You are currently browsing the tag archive for the ‘μύθοι’ tag.

Ο μίτος που το χέρι της Αριάδνης έβαλε στο χέρι του Θησέα (στο άλλο του ήταν το σπαθί) έτσι ώστε αυτός να βυθιστεί στο λαβύρινθο και να βρει το κέντρο του, τον άνθρωπο με την κεφαλή ταύρου ή, όπως το θέλει ο Δάντης, τον ταύρο με την κεφαλή ανθρώπου, και να τον θανατώσει και να μπορέσει επιτέλους, όταν θα ’χει επιτελέσει τον άθλο του, να λύσει τους πέτρινους κόμπους και να γυρίσει σ’ αυτήν την αγαπημένη του.

Έτσι έγιναν τα πράγματα. Ο Θησέας δεν μπορούσε να ξέρει πως στην άλλη άκρη του λαβύρινθου βρισκόταν ο άλλος λαβύρινθος, αυτός του χρόνου, και πως σ’ έναν προκαθορισμένο τόπο βρισκόταν η Μήδεια.
Ο μίτος χάθηκε˙ το ίδιο κι ο λαβύρινθος. Σήμερα εξακολουθούμε να μην ξέρουμε αν μας περιβάλλει ένας λαβύρινθος, ένα μυστικό σύμπαν ή ένα επικίνδυνο χάος. Το ευτυχές μας χρέος είναι να φανταζόμαστε ότι υπάρχει ένας λαβύρινθος και ένας μίτος. Αυτόν τον μίτο δεν θα τον βρούμε ποτέ˙ίσως τον συναντάμε και τον χάνουμε σε μια πράξη πίστης, σε μια αρμονία, σε ένα όνειρο, στις λέξεις που ονομάζονται φιλοσοφία, ή, πολύ απλά, στην απέριττη ευτυχία.
Jorge Luis Borges, Κνωσός 1984
Πηγή : http://www.andro.gr/empneusi/jorge-luis-borges/
Advertisements

Ανάγλυφη απεικόνιση της αρπαγής της Περσεφόνης από τον Άδη, από το Ρήγιο της Κάτω Ιταλίας το 460 π.Χ.

Ο Άδης άρπαξε την κόρη της Δήμητρος. Του την έδωσε ο Ζευς χωρίς να το ξέρει η μάνα της. Το κορίτσι έπαιζε με τις κόρες του Ωκεανού και μάζευε λουλούδια στ’ ανθόσπαρτο λιβάδι: τριαντάφυλλα και κρόκους, μενεξέδες, κρίνους και υάκινθους. Παρά λίγο θα είχε κόψει το νάρκισσο, ένα αστραφτερό θαύμα που η θεά Γαία έκαμε να φυτρώσει από πονηριά για χάρη του θεού του κάτω κόσμου, για να ξεπλανέψει το κορίτσι με το μπουμπουκένιο πρόσωπο. Όλοι, θεοί και άνθρωποι, θαύμαζαν βλέποντας το λουλούδι. Από τη ρίζα ξεπετάγονταν εκατό άνθη, γλυκό άρωμα απλωνόταν, και γελούσε ο ουρανός, η γη και τ’ αρμυρό κύμα της θάλασσας. Η γη άνοιξε. Ένας χάος γίνηκε στο Νύσιον πεδίον. Ο κύριος του κάτω κόσμου, ο γιος του Κρόνου, ο θεός με τα πολλά ονόματα ξεπετάχτηκε πάνω μ’ αθάνατα άλογα. Σήκωσε στο χρυσό άρμα του το κορίτσι που αντιστεκόταν και το απήγαγε μέσα στα παραπονεμένα κλάματά του. Με διαπεραστική φωνή φώναζε τον πατέρα της, το γιο του Κρόνου, τον ύψιστο κυρίαρχο. Μα ούτε άνθρωπος, ούτε θεός άκουσε τη φωνή της. καμιά ελιά δεν σάλεψε. Μονάχα η αβρή κόρη του Περσαίου, η θεά με τ’ αστραφτερά στολίδια στο κεφάλι, η Εκάτη, άκουσε την κραυγή στη σπηλιά της, όπως κι ο Ήλιος, ο θαυμάσιος γιός του Υπερίονος. Ο πατέρας βρισκόταν μακριά από τους θεούς, στον πολυσύχναστο ναό του, και δεχόταν τις θυσίες. Η κόρη του εξ αιτίας του πατέρα της απήχθη από το θείο της, αυτόν που παρέχει πολλά σε πολλούς και δέχεται πολλούς επισκέπτες, από το γιο του Κρόνου με τα πολλά ονόματα. Όσο η θεά έβλεπε ακόμα τη γη και τον αστρόσπαρτο ουρανό, τη θάλασσα και τον ήλιο, έλπιζε να ξαναδεί τη μάνα της και τους αθάνατους θεούς. Ακόμα είχε ελπίδα μέσα στον πόνο της. Οι βουνοκορφές και τα βάθη της θάλασσας αντιλαλούσαν τον ήχο της αθάνατης φωνής της.

Η Κυρία, η μάνα της, την άκουσε. Βαθύς πόνος της ξέσκισε την καρδιά. Έβγαλε τα στολίδια από τ’ αθάνατα μαλλιά της, έριξε στους ώμους της μαύρο φόρεμα και πέταξε σαν πουλί πάνω από τα νερά και τη γη αναζητώντας το παιδί της.

Κανείς δεν ήθελε να της πει την αλήθεια, μήτε θεός μήτε άνθρωπος. Κανένα πουλί δεν πέταξε να της δώσει σημάδι. Εννιά μέρες περιπλανιόταν η Δήμητρα πάνω στη γη με δυό αναμμένους δαυλούς στο χέρι. Στον πόνο της δεν άγγιξε ούτε αμβροσία ούτε νέκταρ κι ούτε έβρεξε το σώμα της με νερό. Την τρίτη μέρα την συνάντησε η Εκάτη κρατώντας κι αυτή ένα δαυλό στο χέρι. Της έφερε την είδηση: «Δήμητρα, Κυρία, σε που φέρνεις την ωριμότητα και σκορπίζεις πλούσια δώρα, ποιός άρπαξε την Περσεφόνη και πλήγωσε τόσο βαθιά στην καρδιά σου; Άκουσα τη φωνή του, αλλά δεν είδα ποιός ήταν. Θα σου ‘λεγα την αλήθεια.» Χωρίς να βγάλει λέξη η κόρη της Ρέας πετάξανε μαζί με την Εκάτη, με τους δαυλούς τους αναμμένους, στον Ήλιο, τον κατάσκοπο θεών και ανθρώπων. Στάθηκαν μπροστά στ’ άλογά του. Η μεγάλη θεά ρώτησε για την κόρη της και για κείνον που την άρπαξε. Ο γιός του Υπερίονος έδωσε την εξής απάντηση: «Κόρη της Ρέας, Δήμητρα, θα το μάθεις αυτό. Σε σέβομαι και συμπονώ μαζί σου για το κορίτσι σου με τα ωραία πόδια. Κανείς άλλος από τους αθάνατους δεν είναι υπεύθυνος παρά ο Ζευς, που έδωσε το κορίτσι να το κάνει γυναίκα του ο αδελφός του ο Άδης. Κι αυτός με το άρμα του παρέσυρε με τη βία το κορίτσι στο βασίλειο του σκοταδιού, χωρίς να γνοιάζεται για τα δυνατά κλάματά σου. Αλλά συ, θεά, άφησε τους θρήνους. Είναι περιττό να οργίζεσαι έτσι απελπισμένα. Ο αδελφός σου ο Άδης, που τώρα έγινε γαμπρός σου, δεν είναι βέβαια ένας περιφρονημένος θεός. Λατρεύεται από το ένα τρίτο του κόσμου από τον καιρό της μοιρασιάς και κει όπου κατοικεί είναι βασιλιάς.» Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

ekdiloseis periplaniseon_21032015Στις 21 Μαρτίου (κατά την εαρινή ισημερία) και ώρα 20:00, η Τίνα Λυγδοπούλου αφηγείται παραμύθια για τις «ό,τι καρτερά ν’ ανθίσει».

Κι ανθίζουν άνθη, βλασταίνουν σπόροι και μαζί τους ανθίζουμε κι εμείς – κάτι νέο αναδύεται, όπως ξεδιπλώνονται με περισσή τρυφερότητα και δύναμη τα φύλλα των δέντρων να προϋπαντήσουν την άνοιξη, τη ζωή, κάθε τι που αλλάζει μορφές κι ας παραμένει ίδιο στην ουσία του.

Εν συντομία: παραμύθια και μύθοι για την άνθιση.

Στο πλαίσιο μιας μέρας που περικλείει διαφορετικές «ματιές» στην άνοιξη: σβόλοι, ανθοϊάματα και μουσικές και άλλα τόσα.

Στο βιβλιοπωλείο ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΣΕΙΣ, Μάρκου Μουσούρου 22 στο Μετς (χάρτης).

749658_Zhu-Yiyong01

«The Realms of the Heart, #1» του Zhu Yi Yong

Ένα από τα αρχέτυπα με τις βαθύτερες ρίζες, ένα αρχέτυπο-αστερισμός εντός της ανθρώπινης ψυχής που τείνει να αναπαρίσταται συλλογικά στη θεατρική σκηνή του κόσμου αυτού, είναι το αρχέτυπο του «τραυματισμένου θεραπευτή». Για να παραθέσουμε μια φράση του Kerenyi, ενός συναδέλφου του Jung, ο οποίος αποσαφήνισε τα χαρακτηριστικά του αρχετύπου, σε ψυχολογικό επίπεδο ο τραυματισμένος θεραπευτής αναφέρεται στην ικανότητα ενός ανθρώπου «να νιώθει οικεία κάθε φορά που βυθίζεται στη σκοτεινιά που προκαλείται από τα διαφορετικά δεινά και παραμένοντας στην κατάσταση αυτή, ν’ ανακαλύπτει σπόρους φωτός κι ανάκαμψης, από τους οποίους – κατά ένα μαγικό τρόπο – γεννιέται ο Ασκληπιός, ο θεραπευτής που προσομοιάζει του ηλίου». Το αρχέτυπο του τραυματισμένου θεραπευτή μας αποκαλύπτει ότι μόνο όταν επιθυμεί κανείς να αντιμετωπίσει κατά πρόσωπο αυτό που τον έχει πληγώσει, να βιώσει συνειδητά το ανάλογο γεγονός και να προχωρήσει μέσα από αυτό, τότε μπορεί να δεχτεί την ευλογία που εμπεριέχεται σε αυτό. Το να προχωρήσουμε μέσα από το βίωμα του τραύματος, σημαίνει να το εναγκαλιστούμε, να το αποδεχτούμε και να απαντήσουμε καταφατικά στην ύπαρξη αυτού του μυστηριώδους νέου τόπου εντός του εαυτού μας, όπου μας οδηγεί το ίδιο το τραύμα. Υπομένοντάς το, μπορούμε να επιτρέψουμε στους εαυτούς μας να ανασυσταθούν μέσω αυτού. Το τραύμα μας δεν αποτελεί μια στατική κατάσταση, αλλά αντίθετα μία δυναμική διαδικασία, πτυχές της οποίας ξεδιπλώνονται διαρκώς, ώστε μέσω ημών να εκδηλωθεί, να αποκαλυφθεί και να ενσαρκωθεί ως έχει. Έτσι το τραύμα μας διδάσκει κάτι για τους εαυτούς μας. Το να υπομένουμε το τραύμα σημαίνει ότι σαν διασχίσουμε τη διαδικασία μύησης μέχρι την άλλη της πλευρά, δεν θα είμαστε πότε πλέον οι ίδιοι. Διαβαίνοντας τον τόπο του τραύματος βιώνουμε μία αυθεντική εμπειρία θανάτου, καθώς κατά τη διαδικασία αυτή ο παλιός εαυτός μας «πεθαίνει», ενώ ενδέχεται να γεννηθούν νέες, πιο διευρυμένες και ενδυναμωμένες πλευρές του εαυτού μας.

Το να υπομένουμε και να εναγκαλιζόμαστε το τραύμα μας ως [αναπόσπαστο] τμήμα του εαυτού μας είναι κάτι εντελώς διαφορετικό από το να ελισσόμαστε γύρω του ή να το αποφεύγουμε ή να παραμένουμε κολλημένοι σε αυτό για μια αιωνιότητα, αναπαράγοντας εμμονικά το τραύμα (όντας κυριαρχημένοι από αυτό). Το γεγονός που προκάλεσε το τραύμα αποτελεί ταυτοχρόνως μια καταλυτική, (δυνάμει) θεραπευτική διεργασία, η οποία προαπαιτεί την ενεργή δέσμευσή μας, «παντρεύοντάς μας» έτσι με ένα βαθύτερο επίπεδο της ύπαρξής μας. Η πλησιέστερη συνάδελφος του Jung, η Marie Louise Von Franz, έγραψε πως «ο τραυματισμένος θεραπευτής ΕΙΝΑΙ το αρχέτυπο του Εαυτού [η ολότητά μας, ο Θεός εντός μας] κι αποτελεί το υπόβαθρο κάθε γνήσιας θεραπευτικής διαδικασίας».

Μία συνάντηση με κάθε τι μεγαλύτερο του περιορισμένου εγώ μας, το οποίο ο Jung αποκαλεί Εαυτό, αποτελεί πάντοτε ένα τραυματικό βίωμα για το εγώ. Σε ένα συμβολικό επίπεδο, η κατάσταση αυτή απεικονίζεται από το μυθικό Ιακώβ, ο οποίος επιβιώνει αφού πρώτα χρειαστεί να παλέψει μέχρι το ξημέρωμα με τον άγγελο του Θεού (ο οποίος είναι ξεκάθαρα ο δυνατότερος των δύο) και έχοντας τραυματιστεί στο γοφό από το άγγιγμα του αγγέλου. Το γεγονός του τραυματισμού μας συνιστά μια διαδικασία μύησης, καθώς είναι η αιτία και δυνάμει το αποτέλεσμα «κάτι μεγαλύτερου του εαυτού μας». Την ίδια στιγμή που αυτό το κάτι μεγαλύτερο από εμάς μας τραυματίζει, υπάρχει και κάτι μεγαλύτερο από εμάς που εισέρχεται εντός μας, θέτοντας σε κίνηση μία βαθύτερη δυναμική ψυχικής αναδιοργάνωσης και πιθανού μετασχηματισμού. Στο μύθο, ο άγγελος μετονομάζει τον Ιακώβ σε «Ισραέλ», δηλαδή «αυτός που έχει παλέψει με το Θεό», γεγονός που συμβολίζει την αλλαγή της ταυτότητας του Ιακώβ κατά τη διαδικασία της συνάντησής του με το μέγα ακατανόητο (numinosum). Ο τραυματισμός μας αποτελεί ένα μεταφυσικό γεγονός, καθώς η πηγή του φέρει υπερβατική, αρχετυπικό χαρακτήρα, το οποίο σημαίνει ότι το τραύμα είναι ο τρόπος με τον οποίο ερχόμαστε σε επαφή με το θείο. Η γενεσιουργός αρχή του τραύματος, αλλά ΚΑΙ της ίασης που επισπεύδεται ως αποτέλεσμα του πρώτου, ξεκινά κάπου πέρα από τους εαυτούς μας, καθώς εναπόκειτα σε κάτι πέρα από τις προσωπικές μας δυνατότητες. Ο τραυματισμός μας ενεργοποιεί μία βαθύτερη, υπερβατική διαδικασία πιθανής ίασης και φώτισης, την οποία δεν θα μπορούσαμε να έχουμε θέση σε κίνηση από μόνοι μας.

Θα πρέπει να τονιστεί ότι ο Ιακώβ καταρχήν χρειάστηκε να παλέψει με τον άγγελο, διότι αλλιώς θα πέθαινε. Οι αρχετυπικές δυνάμεις, όντας δυνατότερες από εμάς, μας τραυματίζουν και ενεργοποιούνται εντός μας προκαλώντας στην κυριολεξία τον πυρήνα της ύπαρξής μας, αναγκάζοντάς μας να εισέρθουμε σε πιο ενδυναμωμένες πλευρές των εαυτών μας, να συνδεθούμε και εξοικειωθούμε με αυτές, ειδάλλως… Αναφερόμενος σε προσωπικές του εμπειρίες γύρω από το βίωμα αυτού του βαθέως αρχετυπικού μοτίβου, ο Jung έγραψε: «πάλευα με το σκοτεινό άγγελο μέχρι που εξάρθρωσα το γοφό μου. Γιατί αυτός είναι τόσο το φως, όσο κι ο γαλανός ουρανός που έκρυβε από μένα». […]

Μέσω του τραύματός μας συνειδητοποιύμε ότι συμμετέχουμε σε μία διαδικασία διαδραματίζοντας συγκεκριμένο ρόλο, την οποία ο Jung αποκαλεί «το θεϊκό δράμα της ενσάρκωσης», όπου σταματάμε να αναγνωρίζουμε τους εαυτούς μας ως κάτι ξεχωριστό από τους άλλους και εισερχόμαστε – με τον τρόπο που ενδύεται κανείς νέα ρούχα που έχουν προετοιμαστεί ειδικά γι’ αυτόν – σε ένα «καινούργιο» ρόλο, ο οποίος απαιτεί μία περιεκτική και ευρεία αίσθηση ταυτότητας. Συνειδητοποιούμε ότι όλοι μας μοιραζόμαστε και διαδραματίζουμε ρόλους – ο ένας για τον άλλο – στο πλαίσιο μίας βαθύτερης, μυθικής, αρχετυπικής διεργασίας, η οποία μας αποκαλύπτεται καθώς εκδηλώνεται εντός μας. […]

Ο τραυματισμένος θεραπευτής έχει την ικανότητα να θεραπεύσει και να βοηθήσεις τους άλλους (το οποίο παράλληλα του δίνει τη δυνατότητα να θεραπεύσει και να βοηθήσει τον εαυτό του, ξανά και ξανά, με δικαιολογία αυτούς τους φαινομενικούς «άλλους»), μόνο όταν παύει να αγανακτεί, να πικραίνεται ή να νιώθει θύμα του τραυματισμού του, αναγνωρίζοντας ότι το τραύμα αποτελεί ένα ιερό γεγονός, μία αρχετυπική στιγμή, η οποία επιζητά να τους καταστήσει όλους συμμετόχους ενός θεϊκού, αιώνιου συμβάντος.

φσδφσφ

Το τραύμα μας είναι ΤΟ τραύμα

warleaf2_the parents_Kaethe Kollwitz

«War Leaf #2 – The Parents» της Käthe Kollwitz

Όπως και στα όνειρα, οι καταστάσεις του εξωτερικού κόσμου καθρεφτίζουν όσα συμβαίνουν βαθιά μέσα μας. Ανάμεσα στη βία που παρατηρούμε να αναπαράγεται στον εξωτερικό κόσμο και την αίσθηση του τραύματος που βιώνουμε εντός μας υφίσταται μία αντιστοιχία η οποία υπερβαίνει το χώρο. Πρόκειται για ένα ολογραφικό σύμπαν, υπό την έννοια ενός ολογράμματος, όπου κάθε μικροσκοπικό τμήμα αυτού του σύμπαντος – όπως για παράδειγμα ο εαυτός μας – εμπεριέχει, ανακλά και εκφράζει το όλον. Ο μικρόκοσμος και ο μακρόκοσμος αποτελούν ανακλάσεις που καθρεφτίζουν η μία την άλλη, σα να επρόκειτο για διαφορετικές διαστατικές (dimensional), σχεδόν μορφοκλασματικές (fractal) προσεγγίσεις της ίδιας θεμελιώδους δυναμικής. Όλα όσα μας κάνουν να υποφέρουμε σε εσωτερικό επίπεδο, αποτελούν την είσοδο για να σχετιστούμε βαθύτερα με όσα συμβαίνουν στον εξωτερικό κόσμο, εμπλέκοντάς μας με έναν τρόπο που θα μας βοηθήσει να μετριάσουμε τον πόνο τόσο στον εξωτερικό κόσμο, όσο κι εντός μας.

Το να αναγνωρίζουμε με ποιό τρόπο οι προσωπικές μας δοκιμασίες αποτελούν μια προσωποιημένη ανάκλαση ή ενσάρκωση του συλλογικού πόνου που διαπερνά ολόκληρο το πεδίο της συνειδητότητας, επιδρά μεταμορφωτικά και θεραπευτικά. Το προσωπικό μας τραύμα αποτελεί – σε μία συμπυκνωμένη και αποκρυσταλλωμένη μορφή – το αποτύπωμα και την υπογραφή του συλλογικού τραύματος, στο οποίο εμπλεκόμαστε και συμμετέχουμε όλοι. Όταν σταματήσουμε να παθολογικοποιούμε τους εαυτούς μας, επαναπλαισιώνοντας τις προσωπικές μας συγκρούσεις, τα προβλήματα και τα τραύματά μας ως τμήμα ενός ευρύτερου διαπροσωπικού μοτίβου, το οποίο εμπεριέχει το παγκόσμιο πεδίο της ανθρώπινης εμπειρίας, θα νιώσουμε απελευθερωμένοι και θεραπευμένοι. Οι εξωτερικές, προσωποποιημένες επιφάσεις του τραύματός μας αποτελούν την καθορισμένη μορφή δια της οποίας τα υποβόσκοντα, αέναα μυθολογικά μοτίβα ενσαρκώνονται εντός του γραμμικού χρόνου και καθίστανται αισθητά στην προσωπική μας ζωή. Μοιάζουμε με ψυχικά όργανα, όπου το κάθε ένα ξεχωριστά «διεργάζεται» κάθε άλυτη, ασυνείδητη σκιά και τραύμα του συλλογικού πεδίου. Κάθε ένας και κάθε μία από εμάς καθρεφτίζει, δημιουργεί και διαμορφώνεται ταυτοχρόνως από όλα όσα συμβαίνουν σε αυτό ακριβώς το σύμπαν όπου βρισκόμαστε ενσωματωμένοι και του οποίου αποτελούμε έκφραση. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

«Berkshire Woods» του Nicholas Whitman

Ο «τραυματισμένος θεραπευτής» αποτελεί έναν όρο που δημιούργησε ο ψυχολόγος Carl Jung. Σύμφωνα με τον όρο αυτό, ο αναλυτής εξαναγκάζεται να εργαστεί με τους θεραπευόμενούς του, διότι είναι και ο ίδιος «τραυματισμένος». […] Σύμφωνα με έρευνες, 73,9% των ψυχοθεραπευτών και συμβούλων έχουν βιώσει τουλάχιστον μια τραυματική εμπειρία ή και περισσότερες, γεγονός που καθόρισε την επιλογή επαγγέλματος. […]

[…] Ο Jung υπαινίσσεται ότι η «διανοητική υγεία» του θεραπευτή δεν θα έπρεπε να θεωρείται «ανώτερη». Το να κάθεται κανείς σιωπηλά, ακούγοντας αυτό που πονά το θεραπευόμενο, προϋποθέτει αναγνώριση μιας αμοιβαίας ανημπόριας που δεν σου επιτρέπει να «πράξεις» οτιδήποτε προκειμένου να την ξεφορτωθείς. Η εκπαίδευση που χρειάζεται για να μπορεί κανείς να κρατά το «δοχείο» αυτό, φέρει τις απαρχές της στην προθυμία του θεραπευτή να αντιμετωπίσει το δικό του ασυνείδητο υλικό.
Ο Jung συνδέει το αρχέτυπο του Τραυματισμένου Θεραπευτή με την ελληνική μυθολογία της αρχαιότητας. Σύμφωνα με το μύθο του Χείρωνα, μαθαίνουμε ότι ο κένταυρος τραυματίστηκε από ένα βέλος του Ηρακλή. Ο Χείρων δεν πεθαίνει – αντίθετα υποφέρει από φριχτούς πόνους για το υπόλοιπο της ζωής του. Και είναι εξαιτίας αυτού του τραύματος, που ο Χείρων έγινε γνωστός στην αρχαία Ελλάδα ως μυθικός θεραπευτής. […]

Πηγές: http://en.wikipedia.org/wiki/Wounded_healer
και http://www.jungatlanta.com/

Orissa_Muchukunda_incinerates_Kalayavana_000524_1200w

Υπάρχει ένα συγκινητικό παραμύθι για τον αρχαίο βασιλιά πολεμιστή των Ινδουιστών, ο οποίος λεγόταν Μουτσουκούντα. Γεννήθηκε από το αριστερό πλευρό του πατέρα του, όταν ο πατέρας του ήπιε κατά λάθος ένα μαγικό φίλτρο γονιμότητας που είχαν ετοιμάσει οι βραχμάνοι για τη γυναίκα του· και προκειμένου η ιστορία να συνηχεί με τον πολλά υποσχόμενο συμβολισμό του θαύματος, ενός θαύματος λόγω της απουσίας μητρός, ενός καρπού της αντρικής μήτρας, ο Μουτσουκούντα μεγάλωσε κι έγινε ο σπουδαιότερος βασιλιάς μεταξύ των βασιλέων κι έτσι, όταν κάποτε οι θεοί επρόκειτο να ηττηθούν κατά τον αέναο αγώνα τους με τους δαίμονες, τον κάλεσαν για βοήθεια. Τους βοήθησε και η νίκη τους ήταν μεγάλη κι αυτοί, για να εκφράσουν τη θεϊκή τους ευχαρίστηση, του υποσχέθηκαν να πραγματοποιήσουν τη μεγαλύτερη ευχή του. Αλλά τί θα μπορούσε να επιθυμεί, ένας τόσο παντοδύναμος βασιλιάς; Τί θα μπορούσε να θεωρήσει ως το μεγαλύτερο δώρο αυτός ο Κύριος μεταξύ των ανθρώπων; Το βασιλιά Μουτσουκούντα, σύμφωνα με την ιστορία, τον είχε κουράσει βαθιά η μάχη που είχε προηγηθεί: το μόνο που ζήτησε ήταν να του χαριστεί ένας ύπνος δίχως τέλος και αν κάποιος τολμούσε να τον ξυπνήσει, να γινόταν αποκαΐδια με το που θα τον συναντούσε το βλέμμα του.

Η χάρη που ζήτησε απονεμήθηκε. Ο βασιλιάς Μουτσουκούντα αποσύρθηκε για να κοιμηθεί στο θάλαμο μίας σπηλιάς, η οποία βρισκόταν βαθιά στην κοιλιά του βουνού κι εκεί παρέμεινε για τον ένα αιώνα μετά τον άλλο. Άνθρωποι, λαοί, πολιτισμοί, οι εποχές του κόσμου αναδύονταν απ’ το κενό και βυθίζοντας στο κενό ξανά, ενώ ο αρχαίος βασιλιάς κοιμόταν σε μία κατάσταση υποσυνείδητης μακαριότητας. Άχρονος κι αυτός, όπως το φροϋδικό υποσυνείδητο που παραμένει υπόβαθρο του δράματος του ανθρώπινου χρόνου μιας μεταβαλλόμενης εμπειρίας του εγώ, ο παλαιός βασιλιάς του βουνού, ο πότης του βαθέος ύπνου, συνέχιζε να ζει.

Και ήρθε η ώρα της αφύπνισής του — όμως ως αποτέλεσμα μίας αιφνίδιας τροπής των πραγμάτων, η οποία χαρίζει άλλη προοπτική στο ζήτημα των ηρώων, αλλά και στο μυστήριο που συνοδεύει την ισχυρή παράκληση του βασιλιά για ύπνο ως τη μεγαλύτερη χάρη που θα μπορούσε ποτέ να του δοθεί. Ο Βίσνου, ο Βασιλέας του Κόσμου, είχε ενσαρκωθεί αυτοπροσώπως σε έναν όμορφο νέο ονόματι Κρίσνα, ο οποίος, αφού έσωσε την Ινδία από μία τυρρανική φάρα δαιμόνων, πήρε το θρόνο. Και κυβερνούσε εν μέσω μιας Ουτοπικής ειρήνης, όταν μια ορδή βαρβάρων επιτέθηκε ξαφνικά από τα βορειοδυτικά. Ο Κρίσνα ο βασιλιάς τους εναντιώθηκε, αλλά σε πλήρη αρμονία με την ουράνια φύση του, νίκησε με παιχνιδιάρικο τρόπο, με ένα απλό τέχνασμα. Άοπλος, φορώντας ένα στεφάνι από λωτούς, εξήλθε του οχυρού του και προκάλεσε το βασιλιά των εχθρικών στρατευμάτων να τον κυνηγήσει για να τον πιάσει και στη συνέχεια στράφηκε προς μια σπηλιά. Όταν ο βάρβαρος τον ακολούθησε, ανακάλυψε πως κάποιος βρισκόταν ξαπλωμένος στο θάλαμό της και κοιμόταν. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

vitruvian-man-970x450_17749

λεπτομέρεια από το έργο «Vitruvian Man» του Leonardo Da Vinci

ΜΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΑΝΔΡΙΚΩΝ ΚΙΝΗΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΖΟΝΤΑΙ

του Shepherd Bliss (αφιέρωμα στο Φύλο/ IC#16, Context Institute, Άνοιξη, 1987:21)

Ο Δρ Shepherd Bliss διδάσκει ψυχολογία στο Πανεπιστήμιο John F. Kennedy στην Orinda της Καλιφόρνια. Υπήρξε επιμελητής του Εγχειριδίου για τη Νέα Ολιστική Υγεία (The New Holistic Health Handbook), ενώ προς το παρόν συνεπιμελείται την Επιθεώρηση για τις Αντρικές Σπουδές (The Men’s Studies Review) και εργάζεται ως παραγωγός για το πρόγραμμα «Άνδρες που Αλλάζουν» στο ραδιοφωνικό σταθμό KPFA. Ο Shepherd μοιράζει το χρόνο του ανάμεσα στη Βοστώνη και το Σαν Φραντσίσκο. Το άρθρο αυτό, πρωτοδημοσιεύτηκε στο Περιοδικό για τη Γιόγκα (Yoga Journal), στο τεύχος Νοεμβρίου-Δεκεμβρίου 1986 και ανατυπώνεται εδώ με τη συγκατάθεσή του.

«Οι άνδρες είναι τόσο ενδιαφέροντα πλάσματα», άκουσα τυχαία να λέει μια γυναίκα στον οδηγό ενός λεωφορείου στην Ατλάντα, όπου βρισκόμουν για να συμμετάσχω στο 11ο Εθνικό Συνέδριο για τους ‘Ανδρες και την Αρρενωπότητα. «Είναι τόσο μυστηριώδεις.»

«Ναι», έγνεψα από μέσα μου συμφωνώντας μαζί της.

«Μπορούν να εκφράζουν τον άγριο εαυτό τους δίχως να γίνονται σκληροί, να θυμώνουν δίχως να είναι βίαιοι, να εκφράζουν τη σεξουαλικότητά τους δίχως να γίνονται πιεστικοί, να αναπτύσσουν την πνευματικότητά τους δίχως να χάνουν τον αισθησιασμό τους και είναι σε θέση να αγαπούν πραγματικά», περιγράφει το είδος των ανδρών που θα ήθελε να δει να αναδεικνύονται μια άλλη γυναίκα, η φεμινίστρια και συγγραφέας Starhawk.

«Ναι», γνέφω συμφωνώντας μαζί της.

Παθιασμένοι. Ευαίσθητοι. Απρόβλεπτοι. Σημαντικοί. Νηφάλιοι. Θαρραλέοι. Πρόθυμοι ν’ ακούσουν. Δεσμευμένοι. Επικοινωνιακοί. Η λίστα η δική σας μπορεί να διαφέρει απ’ τη δική μου. Αλλά, είτε είστε άνδρες, είτε γυναίκες, θα έχετε πιθανά σχηματίσει τη δική σας εικόνα για το πως θα θέλατε να είναι οι άνδρες. Ευτυχώς, όλο και περισσότεροι αποκτούν συνείδηση της αρρενωπότητάς τους και μαθαίνουν να την αναπτύσσουν και να τη μετασχηματίζουν, αντί απλώς να κληρονομούν τις παλιές εκδοχές αρρενωπότητας των προηγούμενων γενεών.

Στις συγκεντρώσεις που λαμβάνουν χώρα σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο συμμετέχουν όλο και περισσότεροι άνδρες, ώστε να μάθουν να αντιμετωπίζουν από κοινού τα ζητήματα που τους απασχολούν. Μόνο κατά τη διάρκεια του 1986 συμμετείχα σε παρόμοιες εκδηλώσεις στο Σαν Φραντσίσκο, τη Φλόριδα, τη Βοστώνη, τη Μινεάπολη και την κοινότητα των Δασών του Μεντοτσίνο στην Καλιφόρνια.

Κάθε μία εξ αυτών είχε τα δικά της χαρακτηριστικά: από τους 700 άνδρες στο Σαν Φραντσίσκο που ήρθαν να περάσουν μια μέρα με τον πρεσβύτερο και ποιητή Robert Bly μέχρι τους φεμινιστές της Ατλάντα, καθώς και μικρότερες ομάδες υποστήριξης, οι οποίες πολλαπλασιάζονται σε ολόκληρη τη χώρα.

Από το 1982 και μετά, κάθε χρόνο μαζεύονται 100 περίπου άνδρες στα Δάση του Μεντοτσίνο (Mendocino Woods) για να περάσουν μία εβδομάδα μαζί, παίζοντας κρουστά ή βόλλεϋ, απαγγέλοντας ποίηση, μαθαίνοντας αϊκίντο, αφηγούμενοι ιστορίες, κατασκευάζοντας μάσκες, ακούγοντας τις ομιλίες ανδρών όπως ο Robert Bly και ο ψυχολόγος James Hillman, χορεύοντας μια άγρια σάμπα αργά μέσα στη νύχτα. Στη Φλόριδα, είχα προσκληθεί να μιλήσω για τα διογκούμενα κινήματα των ανδρών σε μία ομάδα Φραγκισκανών, μία ανδρική κοινότητα, η οποία ιδρύθηκε το 13ο αιώνα προκειμένου να συνεχίσει το έργο του Αγίου Ιωάννη της Ασίζης. Οι άνδρες αυτοί, που ζουν κι εργάζονται από κοινού, άκουγαν προσεχτικά, εκπέμποντας στο δωμάτιο τη σοφία των ανδρικών κοινοτήτων διαμέσου των αιώνων.

Οι λόγοι για τους οποίους έλκονται οι άνδρες να συμμετέχουν στις συγκεντρώσεις αυτές είναι διάφοροι: για να εκφράσουν τον πόνο και τη θλίψη τους, για να περάσουν καλά, για να υποστηρίξουν τις γυναίκες (ή και να παραπονεθούν εναντίον τους), για να βελτιώσουν τη ζωή τους, για να παίξουν μουσική και να χορέψουν ή απλώς για να περάσουν το χρόνο τους. Συμμετέχουν όλοι – νεαροί, μεσήλικες και ηλικιωμένοι. Στις συναντήσεις του Μεντοτσίνο για παράδειγμα, η μέση ηλικία κυμαίνεται μεταξύ των 30-40 ετών, αλλά συναντάς και πιο ηλικιωμένους συμμετέχοντες στα εβδομήντα τους, αλλά κι εφήβους. Σε ορισμένες συναντήσεις, όπως στην Ατλάντα ή την Ετήσια Συνάντηση των Ανδρών της Καλιφόρνια, συμμετέχουν και γυναίκες, παρόλο που συνήθως αποτελούν λιγότερο από 10% των συμμετεχόντων.

«Είμαι εδώ, επειδή στον τόπο μου νιώθω κάπως απομονωμένος», εξηγεί ένας άντρας στην Ατλάντα. «Δεν ταιριάζω στο συνηθισμένο καλούπι του τι σημαίνει να είσαι άνδρας εκεί.»

«Το Μεντοτσίνο προσφέρει ένα καταφύγιο μακρυά από τη δουλειά και τις γυναίκες», παρατηρεί ένας άλλος άντρας. «Μπορώ να είμαι απλώς ο εαυτός μου. Βιώνω κάτι πολύ πρωτόγονο ζώντας στο δάσος με όλους αυτούς τους άνδρες.»

Νέες Απεικονίσεις της Αρρενωπότητας

define masculinity

Η [παλαιότερη] συναίνεση για το τι σημαίνει να είσαι ένας άνδρας στην Αμερική του σήμερα αποσαθρώνεται, μία εξέλιξη την οποία ορισμένοι επικροτούν και άλλοι επικρίνουν. Οι παράγοντες που κατά κύριο λόγο έχουν τροποποιήσει τις παραδοσιακές αντιλήψεις για τον ανδρισμό είναι δύο: το γυναικείο κίνημα και οι μεταβαλλόμενες οικονομικές και εργασιακές συνθήκες. Οι γυναίκες απαίτησαν μεγαλύτερη πρόσβαση σε παραδοσιακά ανδρικές μορφές απασχόλησης, θέτωντας έτσι σε απειλή την εικόνα του άνδρα «κουβαλητή». Επίσης οι γυναίκες απαίτησαν βοήθεια από τους άνδρες σε ό,τι αφορά τη φροντίδα των παιδιών και τις δουλειές του σπιτιού, θέτωντας έτσι σε απειλή την εικόνα του «άρχοντα». Κι έτσι, εκεί που κάποτε οι άνδρες στην Αμερική δάμαζαν την άγρια φύση, μετακινούνταν προς τη Δύση και εργάζονταν κατά κύριο λόγο χειρωνακτικά, οι περισσότεροι άνδρες σήμερα απασχολούνται σε δουλειές όπου η γνώση του φυσικού κόσμου και η δύναμη δεν θεωρούνται πλέον πρωταρχικής σημασίας.

Παρόλα αυτά, οι απεικονίσεις της παλαιότερης αρρενωπότητας εξακολουθούν να κυριαρχούν – από τον άντρα της Μάρλμπορο στις γιγαντοαφίσσες μέχρι το Sylvester Stallone στην οθόνη και τον Ronald Reagan στο Λευκό Οίκο. Υποτίθεται ότι προωθούν το είδος του σκληρού άνδρα, που κρύβει τα συναισθήματά του και δε χάνει ποτέ τον έλεγχο.

Ως αποτέλεσμα, πολλοί άνδρες βιώνουν πίεση λόγω των αντικρουόμενων συναισθημάτων τους: από τη μία πλευρά, έχουν ν’ ανταποκριθούν στα στερεότυπα αυτών των ανδρικών προτύπων και από την άλλη να συμμορφωθούν με τις πιο ρεαλιστικές προσδοκίες των συζύγων, των ερωμένων και των συναδέλφων.

Η πρώτη φορά που κάποιες ομάδες ανδρών έθεσαν σε αμφισβήτηση την παραδοσιακή αρρενωπότητα ήταν στις αρχές της δεκαετίας του ’70, όταν κάποιοι από αυτούς, επηρεασμένοι από το κίνημα των γυναικών, οργάνωσαν ομάδες ευαισθητοποίησης, ίδρυσαν κέντρα για άνδρες και φιλοξένησαν συναντήσεις ανδρών. Το Μπέρκλεϋ της Καλιφόρνια υπήρξε το επίκεντρο ορισμένων αρχικών συγκεντρώσεων υπέρ του φεμινισμού, και πολλά από τα πρώτα μέλη κινητοποίησης των ανδρών υπέρ αυτής της τάσης, όπως ο συγγραφέας και δάσκαλος Joseph Pleck, παραμένουν δραστήρια. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Απεικόνιση διαδικασίας ύφανσης σε αρχαίο ελληνικό δοχείο, περίπου του 560 π.Χ.

Οι γυναίκες των ανθρώπων αγαπούσαν την τέχνη της κόρης του Δία και πολλές ήταν εκείνες που ύφαιναν και κεντούσαν, όπως δίδασκε η θεά. Και καμμιά λογική γυναίκα δε φανταζόταν πως μπορεί να συγκρίνει τη δουλειά της με την τέχνη της Αθηνάς.

Όμως μια πριγκίπισσα, πέρα στο βασίλειο της Λυδίας, ύφαινε και κεντούσε τόσο τέλεια, που η δουλειά της πραγματικά άγγιζε την τέχνη της θεάς. Τη λέγανε Αράχνη κι ύφαινε με λεπτότατο νήμα αιθέρια υφαντά που τ’ αποζητούσαν βασίλισσες κι αρχόντισσες απ’ όλα τα μέρη του κόσμου.

Δυστυχώς, έπαθε κι η Αράχνη αυτό που παθαίνουν μερικοί μεγάλοι δεξιοτέχνες. Φούσκωσε από περηφάνεια και υπεροψία και μιλούσε με περιφρόνηση για κάθε άλλη υφάντρα, όσο καλή κι αν ήταν στη δουλειά της. Έφτασε ακόμη να πει σε μια συντροφιά από γυναίκες που την επισκέφτηκε για να θαυμάσει την τέχνη της:

– Είμαι κι απ’ την Αθηνά καλύτερη και μπορώ να παραβγώ μαζί της. Δε μπορεί να με ξεπεράσει.

Ανάμεσα στις γυναίκες ήταν και μια γριά που κανείς δε γνώριζε. Σαν είπε η Αράχνη αυτά τα λόγια, η γριά ξεχώρισε απ’ τις άλλες γυναίκες και είπε:

– Μια συμβουλή θα σου δώσω κοπέλα μου. Τα χρόνια που μου βαραίνουν την πλάτη μ’ έμαθαν πολλά, γι’ αυτό άκουσέ με. Να παραβγείς με όποια θνητή θέλεις, όχι όμως με θεά. Και για ό,τι είπες παρακάλα την Παλλάδα να σε συγχωρέσει.

– Γέρασες και ξεμωράθηκες γριά. Τις κόρες σου να συμβουλεύεις έτσι, όχι εμένα. Η Αθηνά το ξέρει πως θα νικηθεί, γι’ αυτό δε βγαίνει μπροστά μου.

– Εδώ είμαι Αράχνη! Κι εμπρός να παραβγούμε!, είπε με βροντερή φωνή η ξένη. Κι αμέσως, μια λάμψη την τύλιξε και τη μεταμόρφωσε σ’ αυτό που πραγματικά ήταν. Κι ήταν η ίδια η Παλλάδα, η κόρη του Δία.

Όλες οι γυναίκες που ήταν εκεί, γονάτισαν μπροστά στη θεά. Μόνο η Αράχνη έμεινε ακίνητη, ανυπόμονη να μετρηθεί μαζί της, χωρίς να υποψιάζεται το χαμό της που πλησίαζε.

«Η Παλλάδα και η Αράχνη μπρος στον Αργαλειό», μεσαιωνική απεικόνιση του μύθου (BL Royal 17)

Κι ο αγώνας άρχισε. Κάθισε η Αθηνά στον αργαλειό. Τα θεϊκά της χέρια με σβελτάδα πετούσαν τη σαϊτα. Τα δάχτυλά της, λες και χόρευαν στο ρυθμό κάποιας ουράνιας μουσικής, διαλέγανε, ρίχνανε και σταματούσανε τη σαϊτα εκεί που έπρεπε.

Η θεά τελείωσε. Πάνω στο πανί της ύφανε μ’ αξεπέραστη τέχνη την Ακρόπολη της Αθήνας. Όλοι οι θεοί ήταν εκεί καθώς μαζεύτηκαν για ν’α αποφασίσουν σε ποιόν από τους δύο, στην Αθηνά ή στον Ποσειδώνα θ’ ανήκει η πόλη του Κέκροπα, η Αθήνα. Στην άκρη του πανιού παράστησε πως τιμωρούν οι αθάνατοι τους θνητούς για τις κακές τους πράξεις. Και γύρω γύρω έκλεισε τη δουλειά της μ’ ένα στεφάνι από φύλλα ελιάς.

Στο δικό της ύφασμα η Αράχνη παρουσίασε τους θεούς παρασυρμένους από αδυναμίας και ταπεινά ένστικτα. Όλο σκηνές άσεμνες, προσβλητικές για τους αθάνατους του Ολύμπου. Ο θυμός της παρθένας θεάς έγινε τότε ασυγκράτητος. Ψάχνοντας όμως να βρει και το άτεχνο δε βρήκε τίποτα. Τόσο τέλεια δουλειά ήταν. Το ίδιο τέλεια αλήθεια, όσο κι η δική της.

– Κρίμα, είπε η θεά. Αλλά ας μάθουν όσοι δεν ξέρουν, πως η τέχνη δε γίνεται με το θράσος αλλά Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Το απόσπασμα που ακολουθεί προέρχεται από το έργο «Peter Alheit και Stefania Bergamini (1996) Storie di Vita: Metodologia di Ricerca per le Scienze Sociali, Guerini Studio, Milano»:

2935093381_675f66b3d2_m«Τη ζωή μπορούμε να την κατανοήσουμε μόνο προς τα πίσω. Στο μεταξύ πρέπει να τη ζούμε προς τα εμπρός». Αυτό το απόσπασμα από τα Φιλοσοφικά Κείμενα του Soren KIERKEGAARDi έχει γραφτεί εδώ και 150 χρόνια περίπου, αλλά ακόμα και σήμερα διατηρεί τη θεματική και φιλοσοφική του συνάφεια. Την περίοδο ακριβώς που οι κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες (συμπεριλαμβανομένης και της επιμόρφωσης ενηλίκων) επιζητούν να κατανοήσουν τι είναι «βίος» – τροχιά ζωής (life course), καταγραφή του βίου (life record, βιογραφία/ biography – δες Alheit & Dausien 1992) – το ποικιλώνυμο αυτό φαινόμενο είναι δύσκολο να κατανοηθεί. Πριν καλά καλά αποκτήσουμε μια σαφή αντίληψη για το τι θα μπορούσε να σημαίνει ο όρος σύγχρονη ζωή (modern life), τα δεδομένα έχουν αλλάξει κι έτσι τα προηγούμενα συμπεράσματα μας πρέπει να εξεταστούν εκ νέου (Evans 1993 σελ 5 κ.ε.). Οι σύγχρονες «τροχιές ζωής» φαίνεται ότι έχουν γίνει πιο περίπλοκες: η εναλλαγή των φάσεων της ζωής κατά ένα προβλέψιμο τρόπο, τα γνωστά ως παραδοσιακά σχέδια ζωής (traditional life plans), έχουν αναδιαταχθεί και τίθενται υπό αμφισβήτηση. Σε κάθε περίπτωση υπάρχουν συγκεκριμένες πολύ ενδιαφέρουσες ενδείξεις από εκπαιδευτική πλευρά, τις οποίες δεν είναι δυνατό πλέον να τις παραβλέπουμε.

Στις σύγχρονες κοινωνίες παρατηρείται μια τεραστίων διαστάσεων μεταστροφή στο διακανονισμό του χρόνου ζωής. Δεν είναι μόνο η περίοδος της νεότητας η οποία προοδευτικά έχει παραταθεί εξαιτίας μιας παρατεταμένης και εν μέρει ακούσιας «δικαιοστασίας» και η περίοδος της ώριμης ηλικίας υπόκειται κι αυτή σ’αυτή την αλλαγή όσον αφορά το χρόνο διάρκειας της. Μέχρι το 1940,π.χ, η περίοδος κατά την οποία ο μέσος Αμερικανός ενήλικας ζούσε ως συνταξιούχος αντιστοιχούσε στο 7% της συνολικής διάρκειας της ζωής του. Στο τέλος της δεκαετίας του’70 το αντίστοιχο ποσοστό έφτασε στο 25% (Torry 1982, παρομοίως Kohli 1987). Ακόμα και πολύ προσωπικοί και εξατομικευμένοι χρονικοί «διακανονισμοί» έχουν δείξει, στατιστικά, σημεία αλλαγής. Σε σύγκριση με τον 19ο αι. η διάρκεια της περιόδου κατά την οποία κάποιος είναι γονέας έχει συρρικνωθεί, την ίδια στιγμή κατά την οποία η σπουδαιότητα του ρόλου του παιδιού μέσα στο κύκλο ζωής έχει αυξηθεί (Gee 1987). Για πρώτη φορά στην ιστορία οι άνθρωποι ζουν για μεγαλύτερο διάστημα ως παιδιά γονέων που Βρίσκονται στη ζωή παρά ως γονείς παιδιών κάτω από 20 χρονών. Το ‘ενήλικο παιδί’ (aging child) (Watkins κ.ά. 1987) σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί παράλογη έννοια. Βλέπουμε, λοιπόν, όχι η εικόνα του ενήλικα έχει σαφώς μετασχηματιστεί.

Αυτή η τάση γίνεται ακόμη πιο σαφής αν λάβουμε υπόψη μας κάποιες άλλες παράλληλες εξελίξεις. Εκτός από το χρονικό «διακανονισμό», έχει επίσης διασπαστεί το πλαίσιο της σταθερά διαρθρωμένης βιογραφίας (framework of the standard biography). Η «τροχιά ζωής» (life course) ως κοινωνικός θεσμός (Kohli 1983, 1985, 1986, 1989), συγκροτημένη γύρω από την ατομική επαγγελματική ιστορία διασπάται όλο και πιο πολύ. Η απλή διαδοχή των φάσεων – φάση της μάθησης και της προπαρασκευής, φάση της εργασιακής δραστηριότητας, φάση της συνταξιοδότησης- στο σύγχρονο πολιτισμό, ανταποκρίνεται πλέον σ’ ένα μικρό μόνο αριθμό τροχιών ζωής (κυρίως αντρών).

Εδώ και κάμποσο καιρό, η μετάβαση από τη μια φάση στην άλλη ενέχει καταστάσεις επικινδυνότητας. Όλο και πιο πολλές διαδικασίες κοινωνικής μετάταξης (status passages) κάνουν την εμφάνιση τους (Heinz εκδ. 1991). Η ενεργός επαγγελματική φάση στο κέντρο της τροχιάς της ζωής χάνει τη σημασία της. Δεν είναι μόνο η πραγματική διάρκεια της επαγγελματικής φάσης που μειώνεται, αλλά και η δομή της φάσης αυτής έχει επίσης αλλάξει. Η επαγγελματική φάση διακόπτεται από νέες εμβόλιμες φάσεις προπαρασκευής. Περίοδοι επιμόρφωσης μπολιάζονται με την ενεργό απασχόληση. Το ότι είναι κάποιος ενήλικας δε σημαίνει ότι έχει υποχρεωτικά και εργασιακό καθεστώς πλήρους απασχόλησης, αλλά υπάρχουν και άλλα είδη δραστηριότητας. Μέσα σ’αυτή τη διαδικασία η κεντρική ισχύς του προτεσταντικού ηθικού κώδικα εργασίας, ένα από τα πιο σημαντικά πρότυπα προσανατολισμού στην καπιταλιστική νεωτερικότητα, τείνει να εξαφανιστεί. Καινούριοι μετα-υλιστικοί προσανατολισμοί κάνουν την εμφάνιση τους (Inglehart 1989). Θα μπορούσε κάποιος να κάνει λόγο για «εκθήλυνση» της τροχιάς ζωής. Είναι πάρα πολύ πιθανό ότι σύντομα θα ερμηνεύουμε τις τροχιές της ζωής μας ως εκπαιδευτικές βιογραφίες ή ως βιογραφίες αυτοπραγμάτωσης (δες Kade 1989) και περιφερειακά μόνο ως επαγγελματικές βιογραφίες ή ως σταδιοδρομίες (Schulze 1992).

Στην πορεία οι «τροχιές στον κοινωνικό χώρο» (Bourdieu 1990) χάνουν την καθαρότητα τους ως προς τη μορφή σχεδόν αυτονόητα. Η τάξη, το φύλο και οι γενεακές καταστάσεις διατηρούν ακόμα τη σπουδαιότητα τους ως «βιογραφικές πηγές» (Hoerning 1989) αλλά η χρησιμότητα τους ως εργαλεία για την πρόβλεψη των συγχρόνων τροχιών ζωής μάλλον έχει μειωθεί σημαντικά. Συλλογικά βιογραφικά πρότυπα τοποθετούνται στο περιθώριο από κάποιες εξατομικευμένες καταστάσεις διακινδύνευσης (Beck 1992). Μελέτες για τη βιογραφία απασχόλησης των γυναικών διεθνώς, για παράδειγμα, δείχνουν έναν πολύ υψηλό βαθμό περιπλοκότητας και διαφοροποίησης (Moen 1985). Σε μελέτες οι οποίες πραγματοποιήθηκαν σε παραδοσιακά ομοιογενή κοινωνικά περιβάλλοντα έχει διαπιστωθεί ένας αυξανόμενος αριθμός διαβρωτικών διαδικασιών (Beck 1983, Mooser 1984, Vester κ.ά. 1992, Alheit 1992 κ.ά.). Συγκριτικές μελέτες σε ομάδες ατόμων συγκεκριμένης ηλικίας έδειξαν μια αύξηση του αριθμού των ετερογενών τροχιών ζωής, ιδιαίτερα στους πολΰ ηλικιωμένους (Dannefer 1988, Dannefer & Zell 1988).

Το να «διάγει κανείς το βίο του» σήμερα, λοιπόν, φαίνεται ότι είναι ένα πιο προβληματικό εγχείρημα από ότι στο παρελθόν και οι παραδοσιακοί βιογραφικοί σχεδιασμοί χάνουν σιγά-σιγά την καταλληλότητα τους. Η βιογραφία καθαυτή έχει μετατραπεί σένα πεδίο μάθησης, στο οποίο οι μεταβάσεις πρέπει να προβλέπονται και να αντιμετωπίζονται και στο οποίο η προσωπική ταυτότητα τείνει να είναι το αποτέλεσμα μακράς και παρατεταμένης διαδικασίας (Gildermeister & Robert 1986). Οι βιογραφίες γίνονται όλο και πιο περίπλοκες, πιο εξατομικευμένες, λιγότερο «κανονικές» αλλά ταυτόχρονα και πιο γλαφυρές, αυτόνομες και αυτόβουλες. Η τροχιά της ζωής φαίνεται να μετατρέπεται σ’ ένα εργαστήριο μέσα στο οποίο πρέπει να καλλιεργήσουμε δεξιότητες για τις οποίες δεν υπάρχουν «προδιαγεγραμμένοι σχεδιασμοί» (Dominice 1990). Αυτό, αναμφίβολα, συνιστά μια ιδιαίτερη πρόκληση για την επιμόρφωση ενηλίκων. Πώς, όμως, θα απαντηθεί η πρόκληση αυτή;

Είναι ενδεικτικό ότι δεν υπάρχει σαφής απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα. Η διαδικασία της νεωτερικότητας μας έχει αφήσει αμήχανους στη θέα αυτών των εξελίξεων, τις οποίες και πρέπει να μελετήσουμε με νέα μέσα, αφήνοντας πίσω μας τις παραδοσιακές απαντήσεις. Οι προβληματισμοί που ακολουθούν επιχειρούν να εισάγουν τον αναγνώστη σ’ έναν ευρωπαϊκό διάλογο, ο οποίος προσδίδει ιδιαίτερη σημασία στη βιογραφική έρευνα σ’ ό,τι αφορά στην εκπαίδευση ενηλίκων (Alheit, Bron-Wojciechowska, Brugger & Dominice εκδ. 1995). Αυτός ο διάλογος ευαγγελίζεται κι ένα είδος αλλαγής των παλιών παραδειγμάτων. Πραγματικότητα για έναν ενήλικα μαθητευόμενο δεν αποτελεί πλέον ό,τι και κατά το παρελθόν, δηλ. ένα μετρήσιμο πεδίο υπολογίσιμων παραγόντων, όπως το κοινωνικό υπόβαθρο, τα προσόντα, τα κίνητρα, το ειδικευμένο προσωπικό, οι θεσμικές παροχές κτλ. Είναι φανερά η κοινωνική ζωή σε εξέλιξη.

Αυτό σημαίνει ότι οι καθαρά ποσοτικές προσεγγίσεις της πραγματικότητας ενός ενήλικα μαθητευόμενου δεν επαρκούν, για να κατανοήσουμε αυτές τις περίπλοκες, νέες κοινωνικές προοπτικές. Χρειάζεται μια ποιοτική προσέγγιση, η οποία, πάνω απ’όλα, θα ήταν σε θέση να ανακαλύψει νέες πλευρές της σύγχρονης ανάπτυξης. Η βιογραφική έρευνα μας δίνει μια πρώτη εντύπωση για το πόσο αποδοτικά μπορούν να είναι τα αποτελέσματα μιας τέτοιας προσέγγισης. Τα κεφάλαια τα οποία ακολουθούν επιχειρούν 1) να δώσουν υπόσταση στο μεθοδολογικό νόημα αυτής της προσέγγισης, 2) να εξηγήσουν θεωρητικά την έννοια «βιογραφία» και 3) να προβληματιστούν προσεκτικά σχετικά με το μεθοδολογικό status των βιογραφικών δεδομένων. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Κείμενο του ψυχιάτρου και δραματοθεραπευτή (και επιστημονικού υπευθύνου του Κέντρου Ψυχοθεραπείας μέσω Δράματος «Αιών») Στέλιου Κρασανάκη:

surreal_manipulation_1Συχνά, όταν κάποιος που με γνωρίζει για πρώτη φορά με ρωτάει για την εργασία μου, αποκρίνομαι ότι ασχολούμαι με τους ανθρώπους και τις ιστορίες τους, θέλοντας να δώσω μια κάποια μυστηριώδη, παιγνιώδη αλλά και κυριολεκτική απάντηση.

Νομίζω ότι ο ψυχοθεραπευτής αυτό ακριβώς κάνει. Ακούει τις προσωπικές ιστορίες, προσπαθεί να τις ακούει όσο το δυνατόν καλύτερα, με στόχο να τις ερμηνεύσει.

Από την άλλη πλευρά ο καλλιτέχνης, ο δημιουργός, προσπαθεί να αφηγηθεί τη δική του ιστορία, ιστορία που αποτελεί και τη δική του ερμηνεία για τον κόσμο.

Ανάμεσα όμως στην αφήγηση και την ερμηνεία της μεσολαβεί το άκουσμα της, η δυνατότητα κάποιου να μεταδώσει και κάποιου να προσλάβει.

Σε μια πρόσφατη γαλλική ταινία με τίτλο Εξομολογήσεις Πολύ Προσωπικές, η ηρωίδα απευθύνει σε κάποιον φοροτεχνικό το ψυχοθεραπευτικό της αίτημα, στην αρχή από λάθος, στη συνέχεια όμως παραμένει, διότι έχει ένα πιο καθαρό άκουσμα, μια μεγαλύτερη επιθυμία να την ακούσει, όπως επισημαίνει ο επαγγελματίας ψυχοθεραπευτής τον οποίον ο φοροτεχνικός με τη σειρά του επισκέπτεται για Βοήθεια.

Μπορείτε να φανταστείτε το δίδυμο, κάποιος να αφηγείται και κάποιος να ακούει, καθισμένοι ο ένας δίπλα στον άλλον. Σκεφτείτε πόσες εικόνες-παραστάσεις αναδύονται και καταλαμβάνουν τον χώρο ανάμεσα τους. Ρόλοι, καταστάσεις, χαρακτήρες και σχέσεις εμπλέκονται. Ήρωες τα καταφέρνουν ή δεν τα καταφέρνουν, κάνουν ή όχι επιλογές, επιλογές λυτρωτικές ή καταστροφικές, σε ιστορίες με αρχή, μέση και τέλος.

Και οι δύο άνθρωποι ακούν την ίδια ιστορία όμως την ίδια στιγμή ο καθένας αναδημιουργεί και επικοινωνεί τη δική του ιστορία. Στις ίδιες λέξεις ο καθένας μεταφέρει τις δικές του παραστάσεις, τις δικές του προβολές. Παρακολουθούμε ένα δίδυμο ενεργό, κινητοποιημένο, σε αναμονή. Ανάμεσα τους υπάρχει δυναμική, έμπνευση και δημιουργικότητα. Παρακολουθούμε ένα κύτταρο επικοινωνίας, το μικρότερο σύστημα σχέσης.

Παρακολουθούμε ένα μοίρασμα συναισθημάτων, ιδεών, εμπειριών, πράξεων από τον αφηγητή σε εκείνον που ακούει με στόχο την απόλαυση, τη γνώση, την ανταπόκριση, την αντανάκλαση. Και οι δυο απολαμβάνουν, αλληλοκαθρεπτίζονται, αναγνωρίζουν και γνωρίζουν τον εαυτό τους. Υπάρχει αλληλεπίδραση ανάμεσα τους, η αφήγηση πολλαπλασιάζεται, επαναδημιουργείται και αναδύεται μια νέα δυναμική που ξεπερνά τους συμμετέχοντες. Τα όρια ανάμεσα στον αφηγητή και εκείνον που ακούει συγχέονται, το συμβολικό υλικό δίδει τη θέση του στην πραγματικότητα και αντιστρόφως.

Ποιος ομιλεί και ποιος ακούει; Η σιωπή εναλλάσσεται με τον λόγο. Το ταξίδι έχει ξεκινήσει. Για πού; Στη φαντασία; Στο ανοίκειο; Στο ασυνείδητο; Οδηγός είναι η εμπιστοσύνη και η επιθυμία για γνώση. Ο χώρος ανάμεσα στους συνομιλητές, ο χώρος της συνάντησης γίνεται ένας μεταβατικός χώρος και η εσωτερική εμπειρία γίνεται εξωτερική εμπειρία. Αυτό αποτελεί τον πυρήνα της κοινωνικοποίησης μας, το πώς δηλαδή η εσωτερική εμπειρία θα εξωτερικευτεί και η εξωτερική θα εσωτερικευθεί. Τούτη η παλίνδρομη, αμφίδρομη κίνηση, τούτη η διαπίστωση ότι η αφήγηση αποτελεί μια κατ’ εξοχήν κοινωνική δραστηριότητα διαπνέεται από την επιθυμία να επικοινωνήσουμε, από την ανάγκη όχι μόνο να δημιουργήσουμε και να βιώσουμε τις ιστορίες, αλλά κυρίως από την ανάγκη να τις αφηγηθούμε, να τις μοιραστούμε. Να έχουμε μάρτυρες για την ύπαρξη μας, επιβεβαίωση για την εσωτερική αρχιτεκτονική της σκέψης μας, για την οργάνωση του ψυχικού μας χάους.

Η Alida Gersie (1997) υποστηρίζει ότι «Η επιθυμία μας να αφηγηθούμε, η δυνατότητα να κρίνουμε τη στιγμή που θα το κάνουμε και η ικανότητα να μάθουμε από την αφήγηση αποτελούν τη βάση για την οργάνωση του ψυχισμού μας. Μας βοηθάνε να αναπτυχθούμε και να γίνουμε τελικά αυτό που είμαστε, ο εαυτός μας, η προσωπικότητα μας».

Η γενναιόδωρη ικανότητα να αφηγηθούμε και η ζεστή ικανότητα να ακούσουμε δημιουργούν ισορροπία ανάμεσα σε εμάς και τον κόσμο μας, ενώ η ευαίσθητη αυτή ισορροπία εκφράζει επίσης τον βαθμό της υγιούς ή παθολογικής συμπεριφοράς μας, την ικανότητα μας να επιβιώνουμε, να διαχειριζόμαστε και να αναπλαισιώνουμε τις καθημερινές δυσκολίες. Αρκετοί από τους ανθρώπους που είχαν μια παροδική ή μια πιο μόνιμη εμπειρία ψυχικής ασθένειας, έχουν και την εμπειρία της στέρησης ή της μείωσης της αφηγηματικής τους ικανότητας.

Η εμπειρία μου με ψυχωσικούς αλλά και με άτομα με εθισμό στις εξαρτησιογόνες ουσίες το επιβεβαιώνει. Η εφαρμογή της δραματοθεραπείας σε τέτοιους πληθυσμούς βοηθά και στην αποκατάσταση του αφηγηματικού λόγου, τη σύνδεση του με τις πράξεις, αλλά και στην εσωτερική οργάνωση, στο μέτρο που είναι εφικτό. Ιδιαίτερα στις εξαρτήσεις, μετά από 16 έτη εφαρμογής μεθόδων δραματοθεραπείας, θεωρώ ότι η δόμηση μιας διαδικασίας έκφρασης αποτελεί και αποκατάσταση της συναισθηματικής αγωγής.

Η διαδικασία της επανάληψης που η αφήγηση εμπεριέχει αποτελεί μια διαδικασία δόμησης, οργάνωσης και κυρίως νοηματοδότησης της προσωπικότητας μας μέσα από τη μνήμη. Εάν αποδεχτούμε την άποψη του Λακάν ότι το υποσυνείδητο είναι δομημένο ως λόγος, τότε η εκφορά του λόγου αποτελεί παράλληλα και ανάδειξη πολύτιμου προσωπικού υλικού. Η τέχνη διευκολύνει συχνά αυτή την εκφορά και γι’ αυτό οι θεραπείες μέσω τέχνης γνωρίζουν όλο και μεγαλύτερη αποδοχή και επιβεβαίωση.

Όπως παραδέχεται και ο ψυχοθεραπευτής-συγγραφέας Irvin Yalom, όλες οι αναφορές από τη θεραπευτική πρακτική είναι μύθοι που λέγονται ξανά, με όλα τα όρια που μια τέτοια διαδικασία επιβάλλει. Οι όποιες δε μεταβολές στις ιστορίες και τους μύθους, η όποια ελαχιστοποίηση ή διόγκωση εκφράζει και τις ψυχικές ανάγκες ενός ατόμου ή ενός ολόκληρου λαού. Μια εύστοχη εφαρμογή αποτελεί η τροποποίηση του τέλους στον μύθο της Μήδειας στην ταινία Ποτέ την Κυριακή. Πρόθεση του αφηγητή είναι να μεταφέρει για δικούς του προσωπικούς λόγους την εξιστορημένη γνώση, ενώ εκείνου που ακούει είναι να ψάξει για αυτό που σχεδόν ποτέ δεν θα αποσαφηνισθεί επακριβώς, για το νόημα της ιστορίας.

Όσον αφορά τον αφηγητή, ο γνωστός σκηνοθέτης Peter Brook (1989), επισημαίνει ότι «Χρειάζεται να έχει τη διανοητική ικανότητα ενός φυσικομηχανικού, τον ανθρωπισμό και την κατανόηση ενός ψυχιάτρου και την ευελιξία ενός αθλητή». Μέσα από την αφήγηση και κατασκευή ιστοριών μαθαίνουμε να διαπραγματευόμαστε με τη διαφορετικότητα, τα έντονα συναισθήματα, τις απίστευτες καταστάσεις και τις ανείπωτες λέξεις, μαθαίνουμε να γεφυρώνουμε το χάσμα ανάμεσα στην εμπειρία και στην έκθεση της.

Το 1983, οι Gergen and Gergen επινόησαν τον όρο αυτό-αφήγηση, (self- narration), για να περιγράψουν τη διαδικασία με την οποία λέμε ιστορίες για τον εαυτό μας στον εαυτό μας. Υπόθεση τους είναι ότι αυτό το σύστημα δημιουργείται με στόχο να γίνουν συνδέσεις ανάμεσα στα γεγονότα της ζωής μας και να αποκτήσουμε την αίσθηση μιας νοηματοδοτημένης συνέπειας, συνέχειας και διάρκειας. Θα προσέθετα ότι η αφήγηση στον εαυτό μας (self-narration) εξυπηρετεί την εξοικείωση με τον ίδιο μας τον εαυτό. Τον απομακρύνουμε για να τον αισθανθούμε πιο κοντά μας. Είναι σαν να προβάλλουμε τον εαυτό μας μέσα σε έναν άλλο χρόνο και χώρο.

Μια σιωπή ακολουθεί το τέλος μιας αφήγησης, με διαφορετική διάρκεια κάθε φορά. Οι σιωπές έχουν ιδιαίτερη σημασία στην αφήγηση όπως και στην ψυχοθεραπεία, η οποία έχει υποκαταστήσει τη θεραπευτικότητα της αφήγησης στην εποχή μας. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Ποταμός Λιμπόπο, Μοζαμβίκη

Στο άρθρο αυτό, ο βραβευμένος με το βραβείο Pulitzer ποιητής Robert Hass εφιστά την προσοχή μας στη δυνητική ανθεκτικότητα που παρουσιάζουν οι ποταμοί μέσα από τις ιστορίες και πέρα από κουλτούρες, τόπους και χρόνο.

Ένα βιβλίο με ιστορίες ποταμών, μας προσκαλεί, φυσικά, να αναλογιστούμε τη σχέση ανάμεσα στους ποταμούς και τις ιστορίες. Αποτελεί επίσης μια ευκαιρία να αναλογιστούμε την κατάσταση στην οποία βρίσκονται τα ποτάμια σ’ ολόκληρο τον κόσμο, γεγονός που αποτελεί επείγουσα αναγκαιότητα σ’ αυτό το σημείο της ιστορίας των σχέσεων του ανθρώπου με τη Γη.

Κι ένας τρόπος να ξεκινήσει κανείς θα ήταν με το προφανές, με το γεγονός ότι το μεγαλύτερο μέρος της ζωής στη γη εξαρτάται από το γλυκό νερό. Καθώς η ορυκτή γη ονειρεύεται, γεννά τα σχήματα των οροσειρών και τις κοιλάδες, την έρημο και το δάσος, την τάιγκα και το λιβάδι και τα υψίπεδα και τα οροπέδια, σφυρηλατημένα από τη θέρμη του πυρήνα της. Λαμβάνουν την τελική τους μορφή μέσα από την προέλαση και την υποχώρηση των παγετώνων, καταλήγοντας σε ακτογραμμές και παραλίες από άμμο ή βότσαλα – σε κάθε της μορφή η γη διατρέχεται με ένα πολύπλοκο δίκτυο ροής νερού. Η εξιστόρηση της σχέσης μας με το νερό, ξεκινά υποθετώ, με την εκσκαφή τμημάτων από οστά κατά μήκος του ποταμού Awash στην Αιθιοπία και το υπόλειμμα μιας γνάθου δίπλα σε μια αρχαία λίμνη της Κένυας. Πρόκειται για τους Ardipithecus ramidus και Australopithecus anamemnsis: η ηλικία και των δυο υπολογίζεται περίπου στα 4,4 εκατομμύρια χρόνια. Κάποια στιγμή, 8 εκατομμύρια χρόνια πριν, ένα συνονθύλευμα ανθρωποειδών αναζητούσε την τροφή της στο χείλος της ίδιας λίμνης. Και το πιο πιθανό είναι, πως κάπου ανάμεσά τους, βρίσκονταν οι πρόγονοί μας. Η ανθρώπινη ζωή αναπτύχθηκε μάλλον ανάμεσα σε λίμνες και ποτάμια. Και το ίδιο μπορεί να ισχυριστεί κανείς με βεβαιότητα για τον ανθρώπινο πολιτισμό εν γένει – αναπτύχθηκε στον Τίγρη και τον Ευφράτη, στο Γάγγη, στο Γιανγτσέ και στο Νείλο.

Οι άνθρωποι πρέπει αρχικά να αξιοποιήσαν τους ποταμούς για πιουν, να πλυθούν και να βρουν φαγητό, ψαρεύοντας στα ρηχά και κυνηγώντας όσα ψάρια και θηλαστικά πλησίαζαν κι αυτά τις όχθες για να ξεδιξάσουν. Πιθανά, το ψάρεμα και το κυνήγι με την αξιοποίηση κορμών που επέπλεαν στο νερό, τους οδήγησε στην κατασκευή των πρώτων πλεούμενων, κάτι που με τη σειρά του επέτρεψε την κινητικότητα του είδους μας. Η γεωργία αναπτύχθηκε επί των πλούσιων ιζημάτων που δημιουργούνταν από τις πλημμύρες στα πεδινά. Και σύντομα, παύοντας να μεταναστεύουν για να μπορέσουν να καλλιεργήσουν τη γη, έφτιαξαν τα εργαλεία που θα τους επέτρεπε να τιθασεύσουν τη δύναμη του νερού με την κατασκευή νερόμυλων και φραγμάτων. Η τεχνολογία της άρδευσης υπολογίζεται περίπου στα 3 εκατομμύρια χρόνια. Και για να έχετε μια ένδειξη της πίεσης που έχουν ασκήσει τα ανθρώπινα όντα στα ποτάμια συστήματα κατά τις τελευταίες εκατονταετίες της ιστορίας τους, αρκεί να σας πω ότι ήδη το 1900, αρδεύονταν κατά μήκος και πλάτος του πλανήτη 40 εκατομμύρια εκτάρια καλλιεργήσιμης γης. 40 εκατομμύρια εκτάρια μέσα σε τρεις χιλιάδες χρόνια. Το 1993, αρδεύονταν πλέον 248 εκατομμύρια εκτάρια.

Οι καταποντισμένες αρχαιότητες στο Νείλο (μετά το Φράγμα του Ασουάν) χρειάστηκε να μεταφερθούν αλλού για να διασωθούν.

Ένα χαρακτηριστικό του 20ου αιώνα είναι επίσης το γεγονός ότι σε ό,τι αφορά τους τρόπους μετακίνησης, είτε για για εργασιακούς λόγους είτε για ψυχαγωγία, οι ποταμοί έχουν σε μεγάλο βαθμό αντικατασταθεί από αυτοκινητοδρόμους, σιδηροδρόμους και εναέριες συγκοινωνίες. Πριν από 150 χρόνια, οι επικές εξιστορήσεις της εφαρμοσμένης μηχανικής αφορούσαν τη δημιουργία καναλιών, όπου ένα ποτάμιο ή θαλάσσιο σύστημα συνδεόταν με ένα άλλο: του Παναμά και του Σουέζ. Οι δεξαμενές ανυψώσεως από το ένα κανάλι στο άλλο – για παράδειγμα το κανάλι Erie και το εκτεταμμένο σύστημα καναλιών των ποταμών στην Αγγλία – ανήκουν πλέον στην κατηγορία ενός γραφικού τουρισμού περιορισμένου ενδιαφέροντος. Οι ιστορίες του 20ου αιώνα είχαν να κάνουν με τεράστια φράγματα, εθνικισμό και οικονομική ανάπτυξη, αλλά πάνω απ’ όλα με το κύρος που προσδίδει η κατασκευή τους.

Οι ποταμοί πλέον μας προμηθεύουν με το 20% της παγκόσμιας ηλεκτρικής ισχύος, το μεγαλύτερο μέρος της οποίας παράγεται μέσω μεγάλων εκτεταμμένων, οικολογικά – και συχνά και πολιτισμικά – καταστροφικών φραγμάτων. Το προς αποπεράτωση Φράγμα των Τριών Φαραγγιών στον Ποταμό Γιανγτσέ, δεν αποτελεί παρά το πιο πρόσφατο επεισόδειο μιας τεχνολογικής κουλτούρας φαουστιανής υφής, η οποία πλήττει τους ποταμούς της Γης.

Παρόλα αυτά, τα ονόματά τους εξακολουθούν να μας μαγεύουν — Αμαζόνιος, Κόνγκο, Μισσισιπής, Νίγηρας, Ντε λα Πλάτα, Βόλγας, Τίβερης, Σηκουάνας, Γάγγης, Μεκόνγκ, Ρήνος, Κολοράντο, Μαρν, Ορινόκο, Ρίο Γκράντε — κι ας έχουν εξαφανιστεί οι ίδιοι οι ποταμοί από τις συνειδήσεις του σύγχρονου κόσμου. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

 Το κείμενο που ακολουθεί (των Στ. Δουλάμη και Α. Στ. Αντωνίου) δημοσιεύτηκε στον Παιδαγωγικό Λόγο τον Ιανουάριο του 2011.

1.Η ιστορία του παραμυθιού

Οι άνθρωποι χρησιμοποίησαν τις διάφορες μορφές συμβολικού λόγου, μέσα από την αφήγηση μύθων και ιστοριών, ως έναν τρόπο για να δώσουν νόημα στον κόσμο τους. Οι ιστορίες πέρασαν από τη μια γενιά στην άλλη, μαρτυρώντας την γνώση, παρέχοντας το απόσταγμα της σοφίας κάθε ηλικίας, κάθε γενιάς και εποχής. Κατά την αφήγηση ιστοριών, ακροατές και αφηγητές συμμετείχαν σε μια κοινή εμπειρία που τους συνέδεε με την οικογένεια, την φυλή, το έθνος, και τους οδηγούσε, μέσα από το παρελθόν και το παρόν, προς το μέλλον (Gersie & King, 1992). Η αφήγηση παραμυθιών, μύθων και ιστοριών συνιστούσε, σε παλαιότερα κοινωνικά πλαίσια, ένα είδος προφορικής ψυχαγωγίας των ενηλίκων, καθώς λέγονταν από μεγάλους για μεγάλους. Εκτός από τον ψυχαγωγικό χαρακτήρα, η διήγηση παραμυθιών, μύθων και ιστοριών κατείχε έναν μυητικό χαρακτήρα και συνέβαλε στην διατήρηση της ατομικής και συλλογικής ταυτότητας, στην οικοδόμηση συλλογικής μνήμης και στην ενίσχυση της αίσθησης του ανήκειν.

Αυτά τα αφηγηματικά μέσα, συνιστούσαν ένα αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής εμπειρίας, βοηθώντας τα άτομα να επικοινωνούν μεταξύ τους και να οργανώνουν τις εμπειρίες τους, ατομικές και κοινωνικές, σε νοητικές αναπαραστάσεις, μέσω της χρήσης του συμβολικού λόγου. Οι ιστορίες, οι μύθοι και τα παραμύθια ήταν στενά συνδεδεμένα με τα ήθη, τα πιστεύω και τις τελετουργίες της κάθε φυλής ή κοινότητας. Ανάμεσα στις διάφορες μορφές συμβολικού λόγου, το παραμύθι κατέχει μια σημαντική θέση που επιτελεί λειτουργίες σε πολλά επίπεδα ακόμα και μέχρι τις ημέρες μας. Στα παραμύθια εμπεριέχονται μερικές από τις ωραιότερες παραδόσεις της ανθρωπότητας, που μεταδόθηκαν από γενιά σε γενιά και από τόπο σε τόπο, μέσω του προφορικού λόγου, μέσα από την τέχνη της αφήγησης.

Μιλώντας για το παραμύθι αναφερόμαστε σε μια εφήμερη δράση της κοινότητας που στηρίζεται στην αναδημιουργία, χαρακτηρίζεται από μια ασυνείδητη δομή, εκφράζει συλλογικές αναπαραστάσεις, αποτελεί κοινή ιδιοκτησία όλων και επιβιώνει μέσα από την διάδοση (Προύσαλης, 2010). Ο λόγος του παραμυθιού, όπως μαρτυρεί και η ετυμολογία του στην ελληνική γλώσσα (παρά και μύθος, παραμυθούμαι), κατάφερε να δώσει θάρρος, να παροτρύνει, να παρηγορήσει, να συμβουλεύσει και να υποστηρίξει τους ανθρώπους στη διάρκεια της μακραίωνης ιστορίας τους. Αν και γνωρίζουμε ότι τα κλασσικά παραμύθια προέκυψαν από προφορικές λαϊκές παραδόσεις που προϋπήρχαν για χιλιάδες χρόνια, είναι δύσκολο να προσεγγιστεί, με χρονολογική ακρίβεια, το πότε αποτυπώθηκε σε γραπτό λόγο το πρώτο παραμύθι. Τις αρχαιότερες γραπτές ιστορίες τις βρίσκουμε στην Ανατολή, στα Ινδικά Πανχατάντρα (Τα Πέντε βιβλία), μια συλλογή σανσκριτικών παραμυθιών που χρησιμοποιούνταν για

την εκπαίδευση των Ινδών αριστοκρατών, στους βουδιστικούς θρύλους Πατάκα και στους περσικούς μύθους Νεράιδες και τζίνια (Cooper, 2007).

Ως πρώτο γραπτό παραμύθι, στην λογοτεχνία, συναντάται το Έρως και Ψυχή, στο μυθιστόρημα του Απουλήιου Μεταμορφώσεις, το 161 μ.Χ. Στην Ευρώπη, το έργο του Straparola, Ευχάριστες Νύχτες (Noti piacevoli) που τυπώθηκε το 1550 στην Βενετία, θεωρείται ως η παλαιότερη πεζή συλλογή παραμυθιών. Έναν αιώνα αργότερα, το 1634, ο Giambattista Basile, ως πρώτος συγγραφέας παραμυθιών, δημοσιεύει το Πενταήμερο που θεωρείται ίσως η καλύτερη συλλογή παραμυθιών. Ιστορίες από την συλλογή αυτή μεταφράστηκαν στην Γαλλία, από το Περώ (1560-76), και δημοσιεύτηκαν με τον τίτλο Ιστορίες των ξωτικών. Η δημοφιλής αυτή συλλογή καθιέρωσε το παραμύθι στην Ευρώπη (Cooper, 2007) με τον τίτλο που είναι γνωστό μέχρι σήμερα στις αγγλόφωνες χώρες (Fairy tales). Στις αρχές του 19ου αιώνα, οι Wilhelm και Jacob Grimm συνέλεξαν ιστορίες από διάφορους αφηγητές-παραμυθάδες και, θέλοντας να διαφυλάξουν την Γερμανική παράδοση, τις επαναδιατύπωσαν, εκδίδοντας το Children’s and Household Tales, έκδοση με την οποία το κοινό των παραμυθιών μετατοπίζεται από τους ενήλικες στα παιδιά.

Αν και ιδιαίτερα δημοφιλή στον κόσμο των παιδιών, τα παραμύθια καταφέρουν να ελκύουν όχι μόνο τον παιδικό ψυχισμό αλλά και τους ενήλικες, καθώς διέπονται από πλούτο μηνυμάτων και από διάφορα επίπεδα ερμηνείας. Αυτή η πλούσια συμβολική γλώσσα των παραμυθιών και η πολυδιάστατη ερμηνεία έχει θέσει τα παραμύθια, κατά καιρούς, ως αντικείμενο μελέτης διαφόρων ανθρωπιστικών επιστημών. Η λαϊκή λογοτεχνία του παρελθόντος, που απευθυνόταν σε ενήλικες, αποτελεί σήμερα μια δομική βάση της παιδικής λογοτεχνίας. Παρά την αυξημένη πρόοδο της τεχνολογικά λόγιας κοινωνίας, η λαϊκή παράδοση των παραμυθιών κατέχει μια σημαντική θέση στην κουλτούρα της δυτικής κοινωνίας. Καθώς οι μύθοι, οι θρύλοι, οι ιστορίες και τα λαϊκά παραμύθια βοήθησαν στην διαμόρφωση της ανθρώπινης εμπειρίας, δεν αποτελεί έκπληξη ότι οι ίδιες ιστορίες, σήμερα, συνιστούν στοιχεία πλούσιας αξιοποίησης μέσα στην τάξη διδασκαλίας (Mello, 2001).

Στην παρούσα εισήγηση επιχειρείται η ανάδειξη των βασικών θεματικών που πραγματεύονται τα παραμύθια, υπό την οπτική των ψυχικών διεργασιών, κατά τα στάδια της παιδικής ηλικίας. Γίνεται, επίσης, αναφορά στην θεραπευτική χρήση των παραμυθιών σε παιδιά που αντιμετωπίζουν ποικίλες ψυχοκοινωνικές δυσκολίες και γνωστικές ανεπάρκειες και στην αξιοποίηση τους στο πλαίσιο της Ειδικής Αγωγής.

2. Ο κόσμος των παραμυθιών: Δομή και θεματική

Όταν μιλάμε για το παραμύθι, όπως αναφέρουν οι Bolte & Polivka, σχολιαστές των παραμυθιών των αδελφών Γκριμ, εννοούμε μια ανώνυμη λαϊκή διήγηση που έχει δημιουργηθεί με ποιητική φαντασία και λιτότητα, είναι εμπνευσμένη από τον ονειρικό κόσμο του μαγικού, έχει περιεχόμενο μη φανταστικό, είναι μια ιστορία του θαύματος που δεν εξαρτάται από τους όρους της πραγματικής ζωής, έχει σαγηνευτικό χαρακτήρα, και την ακούν με ευχαρίστηση μικροί και μεγάλοι, έστω κι αν δεν την θεωρούν πιστευτή (Αυδίκος, 1994. Σακελλαρίου, 1995) . Το παραμύθι εμπεριέχοντας την έννοια του μύθου σηματοδοτεί, ως ένα βαθμό, την εγγύτητά του προς το μυθικό. Αν και ο διαχωρισμός ανάμεσα στις δυο αυτές μορφές συμβολικού λόγου, παραμύθι και μύθο, δεν είναι πάντα εύκολος, παρατηρούνται κάποιες διακριτές διαφορές. Στον μύθο περιέχονται οι ιστορίες των θεών και των θεόμορφων, οι ηρωικές μάχες και τα ταξίδια στον Κάτω Κόσμο (Jung & Kerrenyi, 2008). Ο μύθος διέπεται από ένα βαθύτερο θρησκευτικό νόημα, χαρακτηρίζεται από ιστορική βάση και εξιστορεί τα κατορθώματα- περιπέτειες συγκεκριμένων ηρώων. Οι ήρωες των μύθων φέρουν εξαιρετικές σωματικές ικανότητες και υπερφυσικές δυνάμεις, εκφράζουν δε τα ιδιαίτερα πολιτισμικά στοιχεία ενός λαού. Συνήθως, η έκβαση στους μύθους έχει ένα τραγικό τέλος (Cooper, 2007). Το παραμύθι στερείται ιστορικής και χωρικής βάσης: όλα εκτυλίσσονται σε ένα απροσδιόριστο μακρινό παρελθόν και σε έναν τόπο κοινό, ένα χωριό, ένα δάσος (Μιαν φορά και έναν καιρό σε ένα μακρινό βασίλειο…). Η ιστορία του παραμυθιού διηγείται τις εμπειρίες ενός απλοϊκού ήρωα, που λειτουργεί σε ένα διαφορετικό επίπεδο από τους άλλους, στην λογική της καρδιάς: ο ήρωας/η ηρωίδα είναι συνήθως ο τρίτος γιος, η μικρή κόρη, ο πρίγκιπας, η βασιλοπούλα. Ως προς την ονοματοδοσία του, ο ήρωας είτε είναι ανώνυμος είτε φέρει ένα κοινότυπο όνομα (π.χ. Χανς) είτε ένα όνομα προσδιορισμού-ιδιότητας (π.χ. Σταχτοπούτα). Οι ήρωες των παραμυθιών είναι άτομα ταπεινά παραγνωρισμένα, αδικημένα από την φύση ή το περιβάλλον τους, συχνά με σωματικές αναπηρίες, ψυχικά ή σωματικά τραύματα. Το παραμύθι διέπεται από μια συγκινησιακή γοητεία, κινείται στο χώρο της φαντασίας και χρησιμοποιεί την μαγεία, χωρίς διαχωρισμό ανάμεσα στο υπερφυσικό και την πραγματικότητα. Παράλληλα επιτρέπει την ταύτιση με αρχέτυπες καταστάσεις, καθώς στερείται χαρακτηριστικών από συγκεκριμένα πολιτισμικά πλαίσια αναφοράς (Von Franz, 1996). Οι ιστορίες των παραμυθιών εμπνέουν ένα πνεύμα αισιοδοξίας, μιας και η έκβαση τους είναι πάντα θετική, και μεταφέρουν ένα μήνυμα επιτυχίας, εφόσον ο ήρωας καταφέρνει πάντα να υπερνικήσει τις δυσκολίες του.

Ως προς την δομή τους, σε γενικές γραμμές, τα παραμύθια διέπονται από την ακόλουθη πλοκή (Cooper, 2007. Zipes, 1994):

− Αποστολή: αναχώρηση ή εξορία του πρωταγωνιστή προκειμένου να φέρει σε πέρας ένα καθήκον, ένα έργο, συχνά ανυπέρβλητο. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

[…] Για τους δυνάστες, ωστόσο, πάντα εκείνοι που φταίνε είναι οι καταπιεζόμενοι (που, φυσικά, δεν τους ονομάζουν ποτέ «καταπιεζόμενους», αλλά – ανάλογα με το αν είναι συμπατριώτες τους ή όχι – «αυτοί εκεί» ή «οι τυφλές και φθονερές μάζες» ή «οι άγριοι» ή «οι ιθαγενείς» ή «οι ανατροπείς») γιατί είναι «βίαιοι», «βάρβαροι», «κακοί» ή «θηριώδεις» όταν αντιδρούν στη βία των καταπιεστών.

Κι όμως – όσο κι αυτό φαίνεται παράδοξο – ακριβώς μέσα στην απάντηση του καταπιεζόμενου προς τη βία του δυνάστη του μπορεί να βρει κανείς μιαν εκδήλωση αγάπης. Συνειδητά ή υποσυνείδητα η πράξη ανταρσίας του καταπιεζόμενου (μια πράξη που είναι πάντοτε ή σχεδόν πάντοτε τόσο βίαιη όσο και η αρχική βία του καταπιεστή) μπορεί να εγκαινιάσει την αγάπη. Γιατί ενώ η βία του δυνάστη εμποδίζει τον καταπιεζόμενο να αρτιωθεί σαν άνθρωπος, η απάντηση του καταπιεζόμενου σ’ αυτή τη βία θεμελιώνεται πάνω στην επιδίωξη του δικαιώματός του να είναι άνθρωπος. Καθώς οι δυνάστες απανθρωπίζουν άλλους και παραβιάζουν τα δικαιώματά τους, γίνονται και οι ίδιοι απάνθρωποι. Ο καταπιεζόμενος που αγωνίζεται να γίνει άνθρωπος, αφαιρεί από το δυνάστη τη δύναμη να κυριαρχεί και να καταπιέζει, και έτσι αποκαθιστά στους δυνάστες την ανθρωπιά που είχαν χάσει κατά την άσκηση της κυριαρχίας.

Μόνον οι καταπιεζόμενοι είναι εκείνοι που λυτρώνοντας τον εαυτό τους μπορούν να ελευθερώσουν και τους δυνάστες τους. Οι τελευταίοι, όντας μια καταπιεστική τάξη, δεν μπορούν να ελευθερώσουν ούτε τους άλλους ούτε τον εαυτό τους. Γι’ αυτό μπαίνει σαν ουσιαστικό καθήκον στους καταπιεζόμενους να αναλάβουν τον αγώνα για να άρουν την αντίφαση μέσα στην οποία είναι μπλεγμένοι. Και η αντίφαση αυτή θα λυθεί με την εμφάνιση του καινούργιου ανθρώπου, που δεν θα είναι ούτε καταπιεστής, ούτε καταπιεζόμενος – ένας άνθρωπος που βρίσκεται στο δρόμο της απελευθέρωσης. Αν ο σκοπός των καταπιεζομένων είναι να γίνουν άρτιοι άνθρωποι, αυτό δεν θα το πετύχουν αντιστρέφοντας απλώς τους όρους της αντίφασης, αλλάζοντας απλώς τη θέση των πόλων της.

[…] Για τους δυνάστες υπάρχει μόνο ένα δικαίωμα: το δικαίωμά τους να ζουν ήσυχα, και απλώς παραχωρούσαν – δίχως να το αναγνωρίζουν πάντοτε – στους καταπιεζόμενους το δικαίωμα της επιβίωσης, μόνο και μόνο επειδή η ύπαρξη των καταπιεζομένων ήταν αναγκαία για τη δική τους ύπαρξη.

Μια τέτοια συμπεριφορά και μια τέτοια αντίληψη για τον κόσμο και τους ανθρώπους (που αναγκαστικά οδηγεί τους δυνάστες ν’ αντιστέκονται στην εγκαθίδρυση ενός καινούργιου καθεστώτος) εξηγείται από τα βιώματά τους ως κυρίαρχης τάξης. Με την εδραίωση μιας κατάστασης βίας και καταπίεσης, γεννιέται ολόκληρος ένας τρόπος ζωής και συμπεριφοράς γι’ αυτούς που πιάστηκαν στα γρανάζια της – δυνάστες και καταπιεζόμενους. Όλοι βυθίζονται μέσα σ’ αυτή την κατάσταση και όλοι έχουν τα σημάδια της καταπίεσης. Μια ανάλυση της υπαρξιακής κατάστασης καταπίεσης αποκαλύπτει ότι η αρχή της βρίσκεται σε μια πράξη βίας – που την άρχισαν οι κατέχοντες τη δύναμη. Αυτή η βία, σαν διαδικασία, διαιωνίζεται από γενιά σε γενιά των καταπιεστών, που γίνονται οι κληρονόμοι της και πλάθονται μέσα στο κλίμα της. Το κλίμα αυτό δημιουργεί στο δυνάστη μιαν ισχυρή συνείδηση κτήτορα – κτήτορα του κόσμου και των ανθρώπων. Πέρα από τη συγκεκριμένη, άμεση, υλική κατοχή του κόσμου και των ανθρώπων, η συνείδηση του δυνάστη δεν μπορεί να νοηθεί – ούτε καν να υπάρξει. Ο Fromm αναλύοντας αυτού του είδους τη συνείδηση προσθέτει ότι χωρίς μια τέτοια κατοχή ο δυνάστης «χάνει την επαφή του με τον κόσμο». Η συνείδηση του δυνάστη τείνει να μετασχηματίζει το καθετί γύρω του σε αντικείμενο της κυριαρχίας του. Η γη, η ιδιοκτησία, η παραγωγή, τα δημιουργήματα του ανθρώπου, οι άνθρωποι οι ίδιοι, ο χρόνος – όλα καταντούν στην κατάσταση αντικειμένων που βρίσκονται στη διάθεσή του.

Τόσο ασυγκράτητη είναι η μανία του δυνάστη να κατέχει, ώστε του γίνεται πεποίθηση ότι είναι δυνατό να μετατρέπει το καθετί σε αντικείμενο της αγοραστικής του δύναμης. Από εδώ πηγάζει και η στενά υλιστική αντίληψή τους για την ύπαρξη. Το χρήμα γίνεται το μέτρο όλων των πραγμάτων και το κέρδος ο πρώτιστος σκοπός. Για τους δυνάστες ό,τι αξίζει είναι να έχεις όσο γίνεται περισσότερα, έστω και με τίμημα την ολοένα μεγαλύτερη φτώχεια του καταπιεζόμενου. Γι’ αυτούς είσαι σημαίνει έχεις, σημαίνει είσαι μέλος της τάξης των «εχόντων».

Σαν καρπωτές της κατάστασης καταπίεσης, οι δυνάστες δεν αντιλαμβάνονται ότι αν το έχειν είναι όρος του υπάρχειν, σημαίνει πως πρόκειται για έναν αναγκαίο όρο για όλους τους ανθρώπους. Να γιατί η γενναιοψυχία τους είναι ψεύτικη. Η ανθρωπιά γι’ αυτούς είναι ένα «πράγμα» και το κατέχουν σαν αποκλειστικό δικαίωμα, σαν μια κληρονομιά. Για τη συνείδηση του δυνάστη, η εξανθρώπιση των «άλλων», του λαού στο σύνολό του, εμφανίζεται όχι σαν επιδίωξη για πλήρη ανθρωπιά, αλλά σαν ανατρεπτική ενέργεια. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

[…] Οι Ekoi της Νιγηρίας λένε πως χρόνια πριν οι ιστορίες ήταν ιστορίες-παιδιά. Αυτές οι ιστορίες-παιδιά εξυφαίνονταν από κάθε τι ορατό στην οικία του κόσμου ετούτου. Στον αφηγητή ή προστάτη των ιστοριών-παιδιών ανέθεταν τέσσερα συγκεκριμένα καθήκοντα.

– Το πρώτο του καθήκον ήταν να διασφαλίσει ότι η ιστορία-παιδί έχει ένα όμορφο φόρεμα να φορέσει, το οποίο θα το βοηθήσει να ξεχωρίζει και παράλληλα να συνδέεται με όλες τις άλλες ιστορίες-παιδιά.

– Το δεύτερο καθήκον του ήταν να επιτρέψει στην ιστορία-παιδί να εμπνευστεί από όλα τα μη φανερά του κόσμου. Να γνωρίζει τι είναι πλούτος και τι φτώχεια, τι είναι μέρα αλλά και τι είναι νύχτα.

– Το τρίτο καθήκον του ήταν να θρέψει την αυθεντικότητα κι ειλικρίνεια της ιστορίας-παιδί. Να τη βοηθήσει έτσι ώστε να εκφράζει τη δική της αλήθεια. Τίποτε περισσότερο και τίποτε λιγότερο.

– Τέλος, κάθε ιστορία-παιδί όφειλε ν’ αφεθεί να ελεύθερη. Κι αυτό ήταν εφικτό με έναν μόνο τρόπο. Επιτρέποντάς της, συγκεκριμένα, να έχει τη δική της φωνή. Έτσι, η ιστορία-παιδί θ’ αποκτούσε σάρκα και οστά και θα μπορούσε να παραμείνει, για πάντα ίσως, σ’ αυτή τη Γη.

Όλοι αναγνώριζαν το τέταρτο καθήκον ως το δυσκολότερο όλων. Γιατί όλοι γνώριζαν ότι αργά ή γρήγορα ο αφηγητής καλείται να πληρώσει ένα τίμημα για κάθε ιστορία που έχει πει. Κι όπως δεν μπορεί να πάρει κανείς πίσω τις πράξεις του, έτσι και η σοφία που εμπεριέχεται σε μια ιστορία δεν μπορεί να ανακληθεί. Κι επιπλέον, πως θα μπορούσε να ζήσει κανείς τη ζωή του ακολουθώντας τις αλήθειες των ιστοριών; Αν από την άλλη, επέλεγε κανείς να μην αφηγηθεί ξανά ένα παραμύθι, θα είχε να πληρώσει ένα τίμημα μεγαλύτερο της ίδιας της αλήθειας και αυτή η συνειδητοποίηση χάριζε παρηγοριά. Το να σιωπά κανείς για σοβαρά ζητήματα αναπόφευκτα δημιουργεί σοβαρές δυσκολίες. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

drakoi

ο πράσινος & ο γαλάζιος δράκος, ξημερώματα 13 Φεβρουαρίου

Θυμόμαστε το δράκο της Γαλάνης, μια από τις πρώτες ζωγραφιές της δράσης και τη φέρνουμε στο προσκήνιο. […] Οι έφηβοι της Γαλάνης και του Ευμοίρου αγκαλιάζουν την ιδέα. Γράφουν την ιστορία των δύο δράκων, του γαλάζιου και του πράσινου, που φυλούν τα περάσματα του ποταμού, προστατεύοντας τα πλάσματα που κατοικούν σε αυτόν. Με τη βοήθεια της Anne προετοιμάζουν τη μουσική για κάθε δράκο. Λίγο-λίγο εμβαθύνουν στην ιστορία. Αν και φύλακες, οι δύο δράκοι τσακώνονται κάθε 13η Φεβρουαρίου. Εστιάζουμε στη σύγκρουση. Τι καθιστά μια σύγκρουση δημιουργική;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

[…] Μόνο αφού ξεκαθαριστούν συνθήκες και καταστάσεις, αφού διαχωριστεί το υποκείμενο από το αντικείμενο, μπορεί κανείς ν’ αρχίσει να αποδέχεται και να αντιμετωπίζει την πραγματικότητα. Όσο περισσότερο φωτίζονται οι υποσυνείδητες σφαίρες εντός τις ψυχής, τόσο καλύτερα εφοδιαζόμαστε ώστε να διακρίνουμε και να κατανοούμε το νόημα και το βαθμό επίδρασης εκείνων των δυνάμεων που μας κατακλύζουν και μας τυφλώνουν, αφαιρώντας μας κάθε αίσθηση ψυχολογικής ανεξαρτησίας. Η αποσαφήνιση αυτή είναι δύσκολη και συχνά επώδυνη. Ενδέχεται να οδηγήσει σε σύγκρουση, αλλά κάτι τέτοιο ενθαρρύνει τους ανθρώπους να καταλάβουν τις προβολές τους – αναφέρομαι σε αυτές τις ενοχλητικές δυνάμεις που προβάλουν ακούσια στους άλλους, επειδή οι ίδιοι τις επιθυμούν για τον εαυτό τους ή επειδή έχουν πληγεί και τραυματιστεί από αυτές. Όπως έγραψε ο Jung:

Το ασυνείδητο, το οποίο θεωρείται το ιστορικό υπόβαθρο της ανθρώπινης ψυχής, εμπεριέχει σε συμπυκνωμένη μορφή όλη τη σειρά εγγραμάτων (αποτυπώσεων) που έχουν ορίσει από αμνημονεύτων χρόνων τη ψυχική δομή όπως τη γνωρίζουμε σήμερα. Τα εγγράματα αυτά δεν είναι τίποτε άλλο παρά λειτουργικά ίχνη που τυποποιούν κατά το μέσο όρο εκείνες τις λειτουργίες της ανθρώπινης ψυχής με βάση τη μεγαλύτερη συχνότητα και ένταση. Ως σχήματα, κάνουν την εμφάνισή τους ως μυθολογικά μοτίβα και απεικονίσεις, ενώ συχνά παρουσιάζονται ως στοιχεία αμετάβλητα στο χρόνο με εντυπωσιακή ομοιότητα ανάμεσα στις διαφορετικές φυλές· και επίσης υπό την έννοια του ασυνείδητου υλικού είναι ευκόλως αναγνωρίσιμα στο σύγχρονο άνθρωπο (Jung, 1990:281).

Η ευρέως φάσματος αντίληψη του Jung μας βοηθά να εκτιμήσουμε καλύτερα τα μοτίβα συμπεριφοράς που έχουν αναπτυχθεί μέχρι τώρα στην ανθρωπότητα, καθώς και τις ακραίες μορφές που έχουν λάβει εντός ορισμένων πολιτισμών σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

fortunate the man with noneΚείμενο του Φώτη Τερζάκη, αλιευμένο στην Αυγή (απόσπασμα):

«Κοινωνική οικονομία», «αλληλέγγυα οικονομία», «συνεργατική οικονομία», «συμμετοχική οικονομία»… Τι σημαίνει άραγε αυτός ο ραγδαίος πολλαπλασιασμός των προσδιορισμών, που κανένας σχεδόν δεν είναι καινούργιος, αλλά όλοι τους μοιάζουν να ηχούν με διαφορετικό τρόπο σήμερα γύρω από έναν όρο που νομίζαμε ότι ξέρουμε καλά τη σημασία του — τον όρο «οικονομία»;

Κατά τη γνώμη μου, δύο πράγματα. Εν πρώτοις, έναν πρωτοφανή κλονισμό του επιστημολογικού καθεστώτος της έννοιας. Ανακαλύπτουμε ξαφνικά ότι η οικονομική επιστήμη που διδάσκεται ακόμα στα πανεπιστήμιά μας, η ειδημοσύνη μιας πολυάριθμης τάξης ειδικών που έχουν επίλεκτες θέσεις στα κλιμάκια των συμβούλων κυβερνήσεων όσο και μεγάλων επιχειρήσεων, είναι ένας πίνακας αφαιρέσεων, που έχει όλο και μικρότερη σχέση με τον πρακτικό συλλογικό βίο, ανταποκρίνεται όλο και λιγότερο δηλαδή στα πραξεολογικά προβλήματα τα οποία προοριζόταν να διατυπώσει και, ει δυνατόν, να λύσει.

Η επιστημολογική συνέπεια της οξύτατης οικονομικής κρίσης (όπως και αν την ερμηνεύει προς το παρόν κάποιος) που κλυδωνίζει την παγκόσμια κοινωνία στις μέρες μας είναι ότι αποσυνδέει αμετάκλητα, στη συνείδηση όλο και περισσότερων ανθρώπων, την ταύτιση του πεδίου «οικονομία» με την πανίσχυρη εκείνη ιδεολογική κατασκευή που λέγεται νεοκλασικά οικονομικά· και, ακόμη πιο πέρα, διαβρώνει την ίδια την ιδέα πως υφίσταται ένα ειδικό πεδίο πραγμάτων και δραστηριοτήτων, μετρήσιμων και μαθηματικώς αναπαραστάσιμων, των λεγόμενων οικονομικών, που λειτουργεί με δικούς του νόμους και αναγκαιότητες, ανεξαρτήτως όλων των άλλων πραγμάτων, δραστηριοτήτων και σχέσεων που απαρτίζουν ό,τι αποκαλούμε κοινωνία. Σαν να χρειαζόταν η αιφνίδια συντριβή αναρίθμητων ζωών, για να γίνει πλήρως αντιληπτό το αυτονόητο, ότι οι άνθρωποι τρέφονται με ψωμί, όχι με καρτεσιανές καμπύλες και αριθμούς […]

Το δεύτερο πράγμα που σημαίνουν όλες αυτές οι αγωνιώδεις προσπάθειες ανασημασιοδότησης Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Αναδημοσιεύω από την ιστοσελίδα «Ένας Άλλος Κόσμος Είναι Εδώ». Πρόκειται για ένα κείμενο του Σ. Βογιατζή:

https://i1.wp.com/3.bp.blogspot.com/_Ucmj2UupKT4/TDbe0NP6AxI/AAAAAAAAAXI/HvC8WcfDbFM/s1600/storytelling.gif

yyxc

Οι άνθρωποι είμαστε κατεξοχήν αφηγηματικά όντα: oνειρευόμαστε με ιστορίες, ονειροπολούμε με ιστορίες, θυμόμαστε, προσδοκούμε, ελπίζουμε, απογοητευόμαστε, πιστεύουμε, αμφιβάλλουμε, σχεδιάζουμε, αναθεωρούμε, κριτικάρουμε, κατασκευάζουμε, κουτσομπολεύουμε, μαθαίνουμε, μισούμε και αγαπάμε με ιστορίες».
Γκάελς Μάρντιν

 

Οι ιστορίες συνδέονται με την αρχέγονη ανάγκη κάποιου να γνωρίσει τον κόσμο. Οι Κέλτες έλεγαν πως μόνο οι παραμυθάδες μπορούν να γίνουν δάσκαλοι και στην Ινδία η αφήγηση ιστοριών είχε τελετουργικό χαρακτήρα καθώς, μέσω αυτής οι άνθρωποι προσέγγιζαν το θείο. Στην αρχαία Ελλάδα ο ρόλος του μύθου ήταν ν’αφυπνίζει τον άνθρωπο, να ξεδιαλύνει το σκοτάδι που εμποδίζει  την εσωτερική του όραση και να τον βοηθάει να βλέπει τα πράγματα έτσι όπως πραγματικά είναι. Οι Αβορίγινες πίστευαν πως οι ιστορίες ισοδυναμούν με το ζωντάνεμα κοινών εμπειριών και για τους Ινδιάνους της Β. Αμερικής, η προφορική αφήγηση των ιστοριών εξασφάλιζε τη συνέχεια της παράδοσής τους. Η αφήγηση υπήρχε από καταβολής κόσμου. Πολύ πριν το ανθρώπινο είδος επινοήσει τη γραφή και κατακτήσει λίγο λίγο το αλφάβητο όλοι διηγούνταν σε όλους και όλοι άκουγαν αυτό που έλεγε ο άλλος. Eγγενείς ιδιότητες στον άνθρωπο από καταβολής κόσμου είναι η διάθεση για διαρκές ονειροπόλημα, η ευχαρίστηση από το λογοπαίγνιο, το πάθος να ψεύδεσαι δίχως κέρδος, αλλά μόνο και μόνο επειδή η περιγραφή της αλήθειας θα ήταν πολύ βαρετή.

Σε όλες τις κουλτούρες η αφήγηση ιστοριών είχε ξεχωριστή θέση, καθώς μέσω αυτών υφαίνονταν ο ιστός που ενώνει το συλλογικό υποσυνείδητο…οι ίδιες οι ιστορίες είναι τα νήματα που συνδέουν τις ζωές των ανθρώπων. Είναι εκπληκτικό πως λαοί που δεν είχαν καμία γεωγραφική ή πολιτισμική σχέση μεταξύ τους, μοιράζονται παρόμοιες ιστορίες, έχουν κοινούς μύθους και μαθαίνουν τον κόσμο μέσα από κοινά παραμύθια. Αυτό σημαίνει πως ο ανθρώπος έχει κοινή μοίρα, κοινές συνιστώσες αισθημάτων διαφεντεύουν την ύπαρξή του και βαθειές ανθρώπινες αλήθειες του καθενός βρίσκουν απήχηση τις αλήθειες κάποιου άλλου. Όσο και αν τα κράτη, τα συστήματα και η εκπαίδευση προσπαθούν να οριοθετήσουν την ταυτότητά μας, να ορίσουν τον τρόπο που αισθανόμαστε, όλοι άνθρωποι ανεξαρτήτου χρώματος, θρησκείας, κοινωνικού στρώματος θα συνεχίζουν να γελάνε, να κλαίνε, να υποφέρουν και να ελπίζουν με τον ίδιο τρόπο, με την ίδια ένταση, με την ίδια ζωντάνια,  με τις ίδιες ιστορίες. Οι ιστορίες κάνουν εφικτή την επικοινωνία των διαφορετικών ψυχών, ξεπερνούν πολιτισμικές καταβολές και συνδέουν τους ανθρώπους με τα βαθύτερα αισθήματά τους, με την πιο μύχια ανθρώπινη ανάσα, διακηρρύσοντας σθεναρά πως δεν υπάρχουν διαχωρισμοί και ότι όλοι οι άνθρωποι έιναι αδέλφια.

Από τον Όμηρο μέχρι σήμερα, η επιθυμία να αφηγηθούμε ιστορίες πηγάζει από την εγγενή ανθρώπινη ανάγκη να δώσει νοήμα και μορφή σε αυτόν τον ακατάληπτο κόσμο που μας περιβάλλει. Η ζωή φαίνεται να αποτελείται από άλογες συνδέσεις ασύμβατων γεγονότων και η δημιουργία ιστορίων είναι η απόπειρα να δώσουμε νόημα σε αυτές τις παράδοξες αλληλουχίες. Υπάρχει έντονη η ανάγκη για συνάφεια, επειδή οι άνθρωποι στην ουσία κατανοούν λίγους μόνο από τους συσχετισμούς μεταξύ των πραγμάτων ενώ από την αλλή οι σκόρπιες εντυπώσεις αυξάνονται σχεδόν πληθωριστικά. H γνωσιακή μας μάθηση είναι περισσότερο αποτέλεσμα μιας ασυνείδητης σάρωσης και μη ελέγξιμων μηχανισμών που λειτουργούν στο παρασκήνιο, παρά αποτέλεσμα αυτεπίγνωσης και συνειδητών επιλογών. Με λίγα λόγια φοράμε το κοστούμι ενός ακατανόητου εαυτού, ζώντας σε έναν ακατάληπτο κόσμο, λαμβάνοντας αντιφατικά και παράδοξα σινιάλα που καλούμαστε να ερμηνεύσουμε. Η ανάγκη λοιπόν για ιστορίες γίνεται ολοένα και πιο επιτακτική, γιατί σε αυτές υπάρχει κάποιος που τις διηγείται, που βάζει τα πράγματα σε τάξη και μας δημιουργεί την ιδέα πως ακόμη μπορούμε να επέμβουμε στην ίδια μας τη ζωή…γιατί οι ιστορίες αυτό ακριβώς κάνουν, επιβεβαιώνουν ότι είμαστε ικανοί να ορίζουμε τη ζωή μας. Όλος ο κόσμος -αν παρατηρήσει κανείς- είναι η εξιστόρηση μιας ιστορίας. Από τη Βίβλο μέχρι τα παραμύθια, οι αφηγητές πλέκουν τη μαγιά του υπαρκτού κόσμου με τις πάραδοξες αλληλουχίες του και βοηθούν τον άνθρωπο να καταπολεμήσει τους φόβους που πηγάζουν από αυτόν τον χαοτικό κόσμο που τον περιβάλλει, πως ο ίδιος δεν είναι παρά ένα ασήμαντο ον, οπλισμένο με συνείδηση και αντίληψη, χαμένο σε ένα σύμπαν που ξεπερνάει κάθε φαντασιώσή του. Οι ιστορίες συνυφασμένες με τους αλλόκοτους ιστούς που ορίζουν τις ζωές των ανθρώπων, δημιουργούν την αναγκαία ψευδαίσθηση ότι η ζωή μας έχει νόημα, ότι είμαστε σε θέση να καταλάβουμε «τί συμβαίνει», παραμυθιάζοντας τους εαυτούς μας με τον πιο ειλικρινή τρόπο, πλανεύοντας τη συνείδησή μας με αλήθειες. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

«Punica Granatum» Akiko Enokido

Το ρόδι συμβολίζει τη γονιμότητα και την αφθονία. Στην ελληνική μυθολογία έχει συνδεθεί με την απαγωγή της Περσεφόνης στον Κάτω Κόσμο: όταν ο Πλουτώνας κατάλαβε ότι ήταν υποχρεωμένος να επιτρέψει στην Περσεφόνη να επιστρέψει στην επιφάνεια της Γης και στη μητέρα της της Δήμητρα, την εκέρασε ένα ρόδι γινωμένο. Έφαγε μόνο λίγους σπόρους και πάλι καλά, διότι όπως όριζαν οι Μοίρες, όποιος έτρωγε οτιδήποτε στον Άδη, όφειλε να παραμείνει εκεί μια αιωνιότητα. Έτσι η Περσεφόνη, μπορεί και ζει επί του φλοιού το μισό χρόνο και υπό του φλοιού τον άλλο μισό. Μαζί της έρχονται και φεύγουν οι εποχές. Όταν επιστρέφει εκεί Κάτω, στον υπέργειο κόσμο μας έρχονται το φθινόπωρο κι ο χειμώνας. Μόλις φανεί στα δικά μας μέρη (αν και ο Άδης κατά μία έννοια κι αυτός οικείος τόπος είναι) όλα ανθίζουν και καρπίζουν, η άνοιξη και το καλοκαίρι είναι εδώ.

Καθώς συχνά η Περσεφόνη απεικονίζεται να κρατά ένα ρόδι στα χέρια, κατά μία έννοια το ρόδι συμβολίζει τον κύκλο της ζωής και του θανάτου. Της έχει δοθεί από έναν χθόνιο θεό, άρα θα έλεγε κανείς ότι το ίδιο το μυστικό της ζωής, ο σπόρος της αφθονίας και της γονιμότητας οφείλεται στην ύπαρξη του Μεγάλου Ύπνου ή ακόμα καλύτερα στο συμβολισμό των εναλλαγών. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

ΦΩΝΗ ΕΚ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ

...ας αναλογιστούμε λίγο την έννοιας της φωνής (είτε γραπτής, είτε προφορικής) - φύεται στο φως ή μάλλον φως και φωνή ριζώνουν στο ένα και ίδιο 'φω'... έτσι δια-φωνώ σημαίνει ότι φωτίζω κάτι προσεγγίζοντάς το από διαφορετικά σημεία θέασης, ενώ συμ-φωνώ σημαίνει ότι φωτίζω ένα θέμα από συμπληρωματικά σημεία θέασης... όπως και να 'χει, εν αρχή είν' η φωνή... δηλαδή το φως!

(ΕΞ)ΥΦΑΙΝΟΝΤΑΣ…

ΠΟΛΛΑΠΛΕΣ ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ

Γη Ινδία Τίνα Λυ. Τίνα Λυγδοπούλου άνθρωποι άνθρωπος άνοιξη έρωτας ήλιος αγάπη αλλαγές αναζήτηση αυτογνωσία αυτόχθονες αφήγηση αφήγηση παραμυθιών βίντεο βιβλιοπωλείο Περιπλανήσεις βροχή γυναίκες δάσος δέντρα δημιουργικότητα διαφορετικές ματιές δύναμη εαυτός εκπαίδευση ελευθερία εξιστόρηση εποχές ζωή ζωή & θάνατος ζωγραφική ζώα η τέχνη ως μέσο κοινωνικής-πολιτισμικής εμψύχωσης θάλασσα ιστορίες κείμενα κινούμενα σχέδια κοινωνικές αφηγήσεις κοινωνικές ταυτότητες κόσμος λαϊκά παραμύθια μαγικά παραμύθια μετανάστες & πρόσφυγες μουσική μύθοι νερό ντοκυμαντέρ νύχτα ο Άλλος ουρανός παιδιά παραμύθια παραμύθια σοφίας ποίηση πουλιά προφορική αφήγηση πόλη σκοτάδι & φως στερεότυπα συνύπαρξη σχέσεις σχέση φυσικού-κοινωνικού περιβάλλοντος σύμπαν ταινίες μικρού μήκους τροφή για το νου & την καρδιά φεγγάρι φωτογραφία φύλο φύση χειμώνας χορός ψυχή όνειρα

ΣΤΟ ΛΑΒΥΡΙΝΘΟ…

Αν θέλεις να λαμβάνεις ειδοποίηση μέσω ηλ. ταχυδρομείου, κάθε φορά που αναρτούμε νέο κείμενο, συμπλήρωσε τη διεύθυνσή σου εδώ.

Σπόροι στην Πόλη

Ομάδες φύλαξης και καλλιέργειας των παραδοσιακών σπόρων στην Αττική - μας ενώνει η αγάπη και η φροντίδα μας για το σπόρο: το σπόρο ως πηγή ζωής και ως κοινό αγαθό και όχι ως πατενταρισμένο προϊόν προς εμπορική εκμετάλλευση.

δρυάδες

δίκτυο σποροπαραγωγής για τη διατήρηση των παραδοσιακών ποικιλιών

ecologicalfeminism

Just another WordPress.com site

Les Sentiers de l’Utopie | Paths Through Utopia

A 7 month journey through Europe in search of Utopian ways of living despite capitalism.

Living in Circles - the blog

Towards a permanent, regenerative culture

Άλφα Κενταύρου Β

Άλφα Κενταύρου Β... επειδή κάποιες φορές ονειρευόμαστε και ταξιδεύουμε

Άλφα Κενταύρου Α

1ο Δ.Σ.Μελισσίων Τάξη Α1

Mataroa Research Network

Mataroa Research Network for a new Mediterranean Imaginary - Δίκτυο Έρευνας για ένα νέο Μεσογειακό Φαντασιακό - شبكة بحث (البحر الابيض) المتوسط - Yeni Akdeniz Hayali için Araştırma Ağı - Red de Investigación de un nuevo imaginario Mediterráneo - Rete di ricerca per un nuovo immaginario del Mediterraneo - Rrjeti Studim për një imagjinare të ri mesdhetar - Xarxa d'Investigació d'un nou imaginari Mediterrani - Réseau de recherche pour un nouvel imaginaire méditerranéen - Истраживачка мрежа за нову Медитерана имагинарног - רשת מחקר לדמיוני ים תיכוני חדש

The Herbarium

Blog for Traditional Herbalists in Times of Transition

A Grimm Project

242 fairy tales, 242 writing prompts.

Λάσπη στ' αστέρια

...ρεπορτάζ απο τη φύση (και όχι μόνο)

rationalinsurgent

Dedicated to spreading knowledge about nonviolent resistance

Το Σχολικό Δίκτυο των Ορέων

ΤΟ ΔΙΚΤΥΟ ΠΟΥ ΕΝΩΝΕΙ ΤΟΠΟΥΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ

Backstrap Weaving

My weaving , my indigenous teachers, my inspiration, tutorials and more........

Indigenize!

Rekindle Your Wild Joy and sense of deep Belonging through spiritual ecopsychology and the arts, incl. bioregional awareness, animistic perspectives, strategies for simple living, & low/no-tech DIY fun.

The Eldrum Tree

Join us under the Eldrum Tree! Plant lore, Herbal Shenanigans, Crafts, Creations and Writings on Nature.

Sommerzeit

Geschichten, Märchen und Gedichte

Frühlingszeit

Geschichten, Märchen und Gedichte

Winterzeit

Geschichten, Märchen und Gedichte

Herbstzeit

Geschichten, Märchen und Gedichte

the slow mood movement

resisting the buying and selling of "fast moods"

Global Network on Sustainability and Education

community to cope with climate change by means of education

Deep Green Permaculture

Connecting People to Nature, Empowering People to Live Sustainably

PermaculturePower

Spreading the permaculture word - Create your own environment!

the GrowYourFood blog

Plant A Seed. Grow Organic. Eat What You Grow.

Folklore and Fairytales

Folkore, Fairy Tales, Myths and Legends from Around the World

Urban Botany

Just another WordPress.com site

Beginner's Guide to Sailing

Everything you need to know before you set sail

Radical Botany

Restoring the connection between native plants and humans

ΚΕΛΑΗΔΙΣΜΑΤΑ

πουλάκια είν' και κελαηδούν, πουλάκια είν' και λένε............................ Γίνε ΕΚΔΟΤΗΣ του εαυτού σου (εκδώσου, καλέ! νταβατζήδες θέλεις;)

Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και... όλα τα άλλα

ΦΑΣΟΥΛΙ

Δίκτυο Ανταλλαγής και Αλληλεγγύης

Συλλογικοί λαχανόκηποι

η επανάσταση της Γης και του ανθρώπου

Maze Dojo

Hand Drawn Mazes - see more at www.mazedojo.com

Ποίηση στη σκάλα

υπομονή για τον καιρό του θερισμού ||____||

Art Passions

Fairy tales are the myths we live by

Whispering Earth

Nature patiently waits and we have only to turn back to her to find relief from our suffering - Dr Bach