξεργασία οικείων θεμάτων με  ρεαλιστικότερο τρόπο, πιο κατάλληλο για μια ανοιχτότερη κοινωνία, η οποία επιδιώκει να αντιμετωπίσει εκείνες ακριβώς τις κοινωνικές συνθήκες που επιτρέπουν σε τέτοια γεγονότα να υφίστανται και όπου οι συνέπειες της κακοποίησης δεν μπορούν να αντιστραφούν μέσω της μαγείας ή της τύχης. Συγγραφείς όπως οι Robin McKinley, Jane Yolen και Terri Windling αποδεικνύουν την αποτελεσματικότητα αυτής της προσέγγισης μέσω των σύγχρονων ερμηνειών των παραμυθιών του τύπου 510B στα έργα τους – πρόκειται για την «Ελαφοτομαρού», τη «Χιλιογουναρένια» και τη«Γαϊδουρώ» αντιστοίχως – εστιάζοντας στην πραγματικότητα μίας σειράς ζητημάτων, τα οποία οι προηγούμενες εκδοχές μόλις που άγγιζαν, ακόμα κι όσες πλησίαζαν κάπως περισσότερα τα σχετικά ταμπού. Ας εξετάσουμε το έργο τους, ξεκινώντας από μια προσέγγιση πιο κοντινή στο φανταστικό για να καταλήξουμε σε μία προσέγγιση αναστοχαστικότερη και περισσότερο αληθοφανή, προκειμένου να δούμε με ποιό τρόπο μεταβιβάζουν μηνύματα σε σύγκριση με τις παλαιότερες εκδοχές των παραμυθιών. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

ΦΩΝΗ ΕΚ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ

...ας αναλογιστούμε λίγο την έννοιας της φωνής (είτε γραπτής, είτε προφορικής) - φύεται στο φως ή μάλλον φως και φωνή ριζώνουν στο ένα και ίδιο 'φω'... έτσι δια-φωνώ σημαίνει ότι φωτίζω κάτι προσεγγίζοντάς το από διαφορετικά σημεία θέασης, ενώ συμ-φωνώ σημαίνει ότι φωτίζω ένα θέμα από συμπληρωματικά σημεία θέασης... όπως και να 'χει, εν αρχή είν' η φωνή... δηλαδή το φως!

(ΕΞ)ΥΦΑΙΝΟΝΤΑΣ…

ΠΟΛΛΑΠΛΕΣ ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ

Γη Ινδία Τίνα Λυ. Τίνα Λυγδοπούλου άνθρωποι άνθρωπος άνοιξη έρωτας ήλιος αγάπη αλλαγές αναζήτηση αυτογνωσία αυτόχθονες αφήγηση αφήγηση παραμυθιών βίντεο βιβλιοπωλείο Περιπλανήσεις βροχή γυναίκες δάσος δέντρα δημιουργικότητα διαφορετικές ματιές δύναμη εαυτός εκπαίδευση ελευθερία εξιστόρηση εποχές ζωή ζωή & θάνατος ζωγραφική ζώα η τέχνη ως μέσο κοινωνικής-πολιτισμικής εμψύχωσης θάλασσα ιστορίες κείμενα κινούμενα σχέδια κοινωνικές αφηγήσεις κοινωνικές ταυτότητες κόσμος λαϊκά παραμύθια μαγικά παραμύθια μετανάστες & πρόσφυγες μουσική μύθοι νερό ντοκυμαντέρ νύχτα ο Άλλος ουρανός παιδιά παραμύθια παραμύθια σοφίας ποίηση πουλιά προφορική αφήγηση πόλη σκοτάδι & φως στερεότυπα συνύπαρξη σχέσεις σχέση φυσικού-κοινωνικού περιβάλλοντος σύμπαν ταινίες μικρού μήκους τροφή για το νου & την καρδιά φεγγάρι φωτογραφία φύλο φύση χειμώνας χορός ψυχή όνειρα

ΣΤΟ ΛΑΒΥΡΙΝΘΟ…

Αν θέλεις να λαμβάνεις ειδοποίηση μέσω ηλ. ταχυδρομείου, κάθε φορά που αναρτούμε νέο κείμενο, συμπλήρωσε τη διεύθυνσή σου εδώ.

Σπόροι στην Πόλη

Ομάδες φύλαξης και καλλιέργειας των παραδοσιακών σπόρων στην Αττική - μας ενώνει η αγάπη και η φροντίδα μας για το σπόρο: το σπόρο ως πηγή ζωής και ως κοινό αγαθό και όχι ως πατενταρισμένο προϊόν προς εμπορική εκμετάλλευση.

δρυάδες

δίκτυο σποροπαραγωγής για τη διατήρηση των παραδοσιακών ποικιλιών

ecologicalfeminism

Just another WordPress.com site

Les Sentiers de l’Utopie | Paths Through Utopia

A 7 month journey through Europe in search of Utopian ways of living despite capitalism.

Living in Circles - the blog

Towards a permanent, regenerative culture

Άλφα Κενταύρου Β

Άλφα Κενταύρου Β... επειδή κάποιες φορές ονειρευόμαστε και ταξιδεύουμε

Άλφα Κενταύρου Α

1ο Δ.Σ.Μελισσίων Τάξη Α1

Mataroa Research Network

Mataroa Research Network for a new Mediterranean Imaginary - Δίκτυο Έρευνας για ένα νέο Μεσογειακό Φαντασιακό - شبكة بحث (البحر الابيض) المتوسط - Yeni Akdeniz Hayali için Araştırma Ağı - Red de Investigación de un nuevo imaginario Mediterráneo - Rete di ricerca per un nuovo immaginario del Mediterraneo - Rrjeti Studim për një imagjinare të ri mesdhetar - Xarxa d'Investigació d'un nou imaginari Mediterrani - Réseau de recherche pour un nouvel imaginaire méditerranéen - Истраживачка мрежа за нову Медитерана имагинарног - רשת מחקר לדמיוני ים תיכוני חדש

The Herbarium

Blog for Traditional Herbalists in Times of Transition

A Grimm Project

242 fairy tales, 242 writing prompts.

Λάσπη στ' αστέρια

...ρεπορτάζ απο τη φύση (και όχι μόνο)

rationalinsurgent

Dedicated to spreading knowledge about nonviolent resistance

Το Σχολικό Δίκτυο των Ορέων

ΤΟ ΔΙΚΤΥΟ ΠΟΥ ΕΝΩΝΕΙ ΤΟΠΟΥΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ

Backstrap Weaving

My weaving , my indigenous teachers, my inspiration, tutorials and more........

Indigenize!

Rekindle Your Wild Joy and sense of deep Belonging through spiritual ecopsychology and the arts, incl. bioregional awareness, animistic perspectives, strategies for simple living, & low/no-tech DIY fun.

The Eldrum Tree

Join us under the Eldrum Tree! Plant lore, Herbal Shenanigans, Crafts, Creations and Writings on Nature.

Sommerzeit

Geschichten, Märchen und Gedichte

Frühlingszeit

Geschichten, Märchen und Gedichte

Winterzeit

Geschichten, Märchen und Gedichte

Herbstzeit

Geschichten, Märchen und Gedichte

the slow mood movement

resisting the buying and selling of "fast moods"

Global Network on Sustainability and Education

community to cope with climate change by means of education

Deep Green Permaculture

Connecting People to Nature, Empowering People to Live Sustainably

PermaculturePower

Spreading the permaculture word - Create your own environment!

the GrowYourFood blog

Plant A Seed. Grow Organic. Eat What You Grow.

Folklore and Fairytales

Folkore, Fairy Tales, Myths and Legends from Around the World

Urban Botany

Just another WordPress.com site

Beginner's Guide to Sailing

Everything you need to know before you set sail

Radical Botany

Restoring the connection between native plants and humans

ΚΕΛΑΗΔΙΣΜΑΤΑ

πουλάκια είν' και κελαηδούν, πουλάκια είν' και λένε............................ Γίνε ΕΚΔΟΤΗΣ του εαυτού σου (εκδώσου, καλέ! νταβατζήδες θέλεις;)

Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και... όλα τα άλλα

ΦΑΣΟΥΛΙ

Δίκτυο Ανταλλαγής και Αλληλεγγύης

Συλλογικοί λαχανόκηποι

η επανάσταση της Γης και του ανθρώπου

Maze Dojo

Hand Drawn Mazes - see more at www.mazedojo.com

Ποίηση στη σκάλα

υπομονή για τον καιρό του θερισμού ||____||

Art Passions

Fairy tales are the myths we live by

Whispering Earth

Nature patiently waits and we have only to turn back to her to find relief from our suffering - Dr Bach