You are currently browsing the tag archive for the ‘συμβολισμός’ tag.

κάντε 'κλικ' εδώ!

«Bilder Meines Lebens, 1-w-0» της Alice Miller

Τα παραμύθια είναι ιστορίες στηριγμένες σε εκείνα ακριβώς τα θέματα που καθορίζουν την καθημερινότητά μας – το μίσος και την αγάπη, τη φτώχεια και τον πλούτο, την ασχήμια και την ομορφιά, τις δυσκολίες και την ευτυχία – μεταμφιεσμένα με το διάφανο πέπλο της μεταφοράς και της μαγείας, που τα απομακρύνουν από την αμεσότητα της ζωής, χαρίζοντάς τους μια χροιά καθολικότητας, ώστε να βρίσκουν το χώρο τους και σήμερα με τον ίδιο τρόπο που τον έβρισκαν και το 17ο αιώνα στα λογοτεχνικά σαλόνια της Γαλλίας, όταν επινοήθηκε ο όρος «παραμύθι». Τα τελευταία χρόνια, ο ίδιος όρος έχει καταλήξει ένας ευφημισμός για ένα συγκεκριμένο πλαίσιο περιγραφής της πραγματικότητας, ο οποίος, ενώ δεν εμπεριέχει απαραιτήτως όλα τα παραπάνω στοιχεία, εξακολουθεί οπωσδήποτε να εμπεριέχει τουλάχιστον κάποια στοιχεία μαγείας, στην περίπτωση αυτή επιτρέποντας κάποια ανέφικτα με τη χρήση φυσιολογικών μέσων επιτεύγματα.

Η φράση «τέλος του παραμυθιού» χαρίζει ακόμα και στους πιο ανυποψίαστους κι αντιθέτως, επίσης, και στο πιο εξοικειωμένο αυτί μιαν αίσθηση οικειότητας. Λόγω των αλλαγών που έχουν υποστεί τα παλιά παραμύθια – αρχικά από τους επιμελητές κειμένων της Βικτωριανής εποχής κι αργότερα από τους παραγωγούς ταινιών της σύγχρονης εποχής – το «τέλος του παραμυθιού» συνδυάζεται πλέον με μη ρεαλιστικές, μη ανθρώπινες καταστάσεις, στις οποίες δεν εντοπίζεται το παραμικρό ψεγάδι κι όπου όλα – όσο απίθανα κι αν φαίνονται – πάνε καλά. Μία κατάσταση, η οποία μπορεί να επιτευχθεί αποκλειστικά με τη μαγεία, καθώς η πραγματικότητα δεν εξυπηρετεί και τόσο. Παρόλα αυτά, πρόκειται για μία κατάσταση τελειότητας, μη αντιπροσωπευτική της τεχνοτροπίας των παραμυθιών στο σύνολό τους, διότι όσα παραμύθια δεν έχουν υποστεί λογοκρισία, επεξεργάζονται περιπτώσεις, οι οποίες αν εξεταστούν από κοντά είναι πολύ αληθινές: όπως η εγκατάλειψη, η αιμομιξία, η κακοποίηση.

Ενώ οι σύγχρονες αντιλήψεις των επιμελητών της Βικτωριανής εποχής και του Walt Disney υπηρετoύν βραχυπρόθεσμα τους σκοπούς της ψυχαγωγίας, καταλήγουν τελικά να δημιουργούν μία εκδοχή του «πως θα όφειλαν να είναι τα πράγματα», η οποία αν συγκριθεί με την πραγματικότητα, ενδέχεται να αποδειχθεί ιδιαίτερα επιβλαβής. Ο αρχικός σκοπός των παραδοσιακών ιστοριών δεν ήταν μόνο να ψυχαγωγήσουν, αλλά και να διδάξουν: να δείξουν στους αναγνώστες ή τους ακροατές τους πως δεν είναι μονάχοι, να επικοινωνήσουν κοινωνικές στάσεις ως προς ζητήματα εκείνα που η κοινωνία αρνείται ν’ αγγίξει και να προσφέρουν πιθανές λύσεις με την αξιοποίηση της μεταφοράς της μαγείας.

Ένα παραμύθι, το οποίο λειτούργησε ακριβώς με αυτό τον τρόπο για αναρίθμητες γενεές, είναι γνωστό ανάμεσα στους λαογράφους ως το παραμύθι τύπου 510Β κατά Aarne–Thompson (βλ. Οι Τύποι των Παραδοσιακών Παραμυθιών, Antti Aarne & Stith Thompson, 1964), εντάγμενο επίσης και υπό μία κατηγορία που τιτλοφορείται «Αθέμιτη Αγάπη». Σε όσους είναι λιγότερο εξοικειωμένοι με τεχνικούς όρους, είναι ίσως γνωστό με τον τίτλο «η Βασιλοπούλα με το Γαϊδουροτόμαρο», «η Κουρελού» ή «η Χιλιογουναρένια», για να ονομάσουμε μερικές μόνο από τις πολλές παραλλαγές ενός παραμυθιού που συναντά κανείς σε ολόκληρο τον κόσμο. Η βασική ιστορία παραμένει ίδια σε όλες τις εκδοχές της.

Ξεκινά με μια βασίλισσα που πεθαίνει, ένα βασιλιά που περιγράφεται ως ο ισχυρότερος μονάρχης του κόσμου και την κόρη τους. Στην τελευταία της κουβέντα προς τον άντρα της, η βασίλισσα τον αναγκάζει να υποσχεθεί ότι σε περίπτωση που ξαναπαντρευτεί, δεν θα επιλέξει καμμία γυναίκα που δεν πληρεί κάποια συγκεκριμένη προϋπόθεση: να είναι το ίδιο όμορφη μ’ εκείνη, να της ταιριάζει το δαχτυλίδι της, να έχει μαλλιά στο ίδιο χρυσαφένιο χρώμα με το δικό της κ.ο.κ. – οι προϋποθέσεις ποικίλουν ανάλογα με την κουλτούρα. Είναι εμφανές, ότι αυτή η αρχετυπική βασίλισσα επιδιώκει με κάθε τρόπο να μην υποκατασταθεί από καμμιά άλλη κι επιλέγει να θέσει αδιανόητους όρους στον άντρα της, καθιστώντας έτσι τη δυνατότητα ενός γάμου ανέφικτη, αντί να δηλώσει εξαρχής τις προθέσεις της – το λιγότερο που θα μπορούσαμε να την χαρακτηρίσουμε είναι ότι πρόκειται για μια παθητική-επιθετική προσωπικότητα, δίχως αυτό να σημαίνει ότι οι προθέσεις της είναι συνειδητά κακές. Ο βασιλιάς παραμένει ανύπαντρος για κάποια χρόνια, χωρίς να είναι σε θέση να εκπληρώσει τους όρους της υπόσχεσης που του έχει ζητηθεί να εκπληρώσει από τη σύζυγό του, μέχρι που ωριμάζει η μοναχοκόρη τους. Γίνεται προφανές ότι εκείνη, και μόνο εκείνη, ικανοποιεί τις απαραίτητες προϋποθέσεις κι αποφασίζει να την παντρευτεί προς μεγάλη φρίκη του βασιλείου του, αλλά και της βασιλοπούλας.

Επιδιώκοντας να ξεφύγει από τη μοίρα της, η βασιλιπούλα ακολουθεί το παράδειγμα της μητέρας της, προσπαθώντας να θέσει ανέφικτους όρους ή έστω να καθυστερήσει την επικείμενη ένωση (σε ορισμένες εκδοχές με δικά της τεχνάσματα, σε άλλες μέσω ενός υποκατάστατου μητρικής φιγούρας όπως η νονά νεράιδα ή – αν και σε μικρότερη συχνότητα απ’ ότι συνηθίζεται σε παραμύθια όπως «η Σταχτοπούτα» ή «η Χηναρού» – μέσω συμβουλών που λαμβάνει απευθείας από το πνεύμα της μητέρας της). Συνήθως, ζητά ένα φόρεμα από τον πατέρα της, που θα λάμπει σαν τον ήλιο, ένα φόρεμα φωτεινό σαν το φεγγάρι κι ένα πανωφόρι φτιαγμένο από το δέρμα ενός πολύτιμου ζώου ή από πολλά δέρματα που εκπροσωπούν όλα τα ζώα του κόσμου. Σε κάποιες εκδοχές, η βασιλοπούλα ζητά απευθείας την πηγή του πλούτου του πατέρα της, όπως το τομάρι ενός γαϊδάρου, ο οποίος αφοδεύει χρυσάφι στη γαλλική εκδοχή της «Γαϊδουρώς» ή αντικείμενα ακόμα πιο εξωφρενικά από οποιοδήποτε ρούχο περιγράφεται στο ρώσικο παραμύθι «το Χρυσό Φαναράκι».

Παρόλα αυτά, ο πατέρας είναι τόσο αποφασισμένος να ικανοποιήσει τις αιμομικτικές παρορμήσεις του, ώστε η μία μετά την άλλη εκπληρώνονται όλες οι απίθανες προϋποθέσεις. Όπως υποδεικνύει ο λαογράφος και λόγιος D. L. Ashliman (Incest in Indo–European Folktales, 1997), «το γεγονός ότι ο πατέρας καταφέρνει να αποκτήσει τόσο εύκολα τα φορέματα που απεικονίζουν ουράνια σώματα, μάλλον την κάνει να πιστέψει ότι οι ίδιοι οι ουρανοί συμμετέχουν σε μια συνωμοσία εναντίον της, μην επιτρέποντάς της καμμία εναλλακτική διέξοδο πέραν της διαφυγής».

Στη συγκεκριμένη ιστορία έχει ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε ότι ακριβώς εκείνες οι πράξεις που αρμόζουν στο καλούπι μιας σεμνής θηλυκότητας, είναι αυτές που προκαλούν προβλήματα με μία σειρά επιβλαβών αποτελεσμάτων, ενώ οι πιο δυναμικές, ανεξάρτητες πράξεις της κόρης αντιμετωπίζονται ως αναγκαίες κι επιβραβεύονται. Όταν οι προϋποθέσεις που έχει θέσει εκπληρώνονται, αντί να επιλέξει ν’ ακολουθήσει το μονοπάτι στο οποίο την υποχρεώνει να βαδίσει ο πατέρας της, συναινώντας στην ανηθικότητα της πρόθεσής του, η ηρωίδα μας επιλέγει να πάρει τη μοίρα της στα χέρια της και τρέπεται σε φυγή, μεταμφιεσμένη με το γούνινο μανδύα της, κουβαλώντας μαζί της τα πολύτιμα φορέματα που συμβολίζουν την κληρονομιά της και τη θέση της στα εγκόσμια.

Μόλις βρεθεί μακρυά από τον πολιτισμό, συνειδητοποιεί ότι βιώνει ένα είδος απώλειας. Το μόνο πλεονέκτημά της στο νέο περιβάλλον, είναι αυτό το πανωφόρι από τομάρια, το οποίο πήρε ξεγελώντας τον πατέρα της. Αυτά που υπαινίσσεται το ένδυμα αυτό έχουν μεγάλο ενδιαφέρον. Πρώτα απ’ όλα, έχουμε το γεγονός ότι στο σύνολό του αποτελεί δημιούργημα του κακού που επιχείρησε εναντίον της ο πατέρας της, αλλά και του τρόπου που επέλεξε η ίδια ν’ αποφύγει τη μοίρα της. Ως τέτοιο λοιπόν, μπορεί να περιγραφεί ως ένα προϊόν θάρρους και πανουργίας. Επίσης, δεν μπορεί να αγνοηθεί το γεγονός ότι αποτελείται από δέρματα, τα οποία προέκυψαν είτε από ένα μαγικό πλάσμα ή αποκτήθηκαν με μαγικά μέσα (όπως το πανωφόρι που αποτελείται από τη γούνα χιλίων διαφορετικών πλασμάτων): ο βασικός Νόμος της Διαμεσολαβημένης Επαφής (ή αλλιώς Law of Contagion/ Contagnation, όπου οποιοδήποτε κομμάτι ενός αντικειμένου διατηρεί τη σύνδεση με ολόκληρο το αρχικό αντικείμενο κι εξακολουθεί να αποτελεί τμήμα του φέροντας τις ιδιότητές του στο σύνολό τους), ο οποίος αποτελεί παράγωγο της μαγείας και των παραμυθιών, μας υποδεικνύει ότι ο μανδύας αυτός αποτελεί κάτι παραπάνω από μια πηγή ζεστασιάς ή ένα τρόπο παραλλαγής. Πρόκειται επίσης για ένα μέσο που της επιτρέπει την πρόσβαση σε μία βαθύτερη διάσταση της φύσης της κι έτσι εκεί που στο παρελθόν οι απόπειρές της για ευτυχία αποτύγχαναν, τώρα – με μαστοριά και πονηριά – είναι επιτυχείς.

Μετά από κάποιο διάστημα περιπλάνησης στο δάσος, έναν τόπο που συμβολίζει την αλλαγή και το μετασχηματισμό, μία ομάδα κυνηγών ανακαλύπτει την πριγκίπισσα και από περιέργεια για την εμφάνισή της την παίρνει μαζί στην ξένη αυλή. Αφού περάσει κάποιο χρόνο επιβιώνοντας χάρη στη σκληρή εργασία της στις κουζίνες του παλατιού, η πριγκίπισσα αναπτύσσει μια δική της στρατηγική. Είναι αποφασισμένη να τραβήξει την προσοχή του πρίγκιπα που κατοικεί στο παλάτι αυτό, αξιοποιώντας τα παραδοσιακά «δώρα της θηλυκότητάς της» (στα οποία αναφέρεται και η Maria Tatar στο έργο της The Classic Fairy Tales, 1999). Χρησιμοποιεί την εμφάνισή της, τις μαγειρικές της δεξιότητες και τις ικανότητές της εν γένει προκειμένου να συντηρήσει το ενδιαφέρον του και τη γοητεία που του προκαλεί. Το τριπλό της σχέδιο επιτυγχάνει: ο πρίγκιπας – στη γερμανική εκδοχή του παραμυθιού, η οποία είναι γνωστή ως η «Χιλιογουναρένια» (βλ. Best–Loved Folktales of the World της Joanna Cole, 1983) – αναφέρεται στα τρία αυτά στοιχεία λέγοντας ότι «ποτέ τους δεν ξανάδαν τα μάτια του μια κόρη τόσο όμορφη», «η σούπα αυτή [την οποία του έχει μαγειρέψει η ίδια] είναι μαγειρεμένη με τελείως διαφορετικό τρόπο κι έχει πολύ καλύτερη γεύση απ’ όποια σούπα έχει μαγειρευτεί ποτέ» και τελικά αναφέρει ότι παρόλο που δεν γνωρίζει ποιά είναι, θα γίνει παρόλα αυτά η αγαπημένη του γυναίκα και δεν πρόκειται να χωρίσουν ποτέ ο ένας από τον άλλο, για όσο καιρό θα ζουν.

Παρόλο που η πριγκίπισσα σε όλες τις εκδοχές του παραμυθιακού τύπου 510B αντιμετωπίζει την πιθανότητα της σεξουαλικής κακοποίησης, απεικονίζεται ως κάποια που είναι σε θέση να την αποφυγή χάριν ενός συνδυασμού απίστευτης τύχης (όπως στην περίπτωση που έχουμε έναν πατέρα που αποτελεί άμεση απειλή, επιθυμώντας μεν να προχωρήσει σε μια αιμομικτική σχέση με την ίδια του την κόρη, όντας δε παρόλα αυτά διατεθιμένος να περιμένει μέχρι τη νύχτα του γάμου για την εκπλήρωση της επιθυμίας του) και κατορθωμάτων που επιτυγχάνονται με απίθανους τρόπους (όπως η δυνατότητα να περπατά κανείς από την μία άκρη του βασιλείου στην άλλη στο διάστημα μιας μέρας, να τον ανακαλύπτουν και να τον βοηθούν αποκλειστικά ευγενικοί άνθρωποι, να έχει την τύχη να καταφεύγει σε ένα ξένο βασίλειο το οποίο ανήκει σε έναν άντρα άξιο της αγάπης της κ.ο.κ.). Κι ενώ η ιστορία εκπέμπει ένα θετικό μήνυμα στο κοινό της – όπου η κακοποίηση δεν αποτελεί κατά κανένα τρόπο ευθύνη του θύματος – παρουσιάζει μία σειρά προβληματικών σημείων, τα οποία θα μπορούσε κατά κύριο λόγο να αποδώσει κανείς στις ίδιες της κοινωνίες όπου δημιουργήθηκε το συγκεκριμένο παραμύθι κι ενώ το συγκεκριμένο θέμα αποτελούσε ταμπού. Κατά ειρωνεία της τύχης, το παραμύθι πρωτοεκδόθηκε σε μία περίοδο (πρόκειται για την πιο γνωστή – στη εποχή μας – μορφή του, τη «Γαϊδουρώ» και την εκδοχή του Charles Perrault το 1694), και κατά πάσα πιθανότητα αποτελούσε τη μοναδική δυνατότητα πληροφόρησης των νέων ανθρώπων που γνώριζαν να διαβάζουν για το ζήτημα της σεξουαλικής βίας (sexual predation).

Ένας από τους τρόπους με τον οποίο οι σύγχρονοι συγγραφείς επιχειρούν να αξιοποιήσουν με διδακτικό τρόπο τα παραμύθια, είναι η επανεπεξεργασία οικείων θεμάτων με  ρεαλιστικότερο τρόπο, πιο κατάλληλο για μια ανοιχτότερη κοινωνία, η οποία επιδιώκει να αντιμετωπίσει εκείνες ακριβώς τις κοινωνικές συνθήκες που επιτρέπουν σε τέτοια γεγονότα να υφίστανται και όπου οι συνέπειες της κακοποίησης δεν μπορούν να αντιστραφούν μέσω της μαγείας ή της τύχης. Συγγραφείς όπως οι Robin McKinley, Jane Yolen και Terri Windling αποδεικνύουν την αποτελεσματικότητα αυτής της προσέγγισης μέσω των σύγχρονων ερμηνειών των παραμυθιών του τύπου 510B στα έργα τους – πρόκειται για την «Ελαφοτομαρού», τη «Χιλιογουναρένια» και τη«Γαϊδουρώ» αντιστοίχως – εστιάζοντας στην πραγματικότητα μίας σειράς ζητημάτων, τα οποία οι προηγούμενες εκδοχές μόλις που άγγιζαν, ακόμα κι όσες πλησίαζαν κάπως περισσότερα τα σχετικά ταμπού. Ας εξετάσουμε το έργο τους, ξεκινώντας από μια προσέγγιση πιο κοντινή στο φανταστικό για να καταλήξουμε σε μία προσέγγιση αναστοχαστικότερη και περισσότερο αληθοφανή, προκειμένου να δούμε με ποιό τρόπο μεταβιβάζουν μηνύματα σε σύγκριση με τις παλαιότερες εκδοχές των παραμυθιών. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Ζω παράλληλες ιστορίες. Η διεργασία της δημιουργίας μιας απεικόνισης αποκαλύπτει ότι η ζωή αποτελείται από μια σειρά πολλαπλών, αλληλοεπικαλυπτόμενων πραγματικοτήτων, που ενώ διαφοροποιούνται η μία από την άλλη την ίδια στιγμή συνυφαίνονται. Η συνείδηση τείνει να περιορίζει την αντίληψή μου, καθώς προσπαθώ να διαγράψω κάθε φαινομενικά ασυναφή λεπτομέρεια. Όμως ο πυθμένας του ποταμού της ζωής είναι γόνιμος και πολυπρόσωπος. Δύσκολο να κατανοήσεις την επαλληλότητα αυτών των πραγματικοτήτων.

Αναδύονται εικόνες. Δημιουργώ μια μάσκα για ένα κοκκαλιάρικο πρόσωπο, στο πλαίσιο μιας προηγούμενες σειράς τεράτων. Επί της ουσίας δεν είμαι εγώ εκείνη που αποφασίζει να φτιάξει τη μάσκα, αλλά είναι μάλλον η ίδια μάσκα που αποφασίζει να δημιουργηθεί. Καθώς ξαναδιαβάζω τις σημειώσεις μου παρατηρώ ότι τα πρώτα σκίτσα της πρωτοεμφανίστηκαν πριν ένα χρόνο. Τί να σημαίνει η επώαση αυτής της απεικόνισης; […]

Αναλογίζομαι τη διεργασία της δημιουργίας μιας απεικόνισης. Οι απεικονίσεις απορροφούν την αγωνία που νιώθω, αντιστέκονται στις ερμηνείες μου, με ταξιδεύουν σε τόπους. Αρχικά φαίνεται ν’ αναζητώ μια μεταφορά και μόλις αναδυθεί κάτι ισχυρό, ξεκινά η επούλωση [του τραύματος]. Μερικές φορές η μεταφορά είναι αποσπασματική, ένα περιορισμένο μορφολογικό κατασκεύασμα εντός μου [gestalt], το οποίο με το χρόνο γίνεται όλο και σημαντικότερο. Όπως αυτή η κοκκαλιάρικη μάσκα. Αρχικά ήταν μόνο ένα σκίτσο. Τώρα, ένα χρόνο μετά, αποτελεί ένα τρισδιάστατο αντικείμενο που μπορώ να το σηκώσω και να το κρατήσω στα χέρια μου. Δεν μπορώ παρά να του επιτρέψω να είναι, αναγνωρίζοντας ότι εγώ το δημιούργησα και σε εμένα απευθύνεται, εμπιστευόμενη πως θα έρθει η στιγμή που θα μάθω το λόγο ύπαρξής του.

Παρατηρώ ότι οι απεικονίσεις τείνουν να επαναλαμβάνονται, διαποτίζοντας τη ζωή μου. Το κόλπο είναι να κρατάς την επίγνωση της απεικόνισης δίχως να βιάζεσαι να κατανοήσεις το συμβολισμό της ή να τον αποχωριστείς πρόωρα. Αλλιώς η εικόνα ξεθωριάζει, χάνεται, περνά στη σφαίρα του ανείπωτου μέχρι να ξαναεμφανιστεί ελαφρά παραλλαγμένη, με αφορμή συγκεκριμένα γεγονότα ή εξαιτίας άλλων αγνώστων παραγόντων. […]

Κάθε φορά που επεξεργαζόμαστε κάτι σε βάθος, οι απεικονίσεις μας μεταφέρουν πίσω-μπρος, ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, τον εαυτό μας και τους άλλους, το προσωπικό και το αρχετυπικό. Αποκτάμε ενόραση ως προς τη ζωή μας κι επίσης, αν πλησιάσουμε ακόμα πιο κοντά, αποκτάμε πρόσβαση στο ευρύτερο πλαίσιο που ορίζουν ο χρόνος, ο τόπος και η πολιτική. [Έτσι] ο πατέρας μου είναι ο πραγματικός μου πατέρας και την ίδια στιγμή εκπροσωπεί τη μυθική φιγούρα του πατέρα εντός της κουλτούρας μας, όπου οι πατριαρχικές αξίες υπαγορεύουν ότι η αδυναμία δε γίνεται αποδεκτή στους άντρες. Ο λόγος που τα επεξεργάζομαι όλα αυτά εντός μου, είναι επειδή η ευρύτερη διάρθρωση των αξιών ενός πολιτισμού θα μετατοπιστούν σταδιακά εφόσον τα ίδια τα άτομα εκτελέσουν το δύσκολο έργο της προσωπικής τους αλλαγής. Η μετακίνηση από ένα ιεραρχικό κοινωνικό μοντέλο σε ένα καθεστώς ισονομίας και ισότητας δεν μπορεί να επιτευχθεί αποκλειστικά μέσω νομοθεσίας. Η αλλαγή πρέπει να λάβει χώρα εντός της καρδιάς και του νου των ατόμων. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

«Koi Circle», ακουαρέλα της Shanti Marie

Ακολουθεί συνέντευξη της Λιλής Λαμπρέλη στο Τaλκ ως προς την τέχνη της αφήγησης:

Είστε νομικός και εργάζεστε στην Κομισιόν. Το παραμύθι πώς μπήκε στη ζωή σας;
Μια σειρά από συμπτώσεις με οδήγησαν στο εργαστήρι αφήγησης του Ανρί Γκουγκό, που είναι ένας από τους μεγαλύτερους Γάλλους παραμυθάδες. Βούτηξα στα βαθιά των παραμυθιών και, δεκατέσσερα χρόνια μετά, ακόμα βρίσκομαι εκεί κάτω.
Το σεμινάριο είναι απαραίτητο για να γίνει κάποιος αφηγητής; Τι πήρατε από τους δασκάλους σας;
Παρότι είχα την τύχη να μαθητεύσω σε σπουδαίους παραμυθάδες και να μοιράζομαι αυτήν την εμπειρία με όσους έρχονται στα σεμινάριά μου, θεωρώ ότι η μαθητεία σε «δάσκαλο» της αφήγησης όχι μόνο δεν είναι απαραίτητη, αλλά μερικές φορές μπορεί να είναι και επικίνδυνη. Αυτό δεν σημαίνει ότι οποιοσδήποτε μπορεί να αφηγηθεί ανά πάσα στιγμή. Η μαθητεία είναι αναγκαία, αλλά σαν προσωπική πορεία αναζήτησης. Ως προς τους δασκάλους μου, από τους δύο πιο σημαντικούς, τον Ανρί Γκουγκό και τον Μισέλ Ίντενοκ, πήρα το πάθος τους γι’ αυτόν τον, φαινομενικά ανώδυνο, λόγο σοφίας. Τους ευγνωμονώ, γιατί μου δίδαξαν να είμαι σε συνεχή αναζήτηση και αμφισβήτηση.
Στη σημερινή Ευρώπη υπάρχει χώρος για παραμύθια;
Το παραμύθι, στη γραπτή μορφή του, από την εποχή των Γκριμ και μετά, ζει και βασιλεύει παντού. Όσο για την αφήγηση λαϊκών παραμυθιών, εγώ γνωρίζω καλά μόνον τον γαλλόφωνο χώρο, όπου ζω, κι εκεί η άνθηση είναι μεγάλη. Στην Ελλάδα το φαινόμενο της αφήγησης παραμυθιών σε δημόσιους χώρους είναι πιο περιορισμένο, αλλά επεκτείνεται συνεχώς. Ελπίζω να απλωθεί κι άλλο, αλλά αυθόρμητα – χωρίς χειραγωγία.
Τί είναι αυτό που μας καθηλώνει σε μια αφήγηση;
Οι απαντήσεις σ’ αυτό είναι πολλές και απολύτως προσωπικές. Εμένα με συγκινούν οι αφηγήσεις με το «ντουέντε» του Λόρκα, οι στιγμές που ο παραμυθάς είναι «αλλοπαρμένος». Μόνον τότε είναι «μέσα» στο παραμύθι που μιλάει για έναν κόσμο «άλλον». Δεν καθηλώνομαι ποτέ από μία ευπρεπή, καλοδουλεμένη αφήγηση.
Στα σεμινάριά σας ασχολείστε κυρίως με τον συμβολισμό στα παραμύθια. Μπορείτε να μας μιλήσετε για αυτό;
Το θέμα είναι τεράστιο και χαώδες, αλλά με μια φράση (της ανθρωπολόγου Νικόλ Μπελμόν) συνοψίζεται στο ότι «το παραμύθι δεν λέει αυτό που θέλει να μας πει», που σημαίνει ότι ο λόγος του παραμυθιού είναι συμβολικός. Για παράδειγμα, η σύγκρουση της Χιονάτης με την κακιά μητριά θα μπορούσε να ερμηνευτεί ως σύγκρουση με τη σκοτεινή πλευρά της μάνας – την πλευρά που δεν αποδέχεται το ότι μεγαλώνουμε ή μεγαλώσαμε και μπορούμε να γίνουμε βασίλισσες (δηλαδή αυτόνομες – εκτός της δικής της κυριαρχίας και εκτός οποιασδήποτε ιεραρχίας). Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

«Δράκοντας» του Katsushika Hokusai

Ο Ye Gong ήταν ευρύτερα γνωστός για την αδυναμία που είχε στους δράκους. Στους τοίχους του σπιτιού του έβλεπες ζωγραφισμένους δράκους και στις κολώνες δράκους σκαλιστούς. Ακόμα και οι τοίχοι της κρεβατοκάμαράς του ήταν στολισμένοι με δράκους! Παντού υπήρχαν δράκοι: δράκοι πάνω, δράκοι και κάτω, δράκοι στην πρόσοψη, δράκοι κι από την πίσω πλευρά του σπιτιού, δράκοι εδώ, δράκοι κι εκεί, δράκοι που γυμνώναν τα δόντια τους, αλλά και δράκοι που ακονίζαν τα νύχια τους.

Στους ουρανούς λοιπόν ζούσε ένας αληθινός δράκος. Και χάρηκε πολύ σαν άκουσε ότι το Ye Gong αγαπά τους δράκους τόσο. Μία μέρα που λέτε, ο ουρανός ξαφνικά σκοτείνιασε, άρχισε να φυσά, να βροντά και να βρέχει. Ο πραγματικός δράκος της ιστορίας μας πέταξε μέχρι το σπίτι του Ye Gong. Μια και δυό μπήκε μέσα, αν κι από το παράθυρο της νότιας πλευράς έβλεπες το κεφάλι του να εξέχει και από τη βορινή πλευρά περίσσευε η ουρά του – ήταν κομματάκι… πελώριος! Κουνιόταν ρυθμικά μπρος-πίσω και μαζί του έτριζε ολόκληρο το σπίτι. Ο Ye Gong βλέποντας τον αληθινό δράκο κόντεψε να τρελαθεί από το φόβο του. Τρέμοντας ολόκληρος, έδωσε μια και κρύφτηκε όσο καλύτερα μπορούσε. [Δε σας λέω που, ούτε κι εγώ γνωρίζω!]

Έτσι λοιπόν έγινε γνωστό ότι ο Ye Gong όντως έχει μια αδυναμία στους δράκους, αλλά μόνο στους ζωγραφιστούς.

Πηγή: Zhu Yifei, Chinese Fables and Cultural Stories, SFLEP, p 173, http://vimeo.com/14714289

[…] Μόνο αφού ξεκαθαριστούν συνθήκες και καταστάσεις, αφού διαχωριστεί το υποκείμενο από το αντικείμενο, μπορεί κανείς ν’ αρχίσει να αποδέχεται και να αντιμετωπίζει την πραγματικότητα. Όσο περισσότερο φωτίζονται οι υποσυνείδητες σφαίρες εντός τις ψυχής, τόσο καλύτερα εφοδιαζόμαστε ώστε να διακρίνουμε και να κατανοούμε το νόημα και το βαθμό επίδρασης εκείνων των δυνάμεων που μας κατακλύζουν και μας τυφλώνουν, αφαιρώντας μας κάθε αίσθηση ψυχολογικής ανεξαρτησίας. Η αποσαφήνιση αυτή είναι δύσκολη και συχνά επώδυνη. Ενδέχεται να οδηγήσει σε σύγκρουση, αλλά κάτι τέτοιο ενθαρρύνει τους ανθρώπους να καταλάβουν τις προβολές τους – αναφέρομαι σε αυτές τις ενοχλητικές δυνάμεις που προβάλουν ακούσια στους άλλους, επειδή οι ίδιοι τις επιθυμούν για τον εαυτό τους ή επειδή έχουν πληγεί και τραυματιστεί από αυτές. Όπως έγραψε ο Jung:

Το ασυνείδητο, το οποίο θεωρείται το ιστορικό υπόβαθρο της ανθρώπινης ψυχής, εμπεριέχει σε συμπυκνωμένη μορφή όλη τη σειρά εγγραμάτων (αποτυπώσεων) που έχουν ορίσει από αμνημονεύτων χρόνων τη ψυχική δομή όπως τη γνωρίζουμε σήμερα. Τα εγγράματα αυτά δεν είναι τίποτε άλλο παρά λειτουργικά ίχνη που τυποποιούν κατά το μέσο όρο εκείνες τις λειτουργίες της ανθρώπινης ψυχής με βάση τη μεγαλύτερη συχνότητα και ένταση. Ως σχήματα, κάνουν την εμφάνισή τους ως μυθολογικά μοτίβα και απεικονίσεις, ενώ συχνά παρουσιάζονται ως στοιχεία αμετάβλητα στο χρόνο με εντυπωσιακή ομοιότητα ανάμεσα στις διαφορετικές φυλές· και επίσης υπό την έννοια του ασυνείδητου υλικού είναι ευκόλως αναγνωρίσιμα στο σύγχρονο άνθρωπο (Jung, 1990:281).

Η ευρέως φάσματος αντίληψη του Jung μας βοηθά να εκτιμήσουμε καλύτερα τα μοτίβα συμπεριφοράς που έχουν αναπτυχθεί μέχρι τώρα στην ανθρωπότητα, καθώς και τις ακραίες μορφές που έχουν λάβει εντός ορισμένων πολιτισμών σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

ψζχψ

Το ταπεινό κουμπί παραπέμπει σε έννοιες που αφορούν τη συνεκτικότητα, την οικειότητα, τη σχέση, την ακρίβεια στις κινήσεις, την παραγωγή (βλ. τη λειτουργία on/off στις συσκευές), την τρυφερότητα και τη νεαρή ηλικία. Η λέξη κουμπί κατάγεται από το λατινικό ‘buttare’, που σημαίνει ωθώ, ενώ στα αρχαία γαλλικά φέρει τις ρίζες του στις λέξεις ‘boton’ και ‘bud’, συνδέοντάς το έτσι με μία εν δυνάμει χρήση που ξεκινά από το συμβολισμό κι επεκτείνεται μέχρι την τεχνολογία λαμβάνοντας πολλαπλές μορφές. Η καθημερινή παρουσία του κουμπιού, η οικειότητά του με το δέρμα μας μέσω των ρούχων που φοράμε ή η γειτνίασή του μαζί μας μέσω του οικιακού εξοπλισμού όπως το λάπτοπ, το τηλεχειριστήριο της τηλεόρασης, ο φούρνος μικροκυμάτων, μας καλεί να εξετάσουμε τη σχέση μας με τα αντικείμενα και την εργονομία της αλληλεπίδρασής μας μαζί τους. Ως άλλοι διαμεσολαβητές ανάμεσα σε ανθρώπους και μηχανές, πώς να κυριαρχούν άραγε τα κουμπιά στον ενδιάμεσο χώρο και ποιές να είναι οι συνέπειες της διάδοσής τους στη σφαίρα της σύγχρονης ζωής; Πώς λειτουργούν τα κουμπιά στην ψηφιακή κουλτούρα; Τα κουμπιά εμπερικλείουν επίσης μία σειρά υπαρκτών απειλών – η έκρηξη των πυρηνικών κεφαλών ή η μετάδοση εμπιστευτικών πληροφορίων δε απέχουν παρά ένα πάτημα του κουμπιού. […] Τα κουμπιά έχουν ενσωματωθεί στον τρόπο που επικοινωνούμε μέσω του τηλεφώνου, της ηλεκτρονικής αλληλογραφίας και του διαδικτύου, όπου το πάτημά τους αρκεί για να υπάρξει δράση. Παιχνιδιάρικα ή λειτουργικά, τα κουμπιά χρησιμεύουν για να διακοσμήσουν, να στερεώσουν, τόσο σε αισθητικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο. […]

Πηγή: http://thetextilefiles.blogspot.gr/

Ο Αυλητής του Χάμελιν, σε εικονογράφηση του Patrick Hiatt

Όταν οι κάτοικοι του Χάμελιν αρνήθηκαν να πληρώσουν το ποσό που είχαν υποσχεθεί στον αυλητή, ο τελευταίος οδήγησε τα παιδιά του χωριού μακρυά μαγεύοντάς τα με τη μουσική του. Πρόκειται για ένα κομβικό σημείο αυτής της γνώριμης ιστορίας καθώς μας παρέχει τη δυνατότητα βαθύτερης γνώσης. Πρόκειται ταυτοχρόνως για ένα σχόλιο ως προς τις κοινωνικές αξίες, ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα οικογενειακής τραγωδίας, αλλά και μία περιγραφή προσωπικής ψυχολογίας. Τα λαϊκά παραμύθια αποτελούν μια μορφή λογοτεχνίας που παρέχει συμπυκνωμένη γνώση, όπου με κάθε ανάγνωση αποκτά κανείς πρόσβαση σε όλο και περισσότερη πληροφορία. Αναστοχαζόμενοι τις ιστορίες που ακούσαμε κατά την παιδική μας ηλικία, μπορούμε να μάθουμε πολλά. Το πιο πιθανό είναι ότι μαγικοί χαρακτήρες όπως ο Αυλητής του Χάμελιν, ο βάτραχος που μιλά και η νεράιδα-νονά θα παραμείνουν στη μνήμη μας για μια ολόκληρη ζωή. Οι περιπέτειες που περιγράφονται στις ιστορίες αυτές συχνά αντανακλούν τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε στις δικές μας διαδρομές στη ζωή. Ακούγοντας κανείς παραμύθια ανακαλύπτει πλούσια, βαθιά γνώση κάτω από την επιφάνεια. Αποτελούν ξεκάθαρα κάτι παραπάνω από μια απλή μορφή ψυχαγωγίας για παιδιά. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

ΦΩΝΗ ΕΚ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ

...ας αναλογιστούμε λίγο την έννοιας της φωνής (είτε γραπτής, είτε προφορικής) - φύεται στο φως ή μάλλον φως και φωνή ριζώνουν στο ένα και ίδιο 'φω'... έτσι δια-φωνώ σημαίνει ότι φωτίζω κάτι προσεγγίζοντάς το από διαφορετικά σημεία θέασης, ενώ συμ-φωνώ σημαίνει ότι φωτίζω ένα θέμα από συμπληρωματικά σημεία θέασης... όπως και να 'χει, εν αρχή είν' η φωνή... δηλαδή το φως!

(ΕΞ)ΥΦΑΙΝΟΝΤΑΣ…

ΠΟΛΛΑΠΛΕΣ ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ

Γη Ινδία Τίνα Λυ. Τίνα Λυγδοπούλου άνθρωποι άνθρωπος άνοιξη έρωτας ήλιος αγάπη αλλαγές αναζήτηση αυτογνωσία αυτόχθονες αφήγηση αφήγηση παραμυθιών βίντεο βιβλιοπωλείο Περιπλανήσεις βροχή γυναίκες δάσος δέντρα δημιουργικότητα διαφορετικές ματιές δύναμη εαυτός εκπαίδευση ελευθερία εξιστόρηση εποχές ζωή ζωή & θάνατος ζωγραφική ζώα η τέχνη ως μέσο κοινωνικής-πολιτισμικής εμψύχωσης θάλασσα ιστορίες κείμενα κινούμενα σχέδια κοινωνικές αφηγήσεις κοινωνικές ταυτότητες κόσμος λαϊκά παραμύθια μαγικά παραμύθια μετανάστες & πρόσφυγες μουσική μύθοι νερό ντοκυμαντέρ νύχτα ο Άλλος ουρανός παιδιά παραμύθια παραμύθια σοφίας ποίηση πουλιά προφορική αφήγηση πόλη σκοτάδι & φως στερεότυπα συνύπαρξη σχέσεις σχέση φυσικού-κοινωνικού περιβάλλοντος σύμπαν ταινίες μικρού μήκους τροφή για το νου & την καρδιά φεγγάρι φωτογραφία φύλο φύση χειμώνας χορός ψυχή όνειρα

ΣΤΟ ΛΑΒΥΡΙΝΘΟ…

Αν θέλεις να λαμβάνεις ειδοποίηση μέσω ηλ. ταχυδρομείου, κάθε φορά που αναρτούμε νέο κείμενο, συμπλήρωσε τη διεύθυνσή σου εδώ.

Σπόροι στην Πόλη

Ομάδες φύλαξης και καλλιέργειας των παραδοσιακών σπόρων στην Αττική - μας ενώνει η αγάπη και η φροντίδα μας για το σπόρο: το σπόρο ως πηγή ζωής και ως κοινό αγαθό και όχι ως πατενταρισμένο προϊόν προς εμπορική εκμετάλλευση.

δρυάδες

δίκτυο σποροπαραγωγής για τη διατήρηση των παραδοσιακών ποικιλιών

ecologicalfeminism

Just another WordPress.com site

Les Sentiers de l’Utopie | Paths Through Utopia

A 7 month journey through Europe in search of Utopian ways of living despite capitalism.

Living in Circles - the blog

Towards a permanent, regenerative culture

Άλφα Κενταύρου Β

Άλφα Κενταύρου Β... επειδή κάποιες φορές ονειρευόμαστε και ταξιδεύουμε

Άλφα Κενταύρου Α

1ο Δ.Σ.Μελισσίων Τάξη Α1

Mataroa Research Network

Mataroa Research Network for a new Mediterranean Imaginary - Δίκτυο Έρευνας για ένα νέο Μεσογειακό Φαντασιακό - شبكة بحث (البحر الابيض) المتوسط - Yeni Akdeniz Hayali için Araştırma Ağı - Red de Investigación de un nuevo imaginario Mediterráneo - Rete di ricerca per un nuovo immaginario del Mediterraneo - Rrjeti Studim për një imagjinare të ri mesdhetar - Xarxa d'Investigació d'un nou imaginari Mediterrani - Réseau de recherche pour un nouvel imaginaire méditerranéen - Истраживачка мрежа за нову Медитерана имагинарног - רשת מחקר לדמיוני ים תיכוני חדש

The Herbarium

Blog for Traditional Herbalists in Times of Transition

A Grimm Project

242 fairy tales, 242 writing prompts.

Λάσπη στ' αστέρια

...ρεπορτάζ απο τη φύση (και όχι μόνο)

rationalinsurgent

Dedicated to spreading knowledge about nonviolent resistance

Το Σχολικό Δίκτυο των Ορέων

ΤΟ ΔΙΚΤΥΟ ΠΟΥ ΕΝΩΝΕΙ ΤΟΠΟΥΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ

Backstrap Weaving

My weaving , my indigenous teachers, my inspiration, tutorials and more........

Indigenize!

Rekindle Your Wild Joy and sense of deep Belonging through spiritual ecopsychology and the arts, incl. bioregional awareness, animistic perspectives, strategies for simple living, & low/no-tech DIY fun.

The Eldrum Tree

Join us under the Eldrum Tree! Plant lore, Herbal Shenanigans, Crafts, Creations and Writings on Nature.

Sommerzeit

Geschichten, Märchen und Gedichte

Frühlingszeit

Geschichten, Märchen und Gedichte

Winterzeit

Geschichten, Märchen und Gedichte

Herbstzeit

Geschichten, Märchen und Gedichte

the slow mood movement

resisting the buying and selling of "fast moods"

Global Network on Sustainability and Education

community to cope with climate change by means of education

Deep Green Permaculture

Connecting People to Nature, Empowering People to Live Sustainably

PermaculturePower

Spreading the permaculture word - Create your own environment!

the GrowYourFood blog

Plant A Seed. Grow Organic. Eat What You Grow.

Folklore and Fairytales

Folkore, Fairy Tales, Myths and Legends from Around the World

Urban Botany

Just another WordPress.com site

Beginner's Guide to Sailing

Everything you need to know before you set sail

Radical Botany

Restoring the connection between native plants and humans

ΚΕΛΑΗΔΙΣΜΑΤΑ

πουλάκια είν' και κελαηδούν, πουλάκια είν' και λένε............................ Γίνε ΕΚΔΟΤΗΣ του εαυτού σου (εκδώσου, καλέ! νταβατζήδες θέλεις;)

Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και... όλα τα άλλα

ΦΑΣΟΥΛΙ

Δίκτυο Ανταλλαγής και Αλληλεγγύης

Συλλογικοί λαχανόκηποι

η επανάσταση της Γης και του ανθρώπου

Maze Dojo

Hand Drawn Mazes - see more at www.mazedojo.com

Ποίηση στη σκάλα

υπομονή για τον καιρό του θερισμού ||____||

Art Passions

Fairy tales are the myths we live by

Whispering Earth

Nature patiently waits and we have only to turn back to her to find relief from our suffering - Dr Bach